Żywienie pacjenta onkologicznego

Niedożywienie pacjenta nie tylko pogarsza rokowania pacjenta i zwiększa ryzyko wystąpienia powikłań, ale również podnosi koszty terapii. Najlepiej, gdy leczenie żywieniowe wdrożone jest jak najszybciej – na samym początku terapii onkologicznej lub – w ramach prehabilitacji – jeszcze przed zabiegiem operacyjnym czy włączeniem chemioterapii.

Ocena stanu odżywienia

Od ponad dziesięciu lat, w polskich szpitalach istnieje obowiązek oceny stanu odżywienia każdego hospitalizowanego pacjenta, a oceny dokonuje się na podstawie jednej ze skal – Nutritional Risk Screening 2002 (NRS) lub Subjective Global Assessment (SGA).

Obowiązek ten nie dotyczy:

pacjentów szpitalnych oddziałów ratunkowych,
objętych powtarzalną hospitalizacją jeśli ocena stanu odżywienia dokonana była podczas pierwszej hospitalizacji i powtarza się nie rzadziej niż co 14 dni,
w przypadku hospitalizacji trwającej jeden dzień, chyba że w okresie ostatnich 6 miesięcy zaobserwowali ponad 5% spadek masy ciała,
pacjentów oddziałów okulistycznych, otolaryngologicznych, alergologicznych oraz ortopedii i traumatologii narządku ruchu, jeśli hospitalizacja trwa krócej niż 3 dni.

Najważniejsze konsekwencje z niedożywienia pacjenta onkologicznego, to narastające osłabienie, zwiększone ryzyko powikłań pooperacyjnych czy utrudnione gojenie się ran i większe ryzyko powstawania np. odleżyn. Nie bez znaczenia jest również fakt, że pacjent niedożywiony ma osłabioną odporność i większą podatność na zakażenia, co w przypadku pacjentów onkologicznych może stanowić zagrożenie zdrowia lub życia. Osłabienie organizmu pogarsza rokowania pacjenta a niekiedy wyklucza chorego z otrzymywania chemioterapii lub innego leczenia przeciwnowotworowego. Niedożywienie przedłuża pobyt chorego w szpitalu oraz wiąże się z większymi kosztami terapii.

Zapotrzebowanie pacjenta onkologicznego na żywienie

Zgodnie z normami, zalecana dzienna porcja białka dla dorosłego człowieka wynosi 1,0–1,5 g białka/kg idealnej masy ciała/dobę, a zapotrzebowanie kaloryczne – 25–35 kcal/kg idealnej masy ciała/dobę. Przy czym pacjent onkologiczny ma wyższe zapotrzebowanie na białko, które powinno wynosić 1,2-1,5g białka/kg masy ciała a udział poszczególnych składników powinien wynosić:

węglowodany 35–50%,
tłuszcze — 30–50%,
białko — 15–20%.

Leczenie musi być kompletne także w elektrolity, pierwiastki śladowe, witaminy oraz wodę, a ilości witamin czy pierwiastków śladowych powinny pokrywać zapotrzebowanie dobowe (RDA – recommended daily allowance).

Czytaj także: Opieka farmaceutyczna nad pacjentem onkologicznym

Żywienie dojelitowe czy pozajelitowe?

Wybierając leczenie żywieniowe należy pamiętać, że – o ile jest to możliwe – pierwszym wyborem jest droga przewodu pokarmowego, a nie pozajelitowa. Metodę należy dopasować do stanu klinicznego pacjenta, stopnia niedożywienia, oraz planowanego czasu żywienia.

Żywienie drogą przewodu pokarmowego składa się z kilku etapów:

pierwszy, najmniej inwazyjny, to modyfikacja diety doustnej po konsultacji z dietetykiem i wdrożenie odpowiednio zbilansowanych posiłków,
drugi – dodatek do diety – przemysłowych diet doustnych (tzw. ONS – oral nutritional supplements) przy zachowaniu spożywania zwykłych posiłków
żywienie dietą przemysłową do żołądka przy pomocy zgłębnika lub przetoki odżywczej – jest bardziej fizjologiczne niż jejunostomia, jednak u pacjentów z rakem żołądka może okazać się niemożliwe,
żywienie dietą przemysłową do jelita cienkiego – przez zgłębnik lub jejunostomię,
żywienie mieszane – dojelitowe i pozajelitowe, włącza się w sytuacji gdy drogą przewodu pokarmowego nie jesteśmy w stanie dostarczyć pacjentowi co najmniej 60% dziennego zapotrzebowania.

Warto pamiętać, aby dostęp do podawania żywienia pozajelitowego założyć pacjentowi jeszcze przed rozpoczęciem terapii nowotworu głowy, szyi i przełyku, ponieważ ci chorzy są szczególnie obciążeni ryzykiem niedożywienia.

REKLAMA

Żywienie medyczne drogą przewodu pokarmowego jest przeciwwskazane u pacjentów, u których występuje niedrożność przewodu pokarmowego na przykład w wyniku porażenia lub nadmiernego rozrostu guza nowotworowego. Karmienie dojelitowe nie jest możliwe także u pacjentów z niedokrwieniem jelit, ciężkim wstrząsem, ciężkimi zaburzeniami wchłaniania drogą przewodu pokarmowego, uporczywymi wymiotami lub biegunką albo przetoką przewodu pokarmowego, w sytuacji gdy nie jest możliwe podanie żywienia dojelitowego poniżej przetoki.

Także u pacjentów z popromiennym zapaleniem jelit, w wyniku radioterapii, leczenie dojelitowe może okazać się niemożliwe.

Z kolei żywienie pozajelitowe nie może być stosowane u poniższych pacjentów:

w fazie agonii i o złym rokowaniu,
we wstrząsie septycznym,
niestabilnych hemodynamicznie,
z niewydolnością ważnych narządów.

Żywienie pacjenta onkologicznego w fazie terminalnej

Kwalifikacja pacjenta onkologicznego w bardzo zaawansowanym stadium choroby do żywienia dojelitowego czy pozajelitowego budzi sporo kontrowersji. Z jednej strony niedożywienie i wyniszczenie może dotyczyć od 30 – 85% pacjentów w schyłkowej fazie choroby, z drugiej strony – w okresie umierania pacjentowi należy zapewnić godne warunki i nie wdrażać interwencji, które związane są z dodatkowym dyskomfortem oraz bólem.

Wsparcie żywieniowe umierającego chorego, powinno zatem być oparte na jak najprostszym postępowaniu, które będzie mało inwazyjne. Może to być na przykład podawanie niewielkich ilości pokarmów doustnie oraz uzupełnianie diety w preparaty typu ONS albo podawanie płynów doustnie lub podskórnie/dożylnie.

Autor: mgr farm. Anna Janaszkiewicz

Źródła:

https://polspen.pl/jak-ocenic-stan/