Leki biologiczne w programach lekowych leczenia astmy

Program lekowy dotyczący leczenia ciężkiej astmy zapewnia dostęp do produktów leczniczych, które są lekami biologicznymi. W celu lepszego zrozumienia mechanizmów działania tych leków, a także występujących interakcji przypomnimy trochę teorii.
Leki biologiczne w programach lekowych leczenia astmy (fot. shutterstock)

Leki biologiczne to substancje lecznicze pozyskiwane za pomocą technik biotechnologicznych w hodowli in vitro z żywych komórek (metody inżynierii genetycznej). Są to zazwyczaj białka o złożonej budowie i dużej cząsteczce.

Masa cząsteczkowa leków biologicznych jest 100–1000-krotnie większa niż leków pozyskiwanych drogą chemiczną. Są to produkty lecznicze bardzo wrażliwe na działanie światła i zmiany temperatury, dlatego muszą być przechowywania, najczęściej w temperaturze 2–8°C. Są najczęściej podawane drogą parenteralną lub wziewną.

Leki biologiczne mogą̨ wykazywać efekt terapeutyczny poprzez naśladowanie funkcji naturalnych białek, wpływ na receptory komórkowe lub interakcje między naturalnymi, biologicznie aktywnymi cząsteczkami organizmu.

Leki biologiczne- podział

Ze względu na budowę i ukierunkowane mechanizmy działania, leki biologiczne cechują się się dużą swoistością terapeutyczną.

Można je podzielić na:

  • przeciwciała monoklonalne (przyrostek -mab);
  • rekombinowane białka ludzkie (przedrostek rh-);
  • białka fuzyjne i chimeryczne (przyrostek -cept);
  • antysensowne oligonukleotydy

Insulina jest jednym z pierwszych leków biologicznych wyprodukowanym dzięki umieszczeniu i ekspresji w komórkach drożdży ludzkiego genu insuliny. Rekombinowanym ludzkim białkiem stosowanym w nefrologii jest również erytropoetyna, o której pisaliśmy w poprzednim artykule dotyczącym programu lekowego, leczenie niedokrwistości w przebiegu przewlekłej niewydolności nerek.

Przeciwciała monoklonalne są bardzo liczną grupą należącą do leków biologicznych. Są to immunoglobuliny, które łącząc się z białkami w organizmie, hamują ich aktywność. Składają się z czterech łańcuchów peptydowych, kształtem przypominających  literę „Y”. Dwa z nich nazywane są łańcuchami ciężkimi, są dłuższe i połączone ze sobą dwusiarczkowymi wiązaniami. Krótsze, nazywane są łańcuchami lekkimi i wiążą się z łańcuchami ciężkimi przy pomocy dwusiarczkowych mostków. Przeciwciało posiada w swej budowie region Fab., czyli fragment wiążący antygen (parotyp).

Przeciwciała wytwarza się poprzez fuzję komórek szpiczakowych i limfocytów B o odpowiedniej swoistości. Powstałe komórki, odpowiednio wyselekcjonowane i namnożone, produkują̨ następnie przeciwciała o pożądanej swoistości. Przeciwciała produkowane przez komórki mysie zastosowane u człowieka są szybko eliminowane i mogą powodować reakcje immunologiczne. W związku z tym opracowano metody produkcji przeciwciał chimerycznych ludzko-mysich i humanizowanych, gdzie większość́ łańcucha polipeptydowego stanowi białko ludzkie, a jedynie część́ zmienna lub jej najważniejsze fragmenty są pochodzenia mysiego. Ma to na celu zmniejszenie objawów ubocznych związanych z odpowiedzią̨ organizmu pacjenta na podanie mysich immunoglobulin.

Przeciwciała monoklonalne stosowane obecnie w większości to:

  • przeciwciała chimeryczne (przyrostek -ksymab),
  • humanizowane (przyrostek -zumab)
  • w pełni ludzkie (przyrostek -umab).

