Rekomendacje członków Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej
Członkowie Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej mieli za zadanie wybrać 10 leków, które ich zdaniem powinny stanowić priorytet w kontekście włączenia do programu refundacyjnego. Laureatem TOP 10 ONKO 2023 został trastuzumab derukstekan.
Transtuzumab derukstekan niezmiennie od dwóch lat znajduje się na pierwszej pozycji naszych życzeń. Jest to w moim odczuciu lek, który będzie przełomem, ponieważ z jednej strony jest to nowatorska koncepcja, a z drugiej strony bardzo dobry efekt terapeutyczny – tłumaczy prof. Tomasz Kubiatowski, który dodatkowo wspomniał, że lek może znaleźć zastosowanie w leczeniu innych chorób onkologicznych np. raka żołądka czy raka płuca.
Określenie priorytetów refundacyjnych nie jest tak proste, jak mogłoby się wydawać. Prezes Modern Healthcare Institute, Krzysztof Jakubiak, wyjaśnia dlaczego:
Ponieważ nowych leków stosowanych w chorobach nowotworowych jest bardzo wiele, warto się zastanowić, które powinny być objęte refundacją w pierwszej kolejności. Tłem naszej analizy było poproszenie ekspertów klinicznych, aby wskazali leki, które najbardziej zasługują na refundację.
Ministerstwo Zdrowia podchodzi niezwykle poważnie do rekomendacji członków Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej. Dowodem na to jest fakt, że prawie wszystkie wskazane leki z pierwszej edycji TOP 10 ONKO (2020) trafiły na listę refundacyjną.
Znajomość priorytetów refundacji leków onkologicznych stanowi duże ułatwienie dla aptek szpitalnych. Przygotowanie leków dla pacjentów onkologicznych wymaga sporego zaangażowania farmaceutów m.in. w kontekście zachowania dokładności dawek i czystości mikrobiologicznej. Do tego niezbędne są nie tylko odpowiednie surowce recepturowe, ale i specjalnej środki ochrony indywidualnej oraz pracowni. Refundowane leki onkologiczne są produkowane znacznie częściej niż pozostałe cytostatyki – w związku z tym farmaceuci mają możliwość lepszej organizacji pracy w zakresie ich wytwarzania.
TOP 10 ONKO 2023 – leki onkologiczne wskazane do refundacji
Lista leków onkologicznych objętych priorytetem refundacji w roku 2023 prezentuje się następująco:
- Trastuzumab derukstekan – rak piersi
- Pembrolizumab – rak jelita grubego
- Pembrolizumab – rak piersi
- Niwolumab – rak jelita grubego
- Pembrolizumab – rak żołądka
- Sotorasyb – niedrobnokomórkowy rak płuca (NDRP)
- Enfortumab wedotin – rak urotelialny
- Niwolumab – rak przełyku i żołądka
- Kabozatynib – rak tarczycy
- Cemiplimab – rak podstawnokomórkowy skóry
- Lutet (177Lu) wiwotynibu tetraksetan – rak gruczołu krokowego
Poniżej przedstawiamy krótką charakterystykę leków onkologicznych z tegorocznej listy TOP 10 ONKO 2023.
Trastuzumab derukstekan
Preparat jest koniugatem przeciwciała i leku. W produkcie zawarto humanizowane przeciwciało monoklonalne anty-HER2 IgG1, które połączono z pochodną eksatekanu i inhibitorem topoizomerazy I. Na każdą cząsteczkę przeciwciała przypada osiem cząsteczek derukstekanu. Trastuzumab derukstekan jest wykorzystywany w raku piersi (dodatni HER2 oraz z niską ekspresją HER2) oraz w raku żołądka (dodatni HER2 zaawansowany gruczolakorak żołądka lub połączenia żołądkowo-przełykowego). Wśród działań niepożądanych, które występują w trakcie stosowania leku, najczęściej wymienia się nudności, zmęczenie, nudności, łysienie, niedokrwistość, neutropenia, zaparcia, zmniejszenia łaknienia, biegunka, wzrost aktywności aminotransferaz, dolegliwości bólowe mięśniowo-szkieletowe, leukopenia oraz małopłytkowość.
Pembrolizumab
Lek to humanizowane przeciwciało monoklonalne, które wskutek wiązania się z receptorem PD-1 (programowanej śmierci komórki) zapobiega jego interakcjom z ligandami (PD-L1 i PD-L2). Efektem jest wzmocnienie aktywności przeciwnowotworowej limfocytów T. Wskazaniami do użycia pembrolizumabu są takie choroby onkologiczne jak:
- czerniak,
- rak przełyku,
- rak urotelialny,
- rak endometrium,
- rak szyjki macicy,
- rak nerkowokomorkowy
- klasyczny chłoniak Hodkina,
- potrójnie ujemny rak piersi (TNBC),
- niedrobnokomórkowy rak płuca (NDRP),
- rak płaskonabłonkowy głowy i szyi (HNSCC),
- nowotwory z zaburzeniami mechanizmów naprawy uszkodzeń DNA dotyczących niedopasowania bądź z potwierdzoną niestabilnością wysokiego stopnia np. rak jelita grubego, nieoperacyjny rak żołądka, rak dróg żółciowych z progresją po zastosowaniu co najmniej jednej terapii.
