Rak jelita grubego – jak prawidłowo prowadzić opiekę farmaceutyczną u pacjentów, którzy się z nim zmagają?

Nowotwór jelita grubego, to jeden z najczęściej występujących nowotworów. Niestety, to również częsta przyczyna zgonów – zajmuje bowiem trzecie miejsce pod względem umieralności – większe żniwo zbiera tylko rak płuc, prostaty u mężczyzn czy rak piersi u kobiet.
Rak jelita grubego - jak prawidłowo prowadzić opiekę farmaceutyczną u pacjentów? (fot. shutterstock.com)

Rak jelita grubego w początkowym stadium rzadko daje specyficzne objawy – najczęściej pojawiają się wzdęcia lub lekki ból brzucha. Dlatego tak ważne jest, aby zachęcać pacjentów do badań przesiewowych. Niestety, mimo obowiązującego w Polsce programu badań, zachorowalność na ten nowotwór wciąż rośnie a znaczy odsetek przypadków, diagnozowany jest już w momencie obecności przerzutów odległych.

Objawy alarmujące, które mogą sugerować nowotwór jelita grubego, to:

  • krwawienie z odbytnicy
  • obecność krwi w stolcu
  • zaparcia i biegunki występujące naprzemiennie
  • ból skurczowy brzucha
  • zmiana kształtu stolca, szczególnie na ołówkowaty
  • uczucie parcia na stolec bez defekacji
  • niedokrwistość, występująca bez innej znanej przyczyny.

Pacjent z powyższymi objawami powinien przejść rozszerzoną diagnostykę.

Warto jednak zachęcać pacjentów do udziału w programie badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego. Mogą w nim wziąć udział osoby między 50 a 65 rokiem życia, które nie miały wykonywanej kolonoskopii przez ostatnie 10 lat. Ponadto, w przypadku gdy u pacjenta na raka jelita grubego chorowała osoba najbliższa, w programie można wziąć udział już od 40. roku życia.

Czytaj także: Jak zadbać o prawidłowe funkcjonowanie jelit?

Rak jelita grubego – prehabilitacja

Celem prehabilitacji onkologicznej, jest jak najlepsze przygotowanie pacjenta do rozpoczęcia leczenia onkologicznego.

Prehabilitacja składa się z czterech etapów:

  • wdrożenia aktywności fizycznej,
  • wdrożenia wsparcia żywieniowego,
  • eliminacji nałogów, szczególnie alkoholu i nikotyny,
  • wsparcia psychologicznego.

Rolą farmaceuty może być udział w wsparciu w walce z nałogiem papierosowym, a także zwrócenie uwagi na poprawę odżywienia, szczególnie przed planowaną operacją w obrębie jamy brzusznej oraz chemioterapią. Szczególną uwagę warto położyć na prawidłowe odżywienie pacjenta. Dieta pacjenta onkologicznego powinna być bogatoenergetyczna oraz bogatobiałkowa.

Na 1 kg masy ciała powinno przypadać od 25-35 kcal oraz 1,5 g białka, a posiłki powinny być lekkostrawne. Jeśli pacjentowi trudno samodzielnie zbilansować posiłki, warto rekomendować wizytę u dietetyka oraz spożywanie ONS (oral nutritional supplements). Zmiany w diecie powinny jednak być wprowadzane stopniowo z obserwacją tolerancji chorego.

Czytaj także: Leczenie raka jelita grubego. Zalecenia dopuszczenia do obrotu nowego leku

Opieka farmaceutyczna w radioterapii

Radioterapię w raku jelita grubego stosuje się częściej w przypadku raka odbytnicy, zarówno przed operacją, w celu zmniejszenia guza jak i po wycięciu zmiany – aby zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby. Ponieważ radioterapia często wiąże się z występowaniem odczynów popromiennych, warto informować pacjenta o możliwościach wsparcia oraz profilaktyki zmian skórnych.

Niezwykle istotna jest właściwa higiena skóry. Odchodzi się od podejścia, że skórę przy radioterapii należy pielęgnować „na sucho”. Zaleca się bowiem stosowanie delikatnych środków myjących, niezawierających mydła i lanoliny, o neutralnym pH. Prysznic powinien być w letniej wodzie, nie zaleca się długich kąpieli ani silnego tarcia skóry. Do osuszania skóry poleca się miękki ręcznik z naturalnych materiałów.

