ZUM vs. CA-UTI – gdzie leży różnica?
W odróżnieniu od klasycznego ZUM diagnoza CA-UTI nie może opierać się na standardowych wynikach laboratoryjnych. Dzieje się tak dlatego, że u pacjentów z cewnikiem pęcherzowym ropomocz (obecność leukocytów i drobnoustrojów w moczu) oraz znamienny bakteriomocz (≥103 CFU/ml) są zjawiskiem normalnym i nieuniknionym, wynikającym z kolonizacji i biofilmu. Stan ten, zwany bezobjawowym bakteriomoczem (ASB), sprawia, że laboratoryjne cechy zakażenia tracą wartość diagnostyczną.
W konsekwencji rozpoznanie CA-UTI wymaga wystąpienia nowych, wyraźnych objawów układowych (np. gorączka >38°C, dreszcze) lub miejscowych (np. tkliwość okolicy nadłonowej). Sama obecność cewnika, bakteriomoczu i gorączki u pacjentów nieprzytomnych nie uprawnia do automatycznego rozpoznania CA-UTI i wdrożenia antybiotykoterapii. W praktyce oznacza to, że u połowy z nich gorączka ma inną przyczynę.
Bezobjawowy bakteriomocz (ASB)
ASB jest zjawiskiem powszechnym, występującym u ok. 20% pacjentów w podeszłym wieku i staje się praktycznie nieunikniony u osób zacewnikowanych dłużej niż 2 tygodnie. Obecność bakterii u bezobjawowych pacjentów to kolonizacja, która może paradoksalnie pełnić funkcję ochronną, zapobiegając nadkażeniom groźniejszymi patogenami. Co więcej, leczenie ASB antybiotykami jest z reguły przeciwwskazane i stanowi poważny błąd terapeutyczny.
Wyjątki od tej zasady to:
- Kobiety w ciąży, u których wskazane jest wdrożenie antybiotykoterapii celowanej ASB.
- Pacjenci poddawani inwazyjnym zabiegom urologicznym (np. resekcji gruczołu krokowego). W tej grupie zaleca się rozważenie profilaktycznego podania ceftriaksonu 1 g i.v. 1–2 godz. przed usunięciem cewnika.
Leczenie CA-UTI
W przypadku podejrzenia CA-UTI cewnik należy usunąć lub wymienić na nowy tak szybko, jak to możliwe (szczególnie jeśli był założony dłużej niż 7–14 dni). Dzięki temu można zmniejszyć ryzyko utrzymania się infekcji.
Ze względu na ryzyko oporności, pobranie próbki moczu na posiew jest obowiązkowe. Próbka powinna być pobrana zawsze z nowo założonego cewnika, przed wdrożeniem antybiotykoterapii.
Wybór i stosowanie antybiotyku
Dominującą przyczyną zakażeń jest E. coli, ale im dłużej cewnik jest utrzymywany, tym większy jest udział innych patogenów, np. Proteus spp., Pseudomonas spp. i Enterococcus spp.
Wybór leczenia empirycznego musi uwzględniać:
- stan kliniczny pacjenta (nasilenie objawów, ryzyko powikłań);
- historię pacjenta (wcześniejsze posiewy i stosowanie antybiotyków);
- lokalne dane wrażliwości, szczególnie w obliczu narastającej oporności na fluorochinolony.
Antybiotyki doustne są leczeniem pierwszego rzutu, jeśli stan pacjenta na to pozwala. Antybiotykoterapia dożylna powinna być przejrzana w ciągu 48 godzin z rozważeniem przejścia na leczenie doustne.
Po uzyskaniu wyniku antybiogramu zawsze należy dążyć do zawężenia spektrum działania antybiotyku.
Czas stosowania antybiotyku
Racjonalne stosowanie antybiotyków wymaga ścisłego przestrzegania czasu trwania terapii, dążąc do jak najkrótszego skutecznego leczenia.
- 7 dni u chorych, u których objawy kliniczne CA-UTI szybko ustępują.
- 10-14 dni w przypadku dłużej utrzymujących się objawów, niezależnie od tego, czy cewnik został usunięty.
- 5 dni terapii lewofloksacyną – u chorych, którzy nie są w stanie ciężkim.
- 3 dni – może być wystarczające u kobiet w wieku poniżej 65 lat, u których cewnik został usunięty i które nie prezentują objawów zakażenia górnych dróg moczowych (ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek).
Profilaktyka CA-UTI
Skuteczna prewencja CA-UTI to ważny element kontroli zakażeń szpitalnych. Opiera się ona na dwóch filarach: racjonalnym użyciu cewników i bezwzględnej aseptyce.
Należy cewnikować pacjentów tylko w sytuacji bezwzględnej konieczności i utrzymywać cewnik w pęcherzu możliwie jak najkrócej. Ponadto, podczas wprowadzania cewnika kluczowe jest zachowanie zasad aseptyki i użycie jałowego sprzętu. Po założeniu należy dbać o utrzymanie szczelności układu cewnik-dren-zbiornik (układ zamknięty).
Co najważniejsze, nie należy podawać leków przeciwdrobnoustrojowych jako rutynowej profilaktyki zakażenia. Takie działanie prowadzi jedynie do selekcji wieloopornych szczepów, a nie chroni przed rozwinięciem CA-UTI.
Opracowała: mgr farm. Beata Rychlewska-Kłaput
Bibliografia:
[1] A. Deptuła, W. Hryniewicz, K. Pawlik, i E. Trejnowska, Red., Badanie Punktowe Zakażeń Związanych z Opieką Zdrowotną i Stosowania Antybiotyków w Szpitalach Pracujących w Systemie Ostrego Dyżury (PPS HAI&AU) w Polsce: raport z badania prowadzonego w latach 2014-2015. Warszawa: Narodowy Instytut Leków, 2016.
[2] K. Juszczak et al., „Wytyczne Towarzystw Naukowych (PTU, PTGiP, PTMR) dotyczące diagnostyki, terapii i postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach dróg moczowych”, Przegląd Urol. 20242 142.
[3] M. Holecki et al., Red., Rekomendacje diagnostyki, terapii i profilaktyki zakażeń układu moczowego u dorosłych. Warszawa: Narodowy Instytut Leków, 2015.
[4] A. Żukowska i W. Hryniewicz, Red., Rekomendacje diagnostyki, terapii i profilaktyki antybiotykowej zakażeń w szpitalu – 2020: materiał przeznaczony dla komitetów terapeutycznych i zespołów ds. antybiotykoterapii polskich szpitali, Wydanie drugie. Warszawa: Narodowy Instytut Leków, 2020.
[5] National Institute for Health and Care Excellence (NICE), „Urinary tract infection (catheter-associated): antimicrobial prescribing”. Dostęp: 29 października 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.nice.org.uk/guidance/ng113/chapter/Recommendations#choice-of-antibiotic
[6] „European Association of Urology: EAU Guidelines on Urological infections 2025”. Dostęp: 29 października 2025. [Online]. Dostępne na: https://d56bochluxqnz.cloudfront.net/documents/full-guideline/EAU-Guidelines-on-Urological-infections-2025_2025-05-24-110339_pxmf.pdf
