Leczenie chorób przewlekłych stawia przed pacjentami wiele wyzwań związanych z koniecznością długotrwałego i systematycznego przyjmowania leków. Niestosowanie się do zaleceń terapeutycznych, określane jako non-adherence, stanowi poważny problem kliniczny i ekonomiczny, który może prowadzić do pogorszenia stanu zdrowia, hospitalizacji oraz zwiększenia kosztów leczenia. W tym kontekście rola farmaceuty klinicznego zyskuje na znaczeniu. Jego aktywne zaangażowanie w opiekę nad pacjentem – poprzez edukację, monitorowanie terapii, identyfikację problemów lekowych czy współpracę z lekarzami – może znacząco przyczynić się do poprawy przestrzegania zaleceń i skuteczności leczenia.
- Czytaj także: Farmacja kliniczna – czym tak naprawdę jest?
Oto kilka praktycznych przykładów, w jaki sposób farmaceuta kliniczny może wpłynąć na poprawę przestrzegania zaleceń terapeutycznych u pacjentów z chorobami przewlekłymi:
1. Identyfikacja i rozwiązywanie problemów lekowych
U pacjenta z nadciśnieniem farmaceuta wykrywa występowanie uporczywego kaszlu. Okazuje się, że pacjent zażywa lek z ramiprilem, inhibitorem ACE, którego jednym z możliwych działań niepożądanych jest pojawienie się uciążliwego, suchego kaszlu. Farmaceuta proponuje lekarzowi zamianę leku przeciwnadciśnieniowego na inny, np. z grupy sartanów.
Pacjent z cukrzycą typu 2 skarży się na zawroty głowy oraz częstsze infekcje układu moczowego w ostatnim czasie. Objawy te wiąże z rozpoczęciem kuracji nowym lekiem przeciwcukrzycowym, dlatego bez konsultacji z lekarzem samodzielnie go odstawia. Pacjent zażywa lek z grupy flozyn, których stosowanie może prowadzić do występowania m.in. wymienionych działań niepożądanych. Farmaceuta tłumaczy pacjentowi mechanizm działania tego leku, który w efekcie powoduje wydalanie nadmiaru glukozy wraz z moczem (tzw. cukromocz), i zwraca uwagę na czynności, które mogą zapobiegać występowaniu skutków ubocznych:
szczególna dbałość o higienę miejsc intymnych,
codzienna zmiana bielizny i wybieranie przewiewnej odzieży,
regularne korzystanie z toalety i niewstrzymywanie oddawania moczu,
dbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu.
Po wdrożeniu tych niewielkich zmian pacjent nie skarży się już na infekcje układu moczowego i zawroty głowy, dzięki czemu nie przerywa leczenia z powodu objawów niepożądanych.
2. Edukacja pacjenta na temat farmakoterapii
Pacjent rozpoczyna terapię preparatem żelaza. Farmaceuta tłumaczy mu, że żelazo najlepiej wchłania się na czczo, więc powinien przyjmować je rano, na około godzinę przed posiłkiem. Informuje go również, iż w razie problemów ze strony przewodu pokarmowego, takich jak nudności, bóle brzucha czy zaparcia, może przyjmować lek w trakcie lub po posiłku. Zwraca też uwagę na produkty zwiększające wchłanianie żelaza (np. sok pomarańczowy) oraz te, które to utrudniają (kawa, herbata czy produkty zawierające wapń). Pacjent dowiaduje się również o możliwym ciemnym zabarwieniu stolca w trakcie kuracji żelazem, dzięki czemu uniknie niepotrzebnego niepokoju.
Farmaceuta tłumaczy pacjentowi różnicę pomiędzy lekami doraźnymi a podstawowymi. Przykładowo, pacjent z chorobą wieńcową otrzymuje informację, że nitroglicerynę stosuje się do przerywania napadu bólu w klatce piersiowej związanego z dusznicą bolesną oraz profilaktycznie przed planowanym wysiłkiem, natomiast nie zastępuje ona leków stosowanych codziennie, takich jak beta-blokery czy statyny, które działają profilaktycznie.
Farmaceuta przeprowadza instruktaż dla pacjenta z astmą dotyczący prawidłowego stosowania inhalatora: technik inhalacji i wstrzymywania oddechu, dzięki czemu pacjent może poprawnie zaaplikować lek, unikając marnowania dawek. Ponadto farmaceuta podkreśla znaczenie płukania jamy ustnej po przyjęciu glikokortykosteroidów, co zapobiega wystąpieniu kandydozy jamy ustnej.
3. Indywidualizacja terapii i uproszczenie schematów leczenia
Pacjent z nadciśnieniem tętniczym przyjmuje trzy różne leki o różnych porach dnia (rano, po południu i wieczorem). Farmaceuta sugeruje zamianę na preparaty o przedłużonym działaniu lub leki złożone (np. inhibitor ACE + diuretyk w jednej tabletce), co pozwala ograniczyć liczbę dawek do jednej dziennie.
Starszy pacjent z chorobą Parkinsona ma trudności z połykaniem tabletek. Farmaceuta – w porozumieniu z lekarzem – proponuje zamianę na lek w formie rozpuszczalnej lub płynnej, co poprawia komfort i regularność przyjmowania.
Opieka farmaceuty klinicznego stanowi istotny element leczenia chorób przewlekłych. Dzięki swojej specjalistycznej wiedzy oraz indywidualnemu podejściu do pacjenta farmaceuta kliniczny może efektywnie wspierać przestrzeganie zaleceń poprzez edukację, minimalizację działań niepożądanych oraz optymalizację terapii. Przedstawione przykłady pokazują, że obecność farmaceuty w zespole terapeutycznym znacząco zwiększa szanse na skuteczne i bezpieczne leczenie, a także poprawia jakość życia pacjentów z chorobami przewlekłymi.
Autor: mgr farm. Aleksandra Golik
