Sterydoterapia, szczególnie przez dłuższy czas, wiąże się jednak z ryzykiem wystąpienia poważnych działań niepożądanych, w tym ryzykiem wystąpienia niedoczynności kory nadnerczy, co wynika z mechanizmu ich działania – czyli hamowania funkcji osi podwzgórze – przysadka – nadnercza. Niedoczynność kory nadnerczy może utrzymywać się również po zaprzestaniu terapii tymi lekami.
Jak jednak wygląda kwestia bezpieczeństwa terapii glikokortykosteroidami u najmłodszych pacjentów, w przypadku ich krótkotrwałego stosowania?
Sterydoterapia wziewna u dzieci
W schorzeniach układu oddechowego, także u dzieci, glikokortykosteroidy są bardzo często podawane, ze względu na ich silne działanie miejscowe oraz stosunkowo małe ryzyko wystąpienia powikłań terapii.
Ryzyko wystąpienia działań niepożądanych oraz ich nasilenie, zależeć będzie od kilku parametrów, w tym od:
- depozycji płucnej, czyli części leku, który przedostanie się bezpośrednio do dolnych dróg oddechowych. Cząsteczki leku, które nie przedostaną się do dolnych dróg oddechowych, zalegają w górnych drogach oddechowych, część dawki może również zostać połknięta przez pacjenta
- biodostępności – glikokortykosteroidy wchłaniają się do krążenia ogólnego z dolnych dróg oddechowych, ale biodostępność doustna jest już zróżnicowana. Z tego względu – bezpieczniej dla pacjenta jest aby otrzymał glikokortykosteroid wziewny, który charakteryzuje się niską biodostępnością doustną (np. flutikazon czy cyklezonid). Dla budezonidu, biodostępność doustna wynosi ok. 11%, dla monofosforanu beklometazonu – aż 40%.
- stopnia wiązania z białkami – część leku, która ulegnie wchłonięciu do krążenia ogólnego, może wywołać ogólnoustrojowy efekt, w tym ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Aby uniknąć tego efektu, warto wybierać leki, o wysokim stopniu wiązania z białkami – wówczas w organizmie znajdzie się mała część leku w formie niezwiązanej – aktywnej. Do takich leków należy cyklezonid, który w 99% wiąże się z białkami. Z kolei beklometazon, budezonid czy flutikazon – w 90%, co oznacza, że 10% wchłoniętej dawki, będzie frakcją wolną.
Do najczęstszych działań niepożądanych, występujących po podaniu glikokortykosteroidów w formie wziewnej, należą:
- kandydoza jamy ustnej,
- kaszel,
- zaburzenia głosu,
- uczucie pragnienia,
U dzieci, które stosują glikokortykosteroidy przewlekle, kaszel pojawia się nawet u 40% pacjentów. W przypadku glikokortykosteroidów podawanych w formie nebulizacji może wystąpić także zapalenie okołoustne (u ok. 3% pacjentów) oraz przerost języka (ok. 0.1% chorych).
Doustne podanie glikokortykosteroidów
Krótkotrwała sterydoterapia u dzieci, również wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Zależą one od zastosowanych dawek oraz czasu terapii.
Do najczęstszych działań niepożądanych u dzieci, zaliczamy:
- wymioty – u ok. 5,4% pacjentów, także w wyniku przerwania leczenia,
- zmiany zachowania – w tym zachowania agresywne, zmiany nastroju, nadpobudliwość, nasilenie lęków itp. – u ok. 4,7% pacjentów – ryzyko pojawienia się tych działań zależy od podanej dawki,
- zaburzenia snu, bezsenność – u 4,3% pacjentów.
Ponadto, zaobserwowano u pacjentów podwyższone ciśnienie tętnicze krwi oraz przyrost masy ciała. Podwyższenie ciśnienia tętniczego u krwi nie wymagało jednak stosowania dodatkowych leków obniżających ten parametr albo odstawienia terapii glikokortykosteroidami. Znaczenie kliniczne tego zjawiska, wymaga jednak dalszych badań. W wyniku zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, może dojść również do ostrego przełomu nadciśnieniowego lub opóźnienia wzrostu dziecka. Najpoważniejsze działanie niepożądane, to zwiększona podatność na infekcje, co wynika z immunosupresyjnego działania kortykosteroidów.
Autor: mgr farm. Anna Janaszkiewicz
Źródło:
