Rola farmaceuty w analizie i monitorowaniu zdarzeń niepożądanych

Bezpieczeństwo farmakoterapii na oddziałach szpitalnych powinno być priorytetem dla personelu medycznego. Problem błędów personelu medycznego, popełnianych w trakcie leczenia pacjenta, jest złożony i wynika z wielu czynników, których nie zawsze można uniknąć.
Rola farmaceuty w analizie i monitorowaniu zdarzeń niepożądanych (fot. shutterstock.com)

Problem zdarzeń niepożądanych jest istotny, ponieważ szacuje się, że w państwach członkowskich Unii Europejskiej, zdarzenia niepożądane dotyczą 8-12% hospitalizowanych pacjentów. Aby zapobiec tym zdarzeniom, powinno się aktywnie poszukiwać błędów w systemie, zgłaszać i omawiać problemy personelu medycznego oraz analizować zdarzenia niepożądane, a także sytuacje, w którym prawie doszło do pomyłki.

Zdarzenie niepożądane a działanie niepożądane

Działanie niepożądane produktu leczniczego, to (zgodnie z definicją Prawa Farmaceutycznego) – to każde niekorzystne i niezamierzone działanie produktu leczniczego. Z kolei zdarzenie niepożądane, to zgodnie z Ustawą z dnia 16 czerwca 2023 r. o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta, jest to zaistniałe w trakcie udzielania lub w efekcie udzielenia bądź zaniechania udzielenia świadczenia opieki zdrowotnej, powodujące lub mogące spowodować negatywny skutek dla zdrowia lub życia pacjenta, w szczególności zgon, uszczerbek na zdrowiu lub rozstrój zdrowia, chorobę, zagrożenie życia, konieczność hospitalizacji albo jej przedłużenia, a także uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia płodu. Nie stanowi zdarzenia niepożądanego zdarzenie, którego skutek jest przewidywanym skutkiem prawidłowo udzielonego świadczenia opieki zdrowotnej.

Przykłady zdarzeń niepożądanych podczas hospitalizacji

Do zdarzeń niepożądanych zaliczamy, na przykład:

  • zdarzenia okołooperacyjne – zoperowany niewłaściwy pacjent, niewłaściwa strona ciała, kończyna itp., pozostawienie ciała obcego podczas zabiegu, zator płucny lub zakrzepica pozabiegowa, sepsa pooperacyjna itp.
  • zdarzenia związane z pacjentem – np. samowolne opuszczenie oddziału, upadek pacjenta, popełnienie samobójstwa itp.
  • awarie sprzętu medycznego,
  • zdarzenia niepożądane związane z farmakoterapią – na przykład nieprawidłowe podanie leku (nie w tej postaci), nieprawidłowa dawka, podanie leku innego pacjenta, podanie leków o złej godzinie itp.

Rola farmaceuty w monitorowaniu i analizie zdarzeń niepożądanych

Zdarzenie niepożądane może wystąpić na każdym etapie leczenia pacjenta – od przyjęcia na oddział aż do momentu wypisu. Za przyczyny zdarzeń niepożądanych, związanych z farmakoterapią pacjenta, uznajemy w szczególności zmęczenie personelu medycznego oraz niedostateczne kwalifikacje oraz nieprzestrzeganie ustalonych procedur i standardów postępowania.

Zgodnie z Ustawą o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta, na podmioty prowadzące działalność leczniczą, nakłada się obowiązek prowadzenia wewnętrznego systemu zarządzania jakością i bezpieczeństwem, w tym monitorowanie zdarzeń niepożądanych oraz ich zgłaszanie do rejestru a także analiza zdarzenia niepożądanego, tak aby w przyszłości unikać takich sytuacji. Rola farmaceuty szpitalnego w unikaniu zdarzeń niepożądanych z zakresu farmakoterapii jest szczególnie istotna.

Edukacja personelu medycznego, w tym w szczególności pielęgniarskiego, pozwoli uniknąć wielu błędów wynikających z niedostatecznych kwalifikacji i wiedzy personelu. Jednym z problemów, jest kruszenie tabletek podawanych przez zgłębniki enteralne. Nie wszystkie produkty lecznicze mogą być kruszone i dzielone a nieprawidłowe postępowanie w tym zakresie, może powodować nieskuteczność farmakoterapii oraz wystąpienie działań niepożądanych u pacjenta. Istotne jest również aby zachować odstęp przy podawaniu leków przez zgłębnik, odstawić podawane żywienie na ok. 30 minut oraz nie podawać wszystkich leków jednocześnie.

W tym zakresie, edukacja personelu przez farmaceutów szpitalnych, może być bardzo potrzebna. Kolejnym zagadnieniem, może być pomyłkowe podawanie leków inną drogą podania niż jest to przewidziane w Charakterystyce Produktu Leczniczego. Jeśli apteka szpitalna przygotowuje mieszaniny do żywienia pozajelitowego, należy dokładnie oznaczać mieszaniny, które można podawać wyłącznie do żyły centralnej, aby uniknąć podania obwodowego.

Warto również edukować personel pielęgniarski na temat prawidłowego przygotowywania leków do podania doustnego. Powinno unikać się w tym celu strzykawek, którymi podaje się leki dożylnie/domięśniowo, aby nie dopuścić do pomyłki i podania leku dożylnie zamiast doustnie albo w formie inhalacji. Przykładem może być przedawkowanie i zagrożenie silnymi działaniami niepożądanymi (np. tachykardią) po doustnym podaniu kropli do inhalacji zawierających fenoterol i bromek ipratropium (Berodual).

Autor: mgr farm. Anna Janaszkiewicz

Źródła:

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20210001977/U/D20211977Lj.pdf

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20230001692/O/D20231692.pdf

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

logo