Strategia leczenia
Leczenie RZS jest ściśle ukierunkowane i realizuje zasadę „leczenia do celu” (treat-to-target). Nadrzędnym wymogiem tej strategii jest jak najszybsza indukcja remisji klinicznej lub, gdy pełna remisja jest niemożliwa, osiągnięcie stanu niskiej aktywności choroby.
Rola konwencjonalnych syntetycznych leków modyfikujących przebieg choroby (csDMARDs), zwłaszcza metotreksatu (MTX), pozostaje fundamentalna ze względu na jego dobrze udokumentowaną skuteczność, akceptowalny profil bezpieczeństwa i efektywność kosztową. Jednak w sytuacji niepowodzenia terapii pierwszego wyboru, kiedy po upływie 6 miesięcy nie osiągnięto celu terapeutycznego przy użyciu maksymalnie tolerowanych dawek csDMARDs, konieczna jest modyfikacja leczenia i włączenie nowoczesnych terapii biologicznych (bDMARDs) lub celowanych (tsDMARDs). Szybka zmiana terapii jest niezbędna, aby zapobiec nieodwracalnej destrukcji stawów.
Leki biologiczne (bDMARDs)
W programie lekowym leczenia chorych z aktywną postacią RZS (B.33) dostępne są 4 grupy leków biologicznych o różnym mechanizmie działania (Tabela 1).
| Grupa leków | Mechanizm działania | Lek |
| Inhibitory TNF−α | blokowanie czynnika martwicy nowotworu α (TNF−α – cytokina prozapalna) | adalimumab, etanercept,c, certolizumab pegol, golimumab |
| Inhibitory IL−6R | blokowanie receptora interleukiny 6 (IL-6 – cytokina prozapalna) | tocilizumab |
| Inhibitory kostymulacji | blokowanie aktywacji limfocytów T (etap reakcji zapalnej w RZS) | abatacept |
| Inhibitory CD20 | deplecja limfocytów B (biorą udział w kaskadzie reakcji zapalnej: wytwarzają autoprzeciwciała i cytokiny) | rytuksymab |
Tabela 1. Leki biologiczne dostępne w programie lekowym leczenia RZS (październik 2025)
Inhibitory TNF−α
Inhibitory TNF−α są często pierwszą wybieraną klasą leków biologicznych. Pod względem skuteczności wszystkie te leki są uważane za równoważne. Decyzja o wyborze konkretnego preparatu powinna uwzględniać czynniki związane z pacjentem, takie jak choroby współistniejące czy preferencje odnośnie drogi podania, a także immunogenność samego leku. Przeciwwskazaniami do podania TNF−α wymagającymi regularnej weryfikacji dokumentacji medycznej są: aktywne infekcje, stwardnienie rozsiane i niewyrównana niewydolność serca (NYHA III/IV). W Tabeli 2 zestawiono podstawowe informacje na temat wybranych inhibitorów TNF−α.
| Lek | Droga podania | Częstotliwość | Uwagi |
| Etanercept | podskórnie | raz w tygodniu | brak immunogenności, często stosowany w monoterapii |
| Adalimumab | podskórnie | co 2 tygodnie | immunogenny, zalecany w terapii skojarzonej |
| Infliksymab | dożylnie | co 8 tygodni (dawka podtrzymująca) | immunogenny; wymaga terapii skojarzonej z csDMARDs |
| Golimumab | podskórnie | co 4 tygodnie | immunogenny; wymaga terapii skojarzonej z MTX |
Tabela 2. Podstawowe informacje na temat wybranych inhibitorów TNF−α
Immunogenność
Immunogenność to zdolność leku do wywołania reakcji immunologicznej u pacjenta, prowadzącej do wytworzenia przeciwciał antylekowych.
Obecność przeciwciał antylekowych niesie ze sobą ryzyko:
- utraty skuteczności leku – przeciwciała wiążą lek, neutralizując jego działanie;
- reakcji nadwrażliwości lub reakcji na wlew.
