Niedokrwistość w przebiegu niewydolności nerek- udział farmaceuty klinicznego w programie lekowym

Niedokrwistość to stan chorobowy, który wynika z obniżenia wartości referencyjnych hemoglobiny. Do najczęstszych jej objawów należą bladość skóry, bóle głowy, nietolerancja wysiłku fizycznego, czy tachykardia. Pacjenci z tą chorobą, która występuje z towarzyszącą niewydolnością nerek, mogą zostać zakwalifikowani do jednego z programów lekowych. Jaka może być w nim rola farmaceuty klinicznego?
Niedokrwistość w programie lekowym fot. Shutterstock

Niedokrwistość jest to obniżeniem stężenia hemoglobiny poniżej wartości referencyjnych:

  • Kobiety 7,4-9,9 mmmol/l (12-16 g/dl)
  • mężczyźni 8,0-11,1 mmol/l (13-18 g/dl).

Niedokrwistość- jakie są przyczyny jej pojawienia się?

  • pierwotne – dotyczące niedoborów ilościowych lub jakościowych krwinek czerwonych.
  • wtórne – spowodowane niehematologicznymi procesami chorobowymi wpływającymi na krwiotworzenie.

Niedokrwistość- ogólne objawy kliniczne to:

  • Bladość skóry, błon śluzowych i spojówek,
  • Skłonność do omdleń
  • Obniżona tolerancja wysiłku
  • Bóle głowy
  • Tachykardia
  • Czynnościowy szmer skurczowy nad sercem

Rozpoznanie niedokrwistości opiera się na ocenie:

  • Stężenia hemoglobiny
  • Wartości hematokrytowej
  • Liczby erytrocytów we krwi obwodowej
  • Wyglądu krwinek czerwonych w rozmazie krwi obwodowej
  • Wskaźników czerwonokrwinkowych takich jak:
    • Średnia objętość krwinki czerwonej (mean corpuscular volumeMCV)
    • Średnia masa hemoglobiny w krwince czerwonej (mean corpuscular haemoglobinMCH)
    • Średnie stężenie hemoglobiny w erytrocycie (mean corpuscular haemoglobin concentrationMCHC)

Niedokrwistości wtórne

Niedokrwistości wtórne mogą być konsekwencją:

  • Chorób przewlekłych
  • Chorób nerek
  • Chorób alkoholowych
  • Zaburzeń endokrynologicznych

Przyczyną niedokrwistości w chorobach nerek jest:

  • niedobór erytropoetyny (główna przyczyna)
  • retencja toksyn mocznicowych
  • skrócenie czasu przeżycia erytrocytów
  • utrata krwi

Erytropoetyna produkowana jest w komórkach aparatu przykłębuszkowego nerek i w makrofagach. Odpowiedzialna jest za pobudzenie komórek macierzystych linii erytrocytów do proliferacji i syntezy krwinek czerwonych. Wytwarzanie endogennej erytropoetyny jest zaburzone u pacjentów z przewlekłą niewydolnością̨ nerek.

Czytaj także: Programy Lekowe i udział w nich farmaceuty szpitalnego

Program lekowy: Leczenie niedokrwistości u chorych z przewlekłą niewydolnością nerek

W ramach programu lekowego dostępne jest leczenie:

  • darbepoetyną alfa
  • epoetyną alfa
  • roksadustatem
  1. Epoetyna alfa – rekombinowana erytropoetyna o okres półtrwania około 5 h
  2. Darbopoetyna – hiperglikozylowana forma poetyny o dłuższym okresie półtrwania

Działanie niepożądane:

