Astma oskrzelowa to choroba, w której trakcie poprzez wydzielanie własnych mediatorów zapalenia oraz innych substancji aktywnie biologicznych dochodzi do:
- uszkodzenia nabłonka dróg oddechowych;
- skurczu mięśni gładkich oskrzeli
- zwiększenia wydzielenia śluzu oddechowego o zmienionym składzie
- obrzęku ściany oskrzela
- przesiąkania płynu z naczyń
Aktywność krążących komórek krwi jest regulowana przez cytokiny do których zaliczamy:
- interleukiny,
- chemokiny,
- interferony
- czynniki wzrostu
Rodzaje astmy oskrzelowej
Ze względu na etiologię astma oskrzelowa może zostać podzielona na alergiczną i niealergiczną. Biorąc pod uwagę rodzaj zapalenia w drogach oddechowych wyróżnia się astmę:
- eozynofilową,
- neutrofilową,
- ubogokomórkową.
Astma oskrzelowa może zostać także podzielona na:
- astmę sporadyczną, w której kluczową rolę odgrywaj mediatory zapalne uwalniane z mastocytów i bazofili
- astmę przewlekłą łagodną, zależną od działania białek eozynoflowych niszczących nabłonek dróg oddechowych
- astmę przewlekłą umiarkowana – podczas której towarzyszy powstawanie czopów śluzowych
- astmę przewlekłą ciężką – występuje obecność nacieków limfocytowych powodujących przebudowę ściany oskrzeli mogącą prowadzić do nieodwracalnej obturacji w drogach oddechowych.
Rozwijający się stan zapalny powstaje w procesie uwalniania mediatorów zapalenia z mastocytów i bazofili w reakcji immunologicznej zależnej od IgE, zależnej od limfocytów T oraz w mechanizmie neurogennym związanym z układem cholinergicznym i adrenergicznym. We wczesnej fazie zapalenia (minuty, godziny) główną role odgrywają mastocyty i bazofile, w fazie późnej (godziny, dni) eozynofile, limfocyty, neutrofile skutkujące powstaniem nacieków zapalnych. W patogenezie astmy kluczową rolę odgrywa subpopulacja limfocytów pomocniczych, które produkują charakterystyczny profil cytokin (IL-4, IL-5, IL-13) wpływających na produkcję IgE przez limfocyty B oraz na wzrost, różnicowanie i aktywację eozynofilów i mastocytów.
W astmie alergicznej mastocyty są aktywowane przez alergeny za pośrednictwem IgE i uwalniają mediatory odpowiedzialne za obturację oskrzeli (m.in. histaminę, leukotrieny). W astmie niealergicznej patomechanizm nie jest dokładnie poznany. Astma może być wywołana przez proces immunologiczny wyzwalany przez zakażenie wirusowe lub bakteryjne. W przypadkach astmy niealergicznej eozynofilowej istotną rolę odgrywają również limfocyty Th2 i wydzielane przez nie cytokiny oraz naturalne komórki limfoidalne typu 2 (ILC2), które wytwarzają podobny profil cytokin jak limfocyty Th2.
Czytaj także: Astma oskrzelowa- wytyczne dot. leczenia
Astma oskrzelowa- jakie czynniki predysponują do jej powstania?
Czynniki predysponujące do powstania astmy to:
- Atopia
- Niektóre zakażenia układu oddechowego
- Dieta
- Zanieczyszczenia powietrza
- Narażenie na dym tytoniowy
Jednym z czynników ryzyka jest wymieniona wyżej niewłaściwa, prozapalna dieta bogata w produkty typu fast food, utwardzone tłuszcze roślinne, czerwone mięso słodycze i słodkie napoje. Dieta w astmie powinna zawierać produkty zawierające substancje o właściwościach m. in. przeciwzapalnych, np. kwasy omega 3 czy antyoksydanty. Osoby w wieku podeszłym z powodu zmniejszonego łaknienia są często narażone na niedożywienie. Takim pacjentom warto polecić doustne preparaty odżywcze zawierające w składzie kwasy tłuszczowe Omega-3 (np. Nutridrink Protein Omega-3).
Astmę wyzwalają również alergeny środowiskowa mieszkaniowego oraz środowiska zewnętrznego (np. zwierzęta, roztocza kurzu domowego, pyłki, leki).
Astma oksrzelowa- farmakoterapia
Podstawą farmakoterapii astmy jest przewlekłe stosowanie leku przeciwzapalnego –wziewnych glikokortykosteroidów (GKSw). Dodatkowo stosuje się leki:
- rozkurczające oskrzela [wziewne ß2-mimetyki – zarówno długo działające (LABA), jak i krótko działające (SABA)]
- leki antycholinergiczne (długo i krótko działające LAMA i SAMA)
- leki przeciwleukotrienowe,
Nie powinno się ich jednak stosować bez równoczesnego włączenia leku przeciwzapalnego. W przypadku braku możliwości uzyskania kontroli choroby wskutek typowej farmakoterapii wziewnej stosuje się leki biologiczne należące do grupy przeciwciał monoklonalnych, tj.: omalizumab (przeciwciała anty-IgE), mepolizumab (przeciwciała anty-IL-5), benralizumab (przeciwciała przeciwko receptorowi IL-5).
Czytaj także: Programy lekowe i udział w nich farmaceuty klinicznego
Programy lekowe w leczeniu astmy oskrzelowej
Aktualnie w Polsce prowadzony jest program: LECZENIE CHORYCH Z CIĘŻKĄ POSTACIĄ ASTMY (ICD-10: J45, J82) dotyczący terapii biologicznej w leczeniu:
- ciężkiej astmy – alergicznej (przebiegającej z istotnym wzrostem swoistych IgE) omalizumabem
- ciężkiej astmy – eozynofilowej (z istotnym wzrostem ponad normę eozynofili) benralizumabem i mepolizumabem
- ciężkiej astmy z zapaleniem typu 2 (niekontrolowaną astmą z zapaleniem typu 2 charakteryzującym się wzrostem ponad wyznaczona normę eozynofilii) dupilumabem
W kolejnym artykule przybliżmy informacje na tematach substancji leczniczych stosowanych w programie lekowych i powiemy o roli jaką może pełnić w nim farmaceuta kliniczny.
Autor: mgr farm. Zofia Zarzycka
