Choroba Parkinsona
Choroba Parkinsona (ChP) to postępująca choroba neurodegeneracyjna spowodowana utratą neuronów dopaminergicznych w istocie czarnej, co skutkuje niedoborem dopaminy w prążkowiu. Występuje głównie u osób powyżej 60. roku życia (częstość 1–2% w tej grupie wiekowej). W Polsce choruje na nią ok. 80–100 tys. osób.
Objawy i terapia
Objawy ruchowe to bradykinezja, sztywność mięśni, drżenie spoczynkowe i niestabilność posturalna, a pozaruchowe – depresja, zaburzenia snu, zaparcia i dysfagia.
Terapia ma charakter wyłącznie objawowy i wymaga bezwzględnego przestrzegania zindywidualizowanego harmonogramu podaży leków dopaminergicznych w ścisłych odstępach czasowych.
Wyzwania hospitalizacji
Hospitalizacja pacjenta z ChP niesie wysokie ryzyko powikłań jatrogennych, wynikających z przerw w terapii, interakcji lekowych oraz zmian stanu klinicznego i diety. Błędy w farmakoterapii szybko nasilają drżenie, sztywność, zaburzenia równowagi, splątanie i pobudzenie, zwiększając ryzyko:
- aspiracji (zachłyśnięcia) z powodu upośledzonego połykania,
- większej zależności od personelu (ograniczona mobilność i komunikacja),
- zespołu hipertermii parkinsonowskiej – stanu przypominającego złośliwy zespół neuroleptyczny, z hipertermią, sztywnością mięśni, zaburzeniami świadomości, który potencjalnie prowadzi do rabdomiolizy, ostrej niewydolności nerek, a nawet śmierci.
Nieprawidłowe zarządzanie farmakoterapią podnosi także koszty opieki i wywołuje niepotrzebny stres u pacjentów oraz ich rodzin.
Podanie leku na czas
Nawet 30-minutowe opóźnienie dawki leku dopaminergicznego może wywołać stan „off” – gwałtowny nawrót objawów prowadzący do unieruchomienia. Należy bezwzględnie przestrzegać punktualności – w zleceniach lekarskich powinna być zapisana dokładna godzina podania (nie tylko pora dnia i częstotliwość).
Przy trudnościach z przyjmowaniem doustnym (okres okołooperacyjny, dysfagia) należy niezwłocznie zapewnić alternatywną drogę podania – plastry z rotygotyną lub apomorfinę podskórnie – aby uniknąć przerw i powikłań.
Polipragmazja
Każdy lek o działaniu antagonistycznym wobec receptorów dopaminowych D2 może nasilać objawy choroby lub wywoływać parkinsonizm polekowy. Przed wprowadzeniem nowego leku zawsze należy przeanalizować jego mechanizm działania.
W przypadku nudności i wymiotów należy unikać metoklopramidu i prochlorperazyny. Bezpieczniejszą alternatywą dostępną w Polsce jest ondansetron (z monitorowaniem zaparć i hipotensji przy apomorfinie).
W razie pobudzenia, halucynacji lub splątania (częstych u starszych pacjentów w warunkach szpitalnych) należy unikać klasycznych neuroleptyków: haloperydolu, chlorpromazyny, flufenazyny, perfenazyny, trifluoperazyny, flupentyksolu.
Każdy przypadek psychozy w ChP wymaga konsultacji neurologicznej. Lekami z wyboru są klozapina lub kwetiapina (najniższe powinowactwo do receptorów D2 w prążkowiu). Klozapina ma lepiej udokumentowaną skuteczność, ale wymaga regularnego monitorowania morfologii krwi.
Jakich jeszcze leków należy unikać w ChP?
Należy unikać preparatów zawierających sympatykomimetyki (pseudoefedryna, efedryna) u pacjentów przyjmujących inhibitory MAO-B (selegilina, rasagilina). Takie połączenie grozi wystąpieniem przełomu nadciśnieniowego.
Szczególnej ostrożności wymaga podanie blokerów kanałów wapniowych (cynaryzyna, flunaryzyna, werapamil, diltiazem), a także leków przeciwdepresyjnych i leków o działaniu cholinolitycznym.
