Pęcherz nadreaktywny (ang. overactive bladder, OAB) to zespół objawów obejmujący naglące parcie na mocz, któremu towarzyszy zwykle częstomocz i nokturia, a w niektórych przypadkach, również nietrzymanie moczu. Objawy te nie wynikają z infekcji dróg moczowych ani innych wykrywalnych przyczyn medycznych.
Pęcherz nadreaktywny – objawy i częstość występowania
Polskie badanie populacyjne LUTS wykazało, że zespół pęcherza nadreaktywnego to powszechny i znacznie obniżający jakość życia problem. OAB dotyka aż 40% kobiet i blisko 25% mężczyzn, zwłaszcza seniorów. Wzrost częstości OAB z wiekiem wynika ze zmian strukturalnych i funkcjonalnych pęcherza (m.in. osłabienie mięśniówki, idiopatyczna nadaktywność wypieracza), jak również ze współistnienia innych schorzeń, ograniczonej mobilności i polifarmakoterapii.
Pęcherz nadreaktywny – leczenie
Chociaż patofizjologia OAB często pozostaje niejasna i określa się go jako idiopatyczny, identyfikacja czynników ryzyka (poza wiekiem), korelujących z jego występowaniem, jest kluczowa dla spersonalizowanego leczenia. Należą do nich:
- otyłość;
- choroby neurologiczne: demencja, neuropatia cukrzycowa, stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona, uszkodzenie nerwów w obrębie miednicy i kręgosłupa;
- infekcje dróg moczowych i choroby przenoszone droga płciową;
- kamienie nerkowe, rak pęcherza;
- obniżenie narządów miednicy;
- zmiany hormonalne w okresie menopauzy;
- łagodny przerost prostaty, rak prostaty;
- stosowanie niektórych leków;
- palenie tytoniu, nadmierne spożycie kawy i alkoholu.
Wczesne rozpoznanie modyfikowalnych czynników ryzyka może ukierunkować skuteczne strategie leczenia OAB, a farmaceuci odgrywają istotną rolę w doradzaniu w zakresie zmian stylu życia i optymalizacji farmakoterapii.
Dziennik mikcji
Dziennik mikcji stanowi proste, lecz kluczowe narzędzie w ocenie funkcji dróg moczowych u każdego pacjenta, u którego podejrzewa się nieprawidłowości w tym obszarze. Zwykle zaleca się, aby pacjent prowadził dziennik przez trzy dni, co umożliwia szczegółowe zobrazowanie jego codziennych nawyków w zakresie oddawania moczu i przyjmowania płynów, pozwala na monitorowanie nasilenia objawów oraz obiektywną ocenę odpowiedzi na zastosowane leczenie.
Prawidłowe wartości w dzienniczku mikcji to:
- liczba mikcji w ciągu dnia: 6–7,
- liczba mikcji w nocy: 0–1,
- dobowa liczba mikcji: 8,
- 24-godzinna produkcja moczu: do 2.8 L,
- nocna objętość moczu: <20% dobowej objętości moczu.
Trening pęcherza
Minimum 6-tygodniowy trening pęcherza to terapia pierwszego rzutu dla każdego pacjenta z OAB. Metoda ta opiera się na świadomym wstrzymywaniu oddawania moczu po wystąpieniu pierwszego uczucia parcia poprzez np. odwrócenie uwagi, krzyżowanie nóg, aktywację mięśni dna miednicy. Stopniowe wydłużanie odstępów między mikcjami uczy pęcherz gromadzić większą ilość moczu i pomaga lepiej kontrolować parcie naglące i nietrzymanie moczu.
Przegląd lekowy
Farmakoterapia może zaostrzać lub prowokować objawy OAB jako efekt uboczny. Przykładem są diuretyki, zwiększające produkcję moczu, oraz hormonalna terapia zastępcza, leki przeciwdepresyjne, przeciwpsychotyczne i ⲁ-adrenolityki, które mogą indukować mimowolne skurcze mięśnia wypieracza.
Leczenie cholinolityczne
Jeśli początkowe interwencje nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, można rozważyć leczenie cholinolityczne. W Polsce dostępne są nieselektywne cholinolityki, takie jak oksybutynina, tolterodyna i fezoterodyna oraz selektywne względem receptora muskarynowego M3: darifenacyna i solifenacyna.