Do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych w monoterapii pembrolizumabem należą: zapalenie płuc, zaburzenia krwi i układu chłonnego (np. niedokrwistość, limfopenia), problemy z tarczycą, zmniejszone łaknienie, niedobory wapnia i potasu, bezsenność, ból i zawroty głowy, suchość oczu, problemy z prawidłowym rytmem serca, nadciśnienie tętnicze, duszność, kaszel, zaburzenia żołądkowo-jelitowe (m.in. biegunki, wymioty, suchość w jamie ustnej), zapalenia wątroby, nieprawidłowości dermalne (np. świąd, wysypka, wyprysk), zmian zapalny mięśni, ból mięśniowo-szkieletowy, zmęczenie, gorączka.
Czytaj także: Terapia monitorowana stężeniem leku we krwi
Niwolumab
To monoklonalne przeciwciało należy go klasy immunoglobulin G4 (IgG4) i podobnie jak pembrolizumab odpowiada za nasilenie działania antynowotworowego limfocytów T. Efekt ten jest możliwy wskutek zahamowania oddziaływania receptora PD-1 na PD-L1 i PD-L2. Niwolumab wykorzystuje się w przypadkach:
- rak nerkowokomórkowy,
- klasyczny chłoniak Hodgkina,
- płaskonabłonkowy rak przełyku,
- złośliwy międzybłoniak opłucnej,
- płaskonabłonkowy rak głowy i szyi,
- terapii i leczenia uzupełniajacego czerniaka,
- niedrobnokomorkowego raka płuca (NDRP),
- terapia i leczenie uzupełniające raka urotelialnego,
- gruczolakorak przełyku, żołądka bądź traktu żołądkowo-przełykowego,
- leczenia uzupełniajacego raka przełyku lub traktu żołądkowo-przełykowego,
- rak jelita grubego i odbytnicy z zaburzeniem mechanizmów naprawy nieprawidłowo sparowanych nukleotydów DNA bądź z dużą niestabilnością mikrosatelitarną.
Najczęściej występującymi skutkami ubocznymi monoterapii niwolumabem są: zaburzenia krwi i systemu chłonnego (np. neutropenia, małopłytkowość), problemy z tarczycą (np. stan zapalny), zaburzenia glikemii, odwodnienie, spadek masy ciała, ból i zawroty głowy, niewyraźne widzenie i zespół suchego oka, migotanie przedsionków i częstoskurcz, nadciśnienie, duszność, kaszel, infekcje dróg oddechowych, problemy żołądkowo-jelitowe (np. ból brzucha, zaparcia, rozwolnienie), wysypka, sucha skóra, zmiany zapalne stawów i ból mięśniowo-stawowy, niewydolność nerek, zmęczenie, ból w klatce piersiowej oraz nieprawidłowe wyniki w badaniach diagnostycznych.
Zobacz także: Wandetanib – ograniczenie wskazania do stosowania
Sotorasyb
Sotorasyb jest lekiem wykorzystywanym do monoterapii zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) z mutacją KRAS G12C i progresją choroby. Monoterapia sotorasybem jest dedykowana dorosłym pacjentom, u których wcześniej zastosowano co najmniej jedno leczenie systemowe. Działania niepożądane, które najczęściej mogą nastąpić w trakcie stosowania tego produktu leczniczego to biegunka, nudności, zmęczenie oraz wzrost aktywności AIAT i AspAT,
Enfortumab wdotin
W tym przypadku jest to w pełni ludzkie przeciwciało IgG1 kappa, które jest sprzężone z monometylo aurstatyną E (środkiem niszczącym mikrotubule) przy pomocy maleimidokaproilo walino-cytrulinowego łącznika rozszczepionego przez proteazę. Enfortumab wdotin jest rekomendowany do monoterapii raka urotelialnego, który jest miejscowo zaawansowany lub z przerzutami. Lek jest dedykowany dorosłym pacjentom, którzy już wcześniej zostali poddani chemioterapii (pochodne platyny i inhibitora receptora programowanej śmierci komórki 1 lub inhibtora ligandu programowanej śmierci komórki 1).
W kwestii działań niepożądanych efortumab wdotin najczęściej może powodować takie niedogodności jak: łysienie, zmęczenie, zmniejszenie apetytu, neuropatia obwodowa czuciowa, biegunka, nudności, świąd, zaburzenia smaku, niedokrwistość, zmniejszenie masy ciała, wysypka plamisto-grudkowa, suchość skóry czy wymioty.