Niezwykle istotne jest również unikanie ekspozycji na słońce oraz używania kosmetyków na bazie alkoholu lub silnie perfumowanych, które mogą działać drażniąco na skórę. Przed zabiegiem radioterapii, pacjent nie powinien stosować środków nawilżających (np. żeli, emulsji, okładów), ponieważ może to spowodować zwiększenie wchłoniętej dawki promieniowania. W celu pielęgnacji skóry po zabiegu, poleca się preparaty zawierające nagietek lekarski, d-panthenol czy kwas foliowy. Aby zmniejszyć odczyn popromienny, rekomenduje się preparaty z jonami srebra a także nowoczesne opatrunki hydrokoloidowe i hydrożelowe.

Opieka farmaceutyczna przy terapii doustnej raka jelita grubego

Doustna chemioterapia raka jelita grubego, to wielka korzyść dla pacjenta, ale także systemu opieki zdrowotnej. Pacjent powinien jednak być świadomy jak prawidłowo przyjmować leki oraz czego unikać, aby farmakoterapia mogła być skuteczna.

Kapecytabina

Kapecytabina stosowana w monoterapii w leczeniu raka okrężnicy i odbytnicy, stosowana jest w dawce dobowej 2500 mg/m2. Pacjent przyjmuje dwie dawki – rano i wieczorem (jednorazowa dawka to 1250mg/m2). Schemat przyjmowania to 14 dni terapii oraz 7 dni przerwy w przyjmowaniu leku. W leczeniu skojarzonym, pacjent przyjmuje mniejsze dawki – dobowo od 1600 – 2000mg/m2, w dwóch dawkach podzielonych (w schemacie 14 dni terapii, 7 dni przerwy) lub do 1250mg/m2 w dwóch dawkach podzielonych bez 7-dniowej przerwy.

Lek ten należy przyjmować do 30 minut po posiłku. Tabletki należy połknąć w całości i popić wodą. W przypadku wystąpienia takich objawów jak biegunka, bóle brzucha, nudności, zapalenie jamy ustnej czy zespół erytrodystezji dłoniowo-podeszwowej), pacjent powinien zgłosić te objawy lekarzowi prowadzącemu, ponieważ koneiczne może okazać się czasowe zmniejszenie dawki kapecytabiny. W przypadku biegunki, pacjent może przyjmować loperamid oraz elektrolity. W celu złągdzoenia objawów zespołu ręka-stopa, poleca się preparaty z dekspantenolem.

Triflurydyna i typiracyl

Triflurydyna i typiracyl stosowane są w dawce 35mg/m2 w dawce jednorazowej. Schemat dawkowania może przysporzyć kłopotów – podaje się go od 1. do 5. dnia oraz od 8. do 12. dnia w 28-dniowym cyklu. Warto rozpisać pacjentowi w kalendarzu dni, kiedy należy przyjąć lek Lonsurf, a kiedy ma przerwę w stosowaniu terapii.

Tabletki należy popijać szklanką wody. Przyjmuje się je rano i wieczorem, do godziny od zakończenia posiłku. Do działań niepożądanych tego leku, które mogą skutkować zmniejszeniem dawki lub nawet koniecznością odstawienia leku, zaliczamy: neutropenię, niedokrwistość, ogólne pogorszenie stanu zdrowia, biegunkę i duszność. Niestety, objawy te występują bardzo często u pacjentów leczonych tymi substancjami.

Źródła:

https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/program-badan-przesiewowych-raka-jelita-grubego/

https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2016/05/201501_Farmacja_003.pdf

https://www.mp.pl/chirurgia/przeglad-badan/312996,prehabilitacja-chorych-na-raka-jelita-grubego-obciazonych-duzym-ryzykiem-powiklan-pooperacyjnych

https://posilkiwchorobie.pl/onkologia/niedozywienie-w-chorobie-nowotworowej-z-czego-wynika-i-jak-mu-zapobiegac/

https://journals.viamedica.pl/palliative_medicine_in_practice/article/view/36621/33823

ChPL Xeloda, Lonsurf

logo