Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest przewlekłą, nawrotową chorobą zapalną skóry. Głównymi objawami są zmiany rumieniowo-zapalne występujące w typowych lokalizacjach, suchość skóry oraz uporczywy świąd. W przypadkach o ciężkim przebiegu może dojść do pękania skóry, lichenizacji, a także wtórnych infekcji. Choroba przyczynia się do stygmatyzacji, izolacji społecznej i ogólnego obniżenia jakości życia.
Atopowe zapalenie skóry – nowoczesne terapie
W ostatnich latach nastąpił przełom w leczeniu ciężkich postaci AZS dzięki wprowadzeniu terapii biologicznych, które celują w specyficzne mechanizmy zapalne leżące u podstaw tej choroby. W Polsce pacjenci z ciężkim AZS, którzy nie reagują na standardowe terapie, mają dostęp do dwóch kluczowych leków biologicznych w ramach programów lekowych Ministerstwa Zdrowia: dupilumabu i tralokinumabu.
Dupilumab
Dupilumab był pierwszym lekiem biologicznym objętym refundacją w Polsce dla dorosłych pacjentów z AZS, wprowadzonym do programu lekowego w 2021 roku (program B.124). Od tego czasu program był rozszerzany, a obecnie z terapii mogą korzystać także dzieci od 6. miesiąca życia.
Dupilumab to rekombinowane ludzkie przeciwciało monoklonalne klasy IgG4, którego działanie polega na hamowaniu przekazywania sygnałów przez interleukiny 4 (IL-4) i 13 (IL-13). Poprzez blokowanie tego kluczowego szlaku IL-4/IL-13, dupilumab zmniejsza liczbę mediatorów zapalenia typu 2, które jest głównym czynnikiem napędowym chorób atopowych.
Tralokinumab
Tralokinumab jest dostępny w ramach programu lekowego B.124 od 2023 dla pacjentów od 12 roku życia.
Tralokinumab jest przeciwciałem monoklonalnym IgG4 selektywnie blokującym aktywność biologiczną IL-13.
Jakie są kryteria kwalifikacji do leczenia biologicznego AZS?
Oprócz kryteriów wieku (od 6 miesięcy dla dupilumabu i od 12 lat dla tralokinumabu), pacjenci muszą spełnić również dodatkowe warunki kwalifikacji do programów lekowych:
- Ciężkość choroby: ciężka postać choroby stwierdzona na podstawie specjalistycznych skal oceny nasilenia AZS pomimo regularnego stosowania emolientów i kortykosteroidów. Pacjent musi kwalifikować się do leczenia systemowego.
- Niepowodzenie wcześniejszej terapii systemowej: udokumentowany brak odpowiedzi na konwencjonalne metody leczenia, istnienie przeciwwskazań do immunosupresyjnej terapii ogólnej lub wystąpienie działań niepożądanych, które uniemożliwiają jej kontynuowanie.
Leczenie biologiczne AZS w praktyce
Dupilumab i tralokinumab wykazują długoterminową skuteczność w utrzymywaniu remisji objawów, jednak na efekt trzeba poczekać nawet do 2 miesięcy. Oba leki są ogólnie dobrze tolerowane, a rutynowe badania kontrolne nie są konieczne podczas terapii.
Do najczęściej występujących działań niepożądanych dupilumabu należą zapalenie spojówek, opryszczka jamy ustnej, bóle stawów oraz odczyny w miejscu wstrzyknięcia. Zapalenie spojówek, choć dotyka nawet do 30% pacjentów przyjmujących dupilumab, zazwyczaj ustępuje po zastosowaniu miejscowej terapii przeciwzapalnej i rzadko wymaga przerwania leczenia.
Stosowanie tralokinumabu wiąże się z mniejszym ryzykiem wystąpienia zapalenia spojówek (ok. 5%), ale u ponad 20% chorych dochodzi do zakażeń górnych dróg oddechowych (najczęściej zgłaszane były przeziębienia). Do innych częstych działań niepożądanych tralokinumabu należą reakcje w miejscu wstrzyknięcia i eozynofilia.