Infliksymab i adalimumab wykazują najwyższy potencjał immunogenny, dlatego nie powinny być one podawane w monoterapii. Niezbędna jest w tym wypadku terapia skojarzona z MTX (lub innym csDMARD), ponieważ MTX, jako immunosupresant, hamuje odpowiedź immunologiczną. Ogranicza to powstawanie przeciwciał antylekowych i pozwala na utrzymanie stabilnego stężenia leku w surowicy.
Inhibitor IL-6 (tocilizumab)
Tocilizumab jest często lekiem biologicznym drugiego rzutu, stosowanym po niepowodzeniu inhibitorów TNF−α. Jego kluczową zaletą jest to, że zachowuje wysoką skuteczność w monoterapii. Z tego powodu jest to preferowany lek biologiczny w sytuacjach, gdy pacjent ma przeciwwskazania lub nie toleruje leków csDMARD.
Terapia tocilizumabem jest przeciwwskazana w przypadku zapalenia uchyłków ze względu na zwiększone ryzyko perforacji jelit. Leczenie wymaga regularnego monitorowania parametrów krwi (morfologia, lipidogram) oraz funkcji wątroby.
Inhibitor kostymulacji (abatacept)
Abatacept blokuje sygnał komórkowy niezbędny do pełnej aktywacji limfocytów T. Lek jest dostępny w formie dożylnej i podskórnej. Ogólny profil bezpieczeństwa abataceptu wydaje się porównywalny lub nieco lepszy niż w przypadku inhibitorów TNF−α. Jedynie u pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP), stosowanie abataceptu może wiązać się ze wzrostem zaostrzeń POChP.
Inhibitor CD20 (rytuksymab)
Rytuksymab selektywnie celuje w antygen CD20 na powierzchni limfocytów B, prowadząc do ich przejściowej eliminacji. Podawany jest w formie wlewu dożylnego w dawce 1000 mg, powtarzanego jednokrotnie po upływie dwóch tygodni. Kolejny cykl możliwy jest najwcześniej po 6 miesiącach, a jego termin zależy ściśle od oceny aktywności choroby u pacjenta.
Opracowała: mgr farm. Beata Rychlewska-Kłaput
Bibliografia:
[1] J. S. Smolen et al., „EULAR recommendations for the management of rheumatoid arthritis with synthetic and biological disease-modifying antirheumatic drugs: 2022 update”, Ann. Rheum. Dis., t. 82, nr 1, s. 3–18, sty. 2023, doi: 10.1136/ard-2022-223356.
[2] UpToDate, „Overview of the management of rheumatoid arthritis in adults – UpToDate”. Dostęp: 23 września 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.uptodate.com/contents/overview-of-the-management-of-rheumatoid-arthritis-in-adults
[3] „Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 17 września 2025 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na 1 października 2025 r. – Ministerstwo Zdrowia – Portal Gov.pl”, Ministerstwo Zdrowia. Dostęp: 3 października 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.gov.pl/web/zdrowie/obwieszczenie-ministra-zdrowia-z-dnia-17-wrzesnia-2025-r-w-sprawie-wykazu-refundowanych-lekow-srodkow-spozywczych-specjalnego-przeznaczenia-zywieniowego-oraz-wyrobow-medycznych-na-1-pazdziernika-2025-r
[4] „Pharmindex – Lista leków”. Dostęp: 3 października 2025. [Online]. Dostępne na: https://pharmindex.pl/listalekow#
[5] „RPL”: Charakterystyki Produktów Leczniczych. Dostęp: 3 października 2025. [Online]. Dostępne na: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public
[6] „Treatment of rheumatoid arthritis in adults resistant to initial conventional synthetic (nonbiologic) DMARD therapy – UpToDate”. Dostęp: 3 października 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.uptodate.com/contents/treatment-of-rheumatoid-arthritis-in-adults-resistant-to-initial-conventional-synthetic-nonbiologic-dmard-therapy