Leki biologiczne w programach lekowych leczenia astmy

W programach lekowych są dostępne następujące leki biologiczne: omalizumab, mepolizumab, benralizumab, dupilumab.

Przypomnijmy z poprzedniego artykułu, że w patogenezie astmy kluczową rolę odgrywa subpopulacja limfocytów pomocniczych, które produkują charakterystyczny profil cytokin (IL-4, IL-5, IL-13) wpływających na produkcję IgE przez limfocyty B oraz na wzrost, różnicowanie i aktywację eozynofilów i mastocytów, które w swoich ziarnistościach magazynują m.in.: histaminę.

Omalizumab jest rekombinowanym, pochodzącym od DNA, humanizowanym przeciwciałem monoklonalnym, które w sposób wybiórczy wiąże się z ludzką immunoglobuliną E (IgE).
Omalizumab łączy się z IgE i zapobiega wiązaniu IgE do receptora FceRI (receptor IgE o wysokim powinowactwie). W ten sposób zmniejszaja ilość wolnej IgE, zdolnej do wyzwolenia kaskady alergicznej. Farmakoterapiam omalizumabem pacjentów z atopią spowodowało znaczne zmniejszenie liczby receptorów FceRI na bazofilach. [ChPL]

Mepolizumab jest humanizowanym przeciwciałem monoklonalnym (IgG1, kappa) przeciwko ludzkiej interleukinie 5 (IL-5) z wysokim powinowactwem i swoistością̨ do tej interleukiny. IL-5 jest główną cytokiną odpowiedzialną za wzrost, różnicowanie, dojrzewanie, aktywację i przeżywalność eozynofili. Mepolizumab hamuje aktywność́ biologiczną IL-5, już w stężeniach nanomolarnych, poprzez blokowanie wiązania się IL-5 z łańcuchem alfa kompleksu receptora IL-5 znajdującego się na powierzchni komórki eozynofila, hamując w ten sposób przekazywanie sygnału IL-5 i ograniczając wytwarzanie oraz przeżywalność eozynofili. [ChPL]

Benralizumab jest humanizowanym, defukozylowanym przeciwciałem monoklonalnym (IgG1, kappa) skierowanym przeciwko eozynofilom. Wiąże się on swoiście z podjednostką alfa ludzkiego receptora dla interleukiny-5 (IL-5Rα). Ekspresja receptora dla IL-5 ma miejsce na powierzchni eozynofilów i bazofilów. Brak fukozy w domenie Fc benralizumabu skutkuje wysokim powinowactwem do receptorów FcɣRIII na immunologicznych komórkach efektorowych, np. komórkach NK (ang. natural killer). Prowadzi to do apoptozy eozynofilów i bazofilów w mechanizmie wzmożonej cytotoksyczności komórkowej zależnej od przeciwciał (ang. antibody-dependent cell-mediated cytotoxicity, ADCC), co łagodzi zapalenie eozynofilowe. [ChPL]

Dupilumab jest rekombinowanym ludzkim przeciwciałem monoklonalnym klasy IgG4, które hamuje przekazywanie sygnałów za pośrednictwem interleukiny 4 i interleukiny 13. Dupilumab hamuje przekazywanie sygnałów przez IL-4 poprzez receptor typu I (IL-4Rα/γc) oraz przekazywanie sygnałów przez zarówno IL-4, jak i IL-13 poprzez receptor typu II (IL-4Rα/IL-13Rα).
IL-4 i IL-13 są kluczowymi cytokinami typu 2 (do których należy Th2) związanymi z atopowym zapaleniem skóry.  [ChPL]

Białka i kwasy tłuszczowe omega-3 odgrywają ważna rolę w funkcjonowaniu układu odpornościowego. Dla pacjentów niedożywieniowych, chorujących na choroby o patomechanizmie zapalnym warto polecić żywność specjalnego przeznaczenia medycznego, np. produkt doustny, Nutridrink Protein Omega-3.

 

Autor: mgr farm. Zofia Zarzycka

logo