Kruszenie i dzielenie tabletek do podawania przez zgłębnik

Kruszenie i dzielenia leków przed podaniem do zgłębnika enteralnego czy sondy żołądkowej, to konieczność w przypadku enteralnej drogi przyjmowania leków. Dostępne publikacje i badania naukowe pokazują jednak, że często proces ten przebiega w sposób niewłaściwy, a dekompozycji podawane są produkty lecznicze, które nie powinny być rozkruszane, co może stanowić poważne zagrożenie dla chorego.
Kruszenie i dzielenie tabletek do podawania przez zgłębnik (fot. shutterstock)

Kruszenie i dzielenie tabletek- czemu ma służyć?

Jeśli pacjent żywiony drogą przewodu pokarmowego musi otrzymywać leki drogą doustną, przed podaniem produktu do sondy/zgłębnika, należy go odpowiednio rozkruszyć. Nieprawidłowo przeprowadzony ten etap, może skutkować zapychaniem sondy lub utratą właściwości leczniczych dla danego produktu.

Do podania drogą sztucznego dostępu, preferowane są leki w formie płynnej – roztwory lub zawiesiny. Syropy z kolei, cechują się wysoką lepkością i osmolarnością, co może prowadzić do zatykania zgłębników. Zbyt wysoka zawartość sorbitolu w tych produktach, może wywołać biegunkę.

Tabletki lub kapsułki należy odpowiednio przygotować i rozkruszony proszek zawiesić w wodzie lub w innym rozpuszczalniku (ex tempore).

Pamiętajmy jednak, że nie każdy lek w formie doustnej może zostać poddany procesowi kruszenia. Dlatego tak istotne jest, aby wiedzieć które leki można rozkruszyć, a dla których należy rozważyć zmianę terapii. Merytoryczna wiedza farmaceuty w tym zakresie jest bardzo istotna, ponieważ gwarantuje bezpieczeństwo i skuteczność tej nietypowej formy farmakoterapii.

Czytaj także: Których leków nie można kruszyć przed podaniem?

Kruszenie i dzielenie tabletek, dla których preparatów jest to niewskazane?

Dekompozycji nie należy poddawać wymienionych poniżej postaci:

  • tabletek podjęzykowych/dopoliczkowych/do ssania/ – substancje lecznicze w nich zawarte ulegają wchłonięciu do krwiobiegu w jamie ustnej, z pominięciem żołądka i wątroby; po podaniu tych postaci do żołądka lub jelita, lek nie osiągnie efektu terapeutycznego
  • tabletek/kapsułek w formie dożołądkowej – jeśli zostaną podane bezpośrednio do światła jelita (przez zgłębnik dojelitowy), mogą nie wywołać efektu terapeutycznego, ponieważ do uzyskania działania leczniczego, muszą one wchłonąć się w żołądku
  • tabletek o przedłużonym uwalnianiu – ich technologia produkcji zakłada powolne uwalnianie w przewodzie pokarmowym, dzięki czemu całość przyjętej dawki nie wchłania się od razu, a lek działa dłużej niż dawka o natychmiastowym uwalnianiu. W tabletkach/kapsułkach o przedłużonym uwalnianiu stosuje się wyższe dawki substancji leczniczej, niż w lekach o krótkim działaniu. Jeśli personel medyczny rozkruszy taką tabletkę, całość dawki zostanie uwolniona natychmiast, tym samym może dojść do przedawkowania leku albo wystąpienia silnych działań niepożądanych

Tabletki o przedłużonym uwalnianiu mogą być oznaczone następującymi symbolami: XR, XL, ER, SR, SL, TR, R, MR, long, depot, chrono, continus.

  • doustnych systemów terapeutycznych – oznaczone są skrótem ZOK lub CR; są to leki zbudowane w taki sposób, że substancja czynna uwalniania jest w sposób ciągły, ze stałą szybkością. Jeśli na etapie kruszenia tabletki, zostanie uszkodzona struktura, całość dawki zostanie uwolniona i podobnie jak w przypadku tabletek o przedłużonym uwalnianiu – może dojść do przedawkowania

W przypadku, gdy pacjent otrzymywał leki należące do powyższych grup, należy dostosować farmakoterapię i postacie leku do możliwości podawania przez sondę.

Czytaj także: Podawanie leków przez zgłębnik

Które postacie leku nadają się do kruszenia?

Poniżej przedstawiono postacie leków, które można bezpiecznie kruszyć:

  • tabletki niepowlekane lub powlekane otoczką, która ma za zadanie poprawić smak, zapach, działać ochronnie na substancje leczniczą lub ułatwić połykanie,
  • kapsułki zawierające granulat/proszek z substancją leczniczą
  • kapsułki z granulatem lub peletkami o przedłużonym uwalnianiu
  • kapsułki z płynną zawartością
  • tabletki musujące/granulaty/proszki/tabletki do przygotowania zawiesiny doustnej.

Postacie leku zawierające w swoim składzie leki silnie działające, kancerogenne, cytotoksyczne, teratogenne czy silnie alergizujące – mogą być poddane dekompozycji, ale z zachowaniem szczególnych warunków bezpieczeństwa dla personelu.

Skąd czerpać wiedzę o możliwości poddania leku kruszeniu lub dzieleniu?

Warto zdawać sobie sprawę, że podawanie leków drogą zgłębników enteralnych czy żołądkowych, to w zdecydowanej większości – podawanie off label (poza rejestracją i oficjalnymi wskazaniami).

Trudno więc znaleźć oficjalne informacje producenta, czy lek ten można bezpiecznie podać pacjentowi a odpowiedzialność za podanie leku tę drogą spada na personel medyczny.

Przed przygotowaniem zawiesiny do podania przez zgłębnik, warto sięgnąć do Charakterystyki Produktu Leczniczego,  gdzie znajdziemy informację o tym, czy dany lek może być dzielony (ale uwaga, nie każda tabletka, którą można podzielić na równe dawki, nadaje się do kruszenia), składzie otoczki czy zastosowanej technologii. Dostępne są również publikacje – podane w materiałach źródłowych, gdzie autorzy zebrali informacje o często stosowanych lekach i możliwości ich kruszenia.

Autor: mgr farm. Anna Janaszkiewicz

Źródła:

1. https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2016/05/201402_Geriatria_004.pdf

2. https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2018/07/AiR_1_2018_11.pdf

3.  https://www.bydgoszcz.oia.org.pl/news/3767/praca-specjalizacyjna-mgr-joanny-taczynskiej.html

4. Ciszewska-Jędrasik: Produkty lecznicze, których nie należy kruszyć/dzielić.

5. Kwiecień-Jaguś K., Lubieniecka-Archutowska E.: Dobre praktyki przygotowywania leków do przewodu pokarmowego przez zgłębnik dożołądkowy lub przetokę odżywczą. Pielęgniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne 2021

logo