  • Przemijające objawy grypopochodne
  • Nadciśnienie z towarzyszącym bólem głowy, dezorientacja i drgawkami
  • Ryzyko wystąpienia zakrzepicy
  • Niedobór żelaza
Interakcje lekowe – darbopoetyna, epoetyna alfa
SubstancjaUwagi
cyklosporynaW przypadku stosowania terapii skojarzonej z tymi substancjami należy monitorować ich stężenie we krwi, a w przypadku zwiększenia stężenia hemoglobiny dostosować dawkę.
takrolimus
  1. Roksadustat – substancja czynna, która zwiększa stężenie HIF (ang. hypoxia- inducible factor, czynnik indukowany hipoksją) w organizmie powodując wzrost produkcji krwinek czerwonych oraz stężenie hemoglobiny. Dodatkowo reguluje białka transportujące żelazo oraz zmniejsza stężenie hepcydyny (białka regulującego żelazo, którego stężenie rośnie w przebiegu stanu zapalnego w PChN). W rezultacie uzyskuje się lepszą dostępność́ biologiczną żelaza, zwiększoną produkcję Hb oraz zwiększenie masy krwinek czerwonych.

Działania niepożądane:

  • Hiperkaliemia
  • Nadciśnienie tętnicze, zakrzepica dostępu naczyniowego
  • Nudności, biegunka
  • Obrzęk obwodowy
Interkacje – roksadustat
SubstancjaUwagi

Środki wiążące fosforany (węglan sewelameru lub octan wapnia) lub inne produkty zawierające wapń, żelazo, magnez lub glin.

 

 

Przyjmować co najmniej 1 godzinę po podaniu środków wiążących fosforany lub innych produktów leczniczych bądź suplementów zawierających kationy wielowartościowe

 

GemfibrozylJednoczesne podawanie roksadustatu
z wymienionymi produktami leczniczymi zwiększało wartość AUC roksadustatu 2,3-krotnie oraz wartość Cmax 1,4- krotnie. Na podstawie monitorowania stężenia hemoglobiny należy dostosować dawkę roksadustatu zgodnie z zasadami dostosowywania dawki

 

ProbenecydRosuwastatyna/simwastatynaZwiększenie wartości AUC statyn, zalecane monitorowanie działań niepożądanych i konieczność zmniejszenia dawki statyn. Przewiduje się interakcje z innymi statynami.

Zobacz także: Anemia- codzienna praktyka w postępowaniu z chorym

Rola farmaceuty klinicznego w programie lekowym

Farmaceuta podczas wydawania produktu leczniczego z Apteki Szpitalnej może dopytać pacjenta o:

  • Darbopoetyna/epoetyna alfa
  1. Stosowanie innych produktów leczniczych lub suplementów diety zawierających:
  • żelazo, które mogą zwiększyć skuteczność leku. W takiej sytuacji lekarz prowadzący zdecyduje, czy pacjent powinien stosować produkt leczniczy.
  • cyklosporynę lub takrolimus i poinformować lekarza o możliwości sprawdzenia stężenia leku we krwi.
  • Roksadustat
  1. Stosowanie innych produktów leczniczych lub suplementów diety zawierających : statyny, gemfibrozyl, probenacyd, środki wiążące fosforany (węglan sewelameru lub octan wapnia) lub inne produkty zawierające wapń, żelazo, magnez lub glin
  2. Następujące dolegliwości i w razie wystąpienia odesłać do lekarza:
  • ból i (lub) obrzęk nóg, skurcze lub uczucie ciepła w zmienionej chorobowo nodze co może świadczyć o wystąpieniu zakrzepu krwi w żyłach nóg
  • nagła duszność, ból w klatce piersiowej (zazwyczaj pogarszający się podczas oddychania), uczucie niepokoju, zawroty głowy, oszołomienie lub omdlenie; kołatanie serca, kaszel (niekiedy z krwią), które mogą być objawem zakrzepu krwi w płucach
  • obrzęk, zaczerwienienie, stwardnienie lub pogrubienie skóry wokół miejsca dostępu do hemodializy, wyciek w miejscu dostępu, brak odczuwania drgań (tzw. „mruczenia”) nad miejscem dostępu, które mogą świadczyć o tym, że dostep naczyniowy przestaje działać
  • ból głowy, drażliwość, lęk, splątanie lub nietypowe odczucia, które mogą być sygnałem ostrzegającym o możliwości wystąpienia napadu drgawkowego
  • gorączkę̨, poty lub dreszcze, ból gardła, katar, duszność, uczucie osłabienia lub omdlenie, splątanie, kaszel, wymioty, biegunkę lub ból żołądka, pieczenie podczas oddawania moczu, zaczerwienioną lub bolesną skórę bądź owrzodzenia na ciele, które mogą świadczyć o zakażeniu
  1. Sprawdzić prawidłowe przyjmowane leku i poinformować lekarza w przypadku nieprawidłowości – niewłaściwe zastosowanie leku może prowadzić do zwiększenia liczby krwinek i w konsekwencji do zagęszczenia krwi. Może to spowodować zagrażające życiu choroby serca lub naczyń krwionośnych.

Odżywianie

Pacjenci z przewlekłą chorobą nerek i niewydolnością nerek stanowią grupę bardzo zróżnicowaną, wymagającą indywidualnego określenia potrzeb i celów interwencji żywieniowej. W konsekwencji niewydolności nerek dochodzi do zmian w funkcjonowaniu całego metabolizmu i układu dokrewnego, co w zależności od sytuacji, w różnym stopniu wpływa na wszystkie szlaki metaboliczne organizmu. Mimo tej dużej różnorodności w zapotrzebowaniu na składniki odżywcze w zależności od nasilenia niewydolności nerek i stanu ogólnego pacjenta, istnieją pewne wspólne dla wszystkich pacjentów cechy zaburzeń metabolicznych- tzw. niedokrwistość nerkowa jest jednym z nich.

Ryzyko niedożywienia wśród pacjentów z niewydolnością nerek jest duże. W szczególnym stopniu dotyka ono pacjentów dializowanych, ze względu na znaczne straty wraz z dializatem. Jego rozwój jednak jest również wynikiem mocznicy: kwasicy metabolicznej i chorób współistniejących, zmniejszeniem apetytu i w konsekwencji zmniejszenia ilości przyjmowanego pokarmu, a także problemów żołądkowo – jelitowych wynikających z mocznicy. Nie bez znaczenia są tutaj potencjalne błędy dietetyczne, zbyt wiele ograniczeń doprowadzających do wykluczenia dużych grup produktów. W ich efekcie dieta pacjenta stać może się niedoborowa, a w konsekwencji doprowadzić do rozwoju niedoborów pokarmowych, pogorszenia stanu odżywienia i niedożywienia. Szczególnie w korelacji ze wspomnianej już niechęci do jedzenia: znajdujemy się w sytuacji, w której pacjent je mniej, a posiłki jego nie dostarczają niezbędnych mu składników odżywczych.

Celem interwencji żywieniowej jest zatem przede wszystkim zabezpieczenie pacjenta przed rozwojem niedożywienia lub utrzymanie prawidłowego stanu odżywienia, przy jednoczesnej kontroli zaburzeń współistniejących z niewydolnością nerek. W przypadku pacjentów dializowanych zaleca się zwiększenie ilością białka do ilości 1,2 – 1,4g/kg mc/24h oraz podaży kalorii na poziomie 30-40kcal/kg mc/24h w zależności od wieku i aktywności fizycznej. Są to wartości wyższe niż standardowe zapotrzebowanie. Ze względu na zwiększone ryzyko niedożywienia, w tej grupie pacjentów sama modyfikacja diety może okazać się niewystarczająca dla pokrycia specyficznych potrzeb żywieniowych. Rozwiązaniem w takiej sytuacji okazać może się włączenie do codziennej diety doustnych preparatów odżywczych o zwiększonej zawartości białka, typu Nutridrink Protein. W przypadku pacjentów nie mogących odżywiać się doustnie, konieczne może być zastosowanie żywienia dojelitowego z wykorzystaniem diety dostosowanej do potrzeb pacjenta.

Autor: mgr farm. Zofia Zarzycka

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena:
Warning: Attempt to read property "name" on bool in /home/customer/www/aptekaszpitalna.pl/public_html/wp-content/plugins/famacja-net-klient/klient.php on line 525
Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu
/home/customer/www/aptekaszpitalna.pl/public_html/wp-content/plugins/famacja-net-klient/klient.php on line 534
">

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

logo