Zobacz także: Nirogacestat wykazuje znaczące korzyści u pacjentów z postępującymi guzami desmoidalnymi
Kabozantynib
Ten produkt leczniczy występuje w formie tabletek powlekanych, a głównymi wskazaniami do jego użycia są takie choroby nowotworowe jak:
- rak wątrobowokomórkwy,
- zróżnicowany rak tarczycy (postać zaawansowana lub z przerzutami),
- rak nerkowokomórkowy (w monoterapii lub skojarzneiu z niwolumabem).
Mechanizm działania kabozanitybu polega na inhibicji receptorów kinaz tyrozynowych, które oddziałują na proces wzrostu nowotworu oraz wiele innych kwestii m.in. angiogenezę, patologiczną przebudowę kości, powstawanie przerzutów czy lekooporność. Wśród działań niepożądanych monoterapii kabozanitybem najczęściej wyróżnia się takie problemy jak:
- ropień,
- astenia,
- białkomocz,
- szumy uszne,
- zakrzepica żylna,
- nadciśnienie tętnicze,
- niedoczynnośc tarczycy,
- encefalopatia wątrobowa,
- bóle mięśniowo-stawowe,
- spadek masy ciała, zmniejszenie łaknienia,
- zaburzenia krwi i układu chłonnego np. niedokrwistość,
- zaburzenia układu oddechowego np. duszność, zatorowość płucna, kaszel,
- podwyższone wyniki w badaniach diagnostycznych (m.in. próby wątrobowe),
- problemy metaboliczne i zaburzenia odżywiania np. hipokalemia, hiperglikemia,
- zmiany dermalne np. suchość skóry, wysypka, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa,
- dolegliwości żołądkowo-jelitowe np. biegunka, perforacja przewodu pokarmowego, zespół GERD, nudności i wymioty.
Czytaj także: Akeega – EMA zaleca przyznanie pozwolenia na dopuszczenie do obrotu
Cemiplimab
Lek ten jest wytwarzany metodą rekombinacji DNA w hodowli zawiesiny komórek jajnika chomika chińskiego. Dostępny jest w formie koncentratu, który wykorzystuje się do sporządzania roztworu do infuzji. Cemiplimab jest stosowany w leczeniu:
- raka szyjki macicy,
- raka podstawonkomórkowego skóry,
- niedrobnokomórkowego raka skóry,
- raka płaskonabłonkowego (kolczystokomórkowego) skóry.
Cemipilmab to przeciwciało monoklonalne, które odgrywa rolę ludzkiego IgG4. Działanie leku ma na celu nasilenie odpowiedzi antynowotworowej limfocytów T, co ma na celu zablokowanie wiązania się receptora programowanej śmierci komórki PD-1 z ligandami PD-L1 i PD-L2. Efektem tego jest ograniczenie procesu ekspresji komórek nowotworowych.
Leczenie cemipilmabem wywołało immunologiczne działania niepożądane u 21% leczonych pacjentów, a ciężkie działania niepożądane nastąpiły u 32,4%. Do najczęstszych skutków ubocznych należą:
- ból głowy,
- niedokrwistość,
- zapalenie nerek,
- nadciśnienie tętnicze,
- neuropatia obwodowa,
- zaburzenia pracy tarczycy,
- gorączka, zmęczenie, obrzęk,
- dolegliwości bólowe mięśni i stawów,
- zmiany dermalne (m.in. świąd, wysypka),
- zmiany zapalne wątroby i zmiany w wynakch prób wątrobowych,
- pasożytnicze zakażenia układu moczowego i górnych dróg oddechowych,
- dolegliwości żołądkowo-jelitowe (m.in. biegunka, nudności, wymioty, bóle brzucha, zmiany zapalne okrężnicy i błony jamy śluzowej).
Lutet (177 Lu) wipiwotyd tetraksetan
Ten produkt leczniczy stosuje się u pacjentów z rakiem gruczołu krokowego. Lek zalicza się do grona radiofarmaceutyków, który wykorzystuje się w przypadku nowotworów z przerzutami, postępujących, opornych na kastrację i z obecnością proteiny określanej antygenem błonowym swoistym prostaty. Lutet (177 Lu) wipiwotyd tetraksetan wykorzystuje się wraz z terapią deprywacji androgenów. Wśród działań niepożądanych wymienia się: zmęczenie, suchość jamy ustnej, nudności, niedokrwistość, zmniejszone łaknienie, zaparcia, małopłytkowość i limfopenię.
Czytaj także: Centrum Rozwoju i Produkcji Leków Onkologicznych w Polsce
Bibliografia:
- PAP MediaRoom
- https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/enhertu-epar-product-information_pl.pdf
- https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/keytruda-epar-product-information_pl.pdf
- https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/opdivo-epar-product-information_pl.pdf
- https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/lumykras-epar-product-information_pl.pdf
- https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/padcev-epar-product-information_pl.pdf
- https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/cabometyx-epar-product-information_pl.pdf
- https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/libtayo-epar-product-information_pl.pdf
- https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/pluvicto-epar-product-information_pl.pdf
Maciej Jędrejko