Należy jednak mieć na uwadze, że stosowanie leków o działaniu antycholinergicznym stanowi poważne zagrożenie dla osób starszych, zwiększające ryzyko demencji, upadków oraz przedwczesnej śmierci. Warto korzystać ze skal obciążenia antycholinergicznego w celu zwiększenia bezpieczeństwa terapii. Więcej informacji na ten temat można znaleźć w artykule: https://aptekaszpitalna.pl/bezpieczenstwo-terapii/obciazenie-antycholinergiczne/.
Mirabergon
W sytuacji, gdy leczenie antycholinergiczne jest nieskuteczne, przeciwwskazane lub powoduje nieakceptowalne skutki uboczne, można rozważyć terapię mirabergonem. Jest on silnym i wybiórczym agonistą receptorów β3-adrenergicznych, a ze względu na inny mechanizm działania, nie wykazuje typowych dla cholinolityków skutków ubocznych.
Mirabergon jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkim, niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym, a do najczęściej występujących działań niepożądanych należą tachykardia i infekcje układu moczowego.
Autor: mgr farm. Beata Rychlewska-Kłaput
Bibliografia:
[1] A. J. Wein i E. S. Rovner, „Definition and epidemiology of overactive bladder”, Urology, t. 60, nr 5 Suppl 1, s. 7–12; discussion 12, lis. 2002, doi: 10.1016/s0090-4295(02)01784-3.
[2] J. Zhu, X. Hu, X. Dong, i L. Li, „Associations Between Risk Factors and Overactive Bladder: A Meta-analysis”, Urogynecology, t. 25, nr 3, s. 238, cze. 2019, doi: 10.1097/SPV.0000000000000531.
[3] B. Peyronnet i in., „A Comprehensive Review of Overactive Bladder Pathophysiology: On the Way to Tailored Treatment”, Eur. Urol., t. 75, nr 6, s. 988–1000, cze. 2019, doi: 10.1016/j.eururo.2019.02.038.
[4] D. Tsui, „Overactive bladder syndrome: risk factors, diagnosis, management and medicine optimisation in older people”, The Pharmaceutical Journal. Dostęp: 24 kwiecień 2025. [Online]. Dostępne na: https://pharmaceutical-journal.com/article/ld/overactive-bladder-syndrome-risk-factors-diagnosis-management-and-medicine-optimisation-in-older-people
[5] I. Scarneciu i in., „Overactive bladder: A review and update”, Exp. Ther. Med., t. 22, nr 6, s. 1–8, grudz. 2021, doi: 10.3892/etm.2021.10879.
[6] M. Przydacz i in., „Prevalence and bother of lower urinary tract symptoms and overactive bladder in Poland, an Eastern European Study”, Sci. Rep., t. 10, nr 1, s. 19819, lis. 2020, doi: 10.1038/s41598-020-76846-0.
[7] Przegląd Urologiczny: “Wytyczne ekspertów odnośnie badań urodynamicznych niezbędnych do rozpoznania pęcherza nadreaktywnego Doniesienia wstępne”. Dostęp: 23 kwiecień 2025. [Online]. Dostępne na: http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?2466
[8] E. Leron i in., „Overactive Bladder Syndrome: Evaluation and Management”, Curr. Urol., t. 11, nr 3, s. 117–125, mar. 2018, doi: 10.1159/000447205.
[9] Charakterystyka Produktu Lecziczego Betmiga (mirabergon) tabletki
[10] The British Association of Urological Surgeons: “Bladder training”. Dostęp: 23 kwiecień 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.baus.org.uk/patients/information_leaflets/44/bladder_training
[11] Cochrane.org: „Bladder training for treating overactive bladder in adults”. Dostęp: 25 kwiecień 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.cochrane.org/CD013571/INCONT_bladder-training-treating-overactive-bladder-adults
[12] Cochrane.org: „Effectiveness of anticholinergic drugs for treating people with overactive bladder syndrome”. Dostęp: 25 kwiecień 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.cochrane.org/CD003781/INCONT_effectiveness-anticholinergic-drugs-treating-people-overactive-bladder-syndrome
[13] Pharmindex.pl
