Niedożywienie pacjentów w praktyce farmaceuty szpitalnego

Chociaż dysponujemy wiedzą, o tym, że niedożywienie pacjentów pogarsza przebieg choroby i rokowanie, zwiększa koszty leczenia, wydłuża okres hospitalizacji oraz pogarsza jakość życia chorego, w temacie leczenia żywieniowego wciąż pozostaje dużo do zrobienia.

Ocena stanu odżywienia chorego

Od 1 stycznia 2012r., każdy pacjent w Polsce przyjmowany na oddział, musi przejść ocenę stanu odżywienia, według jednej z dwóch skal – NRS 2002 (Nutritional Risk Screening) lub SGA (subiektywna globalna ocena stanu odżywienia) dla osób dorosłych, a dla dzieci – zgodnie z siatkami wzrastania. Oceny stanu odżywienia może dokonać lekarz, pielęgniarka lub dietetyk kliniczny.

Dokument oceniający stan odżywienia musi się znaleźć w każdej historii choroby. Z obowiązkowej oceny stanu odżywienia zwolnieni są pacjencji przyjmowani na szpitalny oddział ratunkowy (SOR), a także w o oddziałach okulistycznych, otorynolaryngologicznych, alergologicznych oraz ortopedii i traumatologii narządu ruchu, jeżeli hospitalizacja pacjenta trwa krócej niż 3 dni. W przypadku dłuższego pobytu na oddziale lub powtarzalnej hospitalizacji, ocenę przeprowadza się nie rzadziej niż co 14 dni.

Czytaj także: Żywienie pacjentów onkologicznych

Rodzaje niedożywienia

Wyróżniamy trzy rodzaje niedożywienia:

typu kwashiorkor – związane ze zmniejszeniem stężenia białek oraz albumin w surowicy
typu marasmus – zwane też niedożywieniem białkowo-kalorycznym, w wyniku głodzenia, stanów zapalnych czy zabiegu operacyjnego,
typu mieszanego – łączy dwa powyższe typy niedożywienia.

Niedożywienie typu kwashiorkor

W badaniach laboratoryjnych charakterystyczny jest spadek stężenia białek i albumin w surowicy. U pacjenta widoczne są obrzęki i zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej. Masa ciała chorego może rosnąć przez narastające obrzęki, może również być zachowana część rezerwy tkanki tłuszczowej. Pacjenci z niedożywieniem typu kwashiorkor mogą być otyli, co utrudnia diagnozę a obrzęki maskują niedożywienie. Typ kwashiorkor związany jest przede wszystkim z niedoborem białka w diecie, a nieleczony stanowi poważne zagrożenie życia.

Niedożywienie typu marasmus

Ten typ niedożywienia związany jest z niedostateczną podażą białka i kalorii w diecie, a jego główną przyczyną jest spożywanie zbyt małej ilości pokarmów, głodzenie się ale także obecne urazy.

Ten typ niedożywienia charakteryzuje się utratą masy ciała, związana ze spadkiem masy mięśni, a tym samym osłabieniem układu mięśniowo-szkieletowego. U chorego występuje sucha skóra, mogą wypadać włosy, twarz przyjmuje starcze rysy. W badaniach laboratoryjnych oznacza się niedokrwistość, natomiast stężenie białek i albumin w osoczu może być w granicach normy.

Niedożywienie mieszane

Połączenie niedożywienia typu marasmus i kwashiorkor daje nam typ niedożywienia mieszanego. U chorego obserwuje się obniżenie poziomu białek, albumin i prealbumin w osoczu krwi. Występują też poważne zaburzenia wodno-elektrolitowe. Spada masa ciała oraz odporność komórkowa.

Niedożywienie typu mieszanego często występuje u pacjentów nowotworowych, nawet 75% chorych na raka może cierpieć z powodu tego niedożywienia. W sposób istotny pogarsza rokowanie i szanse na przeżycie chorego, jest trudne do leczenia i często nie reaguje na konwencjonalne leczenie żywieniowe. Pacjent z poważnym i długotrwałym niedożywieniem jest również bardziej narażony na wystąpienie syndromu ponownego odżywienia (refeeding syndrome).

REKLAMA

Niedożywienie osób otyłych

Wbrew powszechnej opinii, także w środowisku medyków, osoby otyłe również mogą być niedożywione. U takich pacjentów dieta często jest bogatokaloryczna jednak pełna produktów wysokoprzetworzonych, ubogich w składniki odżywcze. Mówimy wówczas o niedożywieniu jakościowym, które może być związane również z zaburzeniami wchłaniania czy chorobami współistniejącymi.

Edukacja to podstawa profilaktyki

Edukacja społeczeństwa ale także personelu medycznego, to pierwszy krok w walce z powszechnym niedożywieniem pacjentów. Należy zdawać sobie sprawę, że niedożywienie jest chorobą, zaklasyfikowaną w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10), a co się z tym wiąże – powinno być leczone zgodnie z najnowszymi standardami i wytycznymi.

Przesiewowa ocena stanu odżywienia pozwala wybrać pacjentów, którzy wymagają pogłębionej oceny odżywienia, wykonania badań laboratoryjnych i antropometrycznych a także wdrożenia interwencji żywieniowej. Narodowy Fundusz Zdrowia refunduje leczenie żywieniowe, zarówno w formie dojelitowej, przez zgłębnik jak i pozajelitowej. Co więcej, kwota jaką zwraca Narodowy Fundusz Zdrowia w całości pokrywa koszty takiego żywienia, a w zależności od wyceny punktu – może znacznie przewyższać koszty żywienia, tym samym dając szansę szpitalowi na zarobienie większej kwoty refundacji niż faktycznie poniesione koszty.

Obecnie NFZ wycenia żywienie, dzieląc je na 4 podgrupy:

żywienie dojelitowe – 108,16 pkt,
żywienie pozajelitowe niekompletne – 108,16 pkt,
żywienie pozajelitowe kompletne – 216,32 pkt,
żywienie immunostymulujące – 324,48 pkt.

Oczywiście szpital, chcąc otrzymać refundację za żywienie musi spełnić obowiązujące procedury medyczne oraz zadbać o prawidłową dokumentację leczenia. Leczenie żywieniowe „opłaca się”, nie tylko ze względu na wysoką wartość refundacji, ale także na skrócenie czasu hospitalizacji i ograniczenie ryzyka powikłań, których leczenie też wiąże się z wydatkami, tym samym zmniejszając ilość kosztownych procedur. Nie zapominajmy również o poprawie jakości życia chorego i szybszym powrocie do zdrowia po wdrożeniu leczenia żywieniowego.

Autor: mgr farm. Anna Janaszkiewicz

Źródła: