Sepsa a wstrząs septyczny
Zarówno jedna jak i druga definicja powstały w tym samym czasie niezależnie od siebie. Wstrząs septyczny jest postacią sepsy obarczoną większym ryzykiem zgonu. Towarzyszą mu zaburzenia ze strony układu krążenia, metaboliczne i na poziomie komórkowym.
Stopień ciężkości zakażenia zależy zarówno od indywidualnych cech organizmu (charakterystyka genetyczna, funkcja układu odpornościowego, choroby towarzyszące) jak i samego patogenu (ilość i zakaźność).
Kryteria rozpoznawania
W celu zdiagnozowania sepsy lub wstrząsu septycznego zaleca się pobranie odpowiednich materiałów (w tym krwi) do badań mikrobiologicznych. Jest to zalecane tylko wtedy, gdy nie opóźni to rozpoczęcia antybiotykoterapii o więcej niż 45 minut. Rutynowymi badaniami są posiewy powyżej dwóch próbek krwi: jednej na podłoże tlenowe, a drugiej na beztlenowe (pobranej poprzez nowe nakłucie naczynia). Natomiast jeżeli źródła zakażenia nie zlokalizowano lub podejrzewa się, że jest nim cewnik naczyniowy to należy pobrać materiał z każdego dostępu naczyniowego utrzymywanego powyżej 48 godzin. Co ważne próbki powinny zostać pobrane ze wszystkich podejrzewanych miejsc zakażenia np. mocz, płyn mózgowo-rdzeniowy, wydzielina z dróg oddechowych lub inne płyny ustrojowe. W poprzedniej wersji wytycznych SSC sugerowano oznaczenie 1,3 β-d-glukanu oraz mannanu i przeciwciał przeciwko mannanowi w celu wykrycia kandydozy inwazyjnej. Natomiast w aktualnej wersji z tego zrezygnowano. Zarówno we wcześniejszych jak i w aktualnych zaleceniach nie wymaga się oznaczania biomarkerów np. prokalcytoniny i białka C reaktywnego.
Wytyczne leczenia sepsy
Wytyczne są wynikiem współpracy Society of Critical Care Medicine (SCCM) i European Society of Intensive Care Medicine (ESICM), której celem jest zmniejszenie śmiertelności i zachorowalności na sepsę na całym świecie. Opracowano je według metodologii GRADE. Sklasyfikowano w nich jakość danych i siła zaleceń. Ta pierwsza może być oceniona jako: wysoka [W], umiarkowana [U], niska [N] i bardzo niska [BN]. Natomiast zalecenia jako: silne [S] albo słabe/warunkowe [Sł]. Interpretowane są inaczej w zależności od konkretnej grupy odbiorców, którymi mogą być: pacjenci, lekarze oraz zarządzający. Czwarta edycja wytycznych Surviving Sepsis Campaign: International Guidelines for Management of Sepsis and Septic Shock: 2016 została zaktualizowana w oparciu o najnowsze dane naukowe i zawiera pakiet zadań do wykonywania w pierwszej godzinie od „czasu zero” (pakiet 1h).
Postępowanie w pierwszej godzinie
Najważniejsze w opiece nad pacjentem z sepsą jest prawidłowe postępowanie w pierwszych godzinach od rozpoznania. Obejmuje ono: resuscytację płynową, kontrolę źródła zakażenia oraz wnikliwą ocenę parametrów hemodynamicznych i laboratoryjnych. Wspomniany wyżej „czas zero” jest momentem, w którym oceniono stan chorego na oddziale ratunkowym lub odnotowano objawy wskazujące na sepsę w dokumentacji medycznej (Karbapenemy – problem oporności w lecznictwie zamkniętym).
Autorzy najnowszej wersji wytycznych zalecają, aby w pierwszej godzinie postępować według następującego schematu:
- oznaczyć stężenie mleczanów we krwi (jeżeli oznaczona wartość przekracza 2mmol/l, należy w przeciągu 2-4h powtórzyć badanie);
- pobrać krew na posiewy przed zastosowaniem antybiotyków;
- zastosować antybiotyki o szerokim spektrum działania;
- rozpocząć szybkie przetaczanie (w przeciągu 1-3h) 30 ml/kg roztworu krystaloidów, jeśli występuje hipotensja lub stężenie mleczanów we krwi wynosi ≥4 mmol/l;
- zastosować leki obkurczające naczynia w razie hipotensji niereagującej na wstępną intensywną płynoterapię, aby utrzymać średnie ciśnienie tętnicze ≥65 mm Hg,
Profilaktyka sepsy
Ze względu na to, że posocznicę wywołują bakterie, a także grzyby i pierwotniaki, zapobieganie infekcjom jest najlepszym sposobem jej profilaktyki. Nie istnieje jednak uniwersalna szczepionka przeciwko każdemu rodzajowi sepsy. Niemniej jednak dostępną są szczepienia przeciwko bakteriom, które najczęściej ją wywołują. Są to: pneumokoki, meningokoki oraz Hib (Haemophilus influenzae). Szczepieniami powinno objąć się przede wszystkim małe dzieci, których układ odpornościowy jeszcze się w pełni nie rozwinął i trudniej radzi sobie ze zwalczaniem infekcji.
Światowy Dzień Sepsy
Rokrocznie począwszy od 2012 roku, 13 września obchodzi się Światowy Dzień Sepsy. Stanowi on element akcji informacyjnej skierowanej zarówno do lekarzy, jak i pacjentów prowadzonej przez organizację charytatywną Global Sepsis Alliance (GSA). Głównym celem kampanii jest zwiększenie świadomości ludzi na całym świecie na temat sepsy. Mało osób wie o tym, że można jej zapobiec poprzez szczepienie, a wczesne rozpoznanie i podjęcie leczenia zmniejsza śmiertelność nawet o 50%. W ramach obchodów organizuje się niezliczone wydarzenia podnoszące świadomość na temat sepsy. Są to typowe akcje edukacyjne, zajęcia sportowe, zbiórki pieniężne, różowe pikniki i wiele innych.
Bibliografia:
- Mitchell M. Levy, Laura E. Evans, Andrew Rhodes, The Surviving Sepsis Campaign Bundle: 2018 update;
- Singer M., Deutschman C.S., Seymour Ch.W. i wsp., The third international consensus definitions for sepsis and septic shock (Sepsis-3). JAMA, 2016; 315: 801–810;
- Jankowski M.: Postępowanie w sepsie i wstrząsie septycznym u dorosłych. Omówienie międzynarodowych wytycznych Surviving Sepsis Campaign 2016. Med. Prakt., 2017; 6: 23–33;
- https://www.mp.pl/oit/wytyczne/187737,sepsa-nowy-pakiet-zadan-najwazniejsza-pierwsza-godzina;
- https://www.worldsepsisday.org/;
- http://pokonacsepse.pl/co_to_jest_sepsa;
- http://szczepienia.pzh.gov.pl/.
Autorka: Dominika Polakowska – studentka V farmacji