Optymalizacja leczenia lewodopą
W szpitalu istotnym czynnikiem zaburzającym kontrolę objawów jest zmiana diety. Lewodopa konkuruje z aminokwasami neutralnymi o transport przez błonę śluzową jelita i barierę krew-mózg – białko w diecie znacząco osłabia jej działanie.
Zaleca się podawać lewodopę 30 minut przed posiłkiem lub minimum 2 godziny po posiłku i zawsze popijać dużą ilością wody (woda gazowana z sokiem z cytryny dodatkowo poprawia wchłanianie).
W zależności od zaawansowania choroby i nasilenia fluktuacji motorycznych zaleca się odpowiednią dystrybucję białka:
- równomierny rozkład na wszystkie posiłki (15–20 g białka na posiłek),
- strategia niskobiałkowa w ciągu dnia (7–10 g białka na posiłek rano i w południe) + 70–90 % dobowej puli białka w 1–2 ostatnich posiłkach wieczornych – szczególnie skuteczna przy wyraźnej oporności na lewodopę i silnych fluktuacjach.
Opracowała: mgr farm. Beata Rychlewska-Kłaput
Bibliografia:
[1] Medycyna Praktyczna, „Choroba Parkinsona”. Dostęp: 8 stycznia 2026. [Online]. Dostępne na: http://www.mp.pl/social/article/151060
[2] D. Martinez-Ramirez et al., „Missing dosages and neuroleptic usage may prolong length of stay in hospitalized Parkinson’s disease patients”, PloS One, t. 10, nr 4, s. e0124356, 2015, doi: 10.1371/journal.pone.0124356.
[3] D. Grimes et al., „Canadian guideline for Parkinson disease”, Can. Med. Assoc. J., t. 191, nr 36, s. E989–E1004, wrz. 2019, doi: 10.1503/cmaj.181504.
[4] M. Bakker et al., „Identifying rates and risk factors for medication errors during hospitalization in the Australian Parkinson’s disease population: A 3-year, multi-center study”, PloS One, t. 17, nr 5, s. e0267969, 2022, doi: 10.1371/journal.pone.0267969.
[5] C. P. Derry, K. J. Shah, L. Caie, i C. E. Counsell, „Medication management in people with Parkinson’s disease during surgical admissions”, Postgrad. Med. J., t. 86, nr 1016, s. 334–337, cze. 2010, doi: 10.1136/pgmj.2009.080432.
[6] J. Holland, „Opieka nad pacjentami z chorobą Parkinsona podczas zabiegów chirurgicznych”, 2012.
[7] „Parkinson’s UK Excellence Network: Key Information for Hospital Pharmacists.pdf”. Dostęp: 8 stycznia 2026. [Online]. Dostępne na: https://www.parkinsons.org.uk/sites/default/files/2025-04/Key%20Information%20for%20Hospital%20Pharmacists.pdf
[8] „Parkinsons’s UK Excellence Network: Medicines Optimisation Consensus Statements.pdf”. Dostęp: 8 stycznia 2026. [Online]. Dostępne na: https://www.parkinsons.org.uk/sites/default/files/2025-08/244249%20-%20Medicines%20Optimisation%20Consensus%20Statements%20%283%29.pdf
[9] K. Seppi et al., „Update on treatments for nonmotor symptoms of Parkinson’s disease—an evidence-based medicine review”, Mov. Disord., t. 34, nr 2, s. 180–198, 2019, doi: 10.1002/mds.27602.
[10] „Madopar Charakterystyka Produktu Leczniczego”.
[11] Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, „Choroba Parkinsona – zalecenia dietetyczne”, Dostęp: 8 stycznia 2026. [Online]. Dostępne na: https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/choroba-parkinsona-zalecenia-dietetyczne/
[12] A. Veilleux Carpentier et al., „A Systematic Review of the Parkinson’s Foundation Hospital Care Recommendations”, Mov. Disord. Clin. Pract., t. n/a, nr n/a, doi: 10.1002/mdc3.70247.
[13] J. R. T. Yu et al., „Establishing a framework for quality of inpatient care for Parkinson’s disease: A study on inpatient medication administration”, Parkinsonism Relat. Disord., t. 113, sie. 2023, doi: 10.1016/j.parkreldis.2023.105491.