Zarówno dupilumab, jak i tralokinumab modulują odpowiedź immunologiczną na zakażenia pasożytnicze (robaczyce). Z tego powodu przed rozpoczęciem terapii tymi lekami, konieczne jest wyleczenie ewentualnej infekcji pasożytniczej.
Oba leki podaje się we wstrzyknięciu podskórnym w udo lub brzuch, z wyłączeniem obszaru 5 cm wokół pępka, a w przypadku aplikacji przez inną osobę, dopuszczalne jest wstrzyknięcie w ramię. Odstępy między poszczególnymi dawkami wynoszą od 2 do 4 tygodni w zależności od odpowiedzi pacjenta na leczenie. Terapie te mogą być łączone z miejscowymi glikokortykosteroidami i inhibitorami kalcyneuryny.
Niezależnie od ciężkości AZS i etapu leczenia, kluczowe jest edukowanie pacjentów na temat istoty choroby, właściwej pielęgnacji skóry oraz prawidłowego stosowania leków miejscowych. Takie kompleksowe podejście do terapii znacząco zwiększa szanse na uzyskanie dłuższych okresów remisji.
Autor: mgr farm. Beata Rychlewska-Kłaput
Bibliografia:
[1] L. Kolb i S. J. Ferrer-Bruker, „Atopic Dermatitis”, w StatPearls, Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, 2025. Dostęp: 8 marzec 2025. [Online]. Dostępne na: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448071/
[2] UpToDate, „Atopic dermatitis (eczema): Pathogenesis, clinical manifestations, and diagnosis”. Dostęp: 8 marzec 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.uptodate.com/contents/atopic-dermatitis-eczema-pathogenesis-clinical-manifestations-and-diagnosis
[3] A. Wollenberg i in., „European guideline (EuroGuiDerm) on atopic eczema: part I – systemic therapy”, J. Eur. Acad. Dermatol. Venereol., t. 36, nr 9, s. 1409–1431, 2022, doi: 10.1111/jdv.18345.
[4] J. I. Silverberg i in., „Patient burden and quality of life in atopic dermatitis in US adults: A population-based cross-sectional study”, Ann. Allergy Asthma Immunol. Off. Publ. Am. Coll. Allergy Asthma Immunol., t. 121, nr 3, s. 340–347, wrz. 2018, doi: 10.1016/j.anai.2018.07.006.
[5] R. Elsawi i in., „The Multidimensional Burden of Atopic Dermatitis Among Adults: Results From a Large National Survey”, JAMA Dermatol., t. 158, nr 8, s. 887–892, sie. 2022, doi: 10.1001/jamadermatol.2022.1906.
[6] UpToDate, „Treatment of atopic dermatitis (eczema)”. Dostęp: 12 marzec 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.uptodate.com/contents/treatment-of-atopic-dermatitis-eczema
[7] „Dupixent Charakterystyka Produktu Leczniczego.pdf”. Dostęp: 12 czerwiec 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.sanofi.com/assets/countries/poland/docs/products/Leki-na-recepte/Dupixent_ChPL_200-mg_11.2024.pdf
[8] „Adtralza Charakterystyka Produktu Leczniczego.pdf”. Dostęp: 12 czerwiec 2025. [Online]. Dostępne na: https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/2021/20210617151835/anx_151835_pl.pdf
[9] B. Akinlade i in., „Conjunctivitis in dupilumab clinical trials”, Br. J. Dermatol., t. 181, nr 3, s. 459–473, wrz. 2019, doi: 10.1111/bjd.17869.
[10] A. Bansal i in., „Conjunctivitis in Dupilumab Clinical Trials for Adolescents with Atopic Dermatitis or Asthma”, Am. J. Clin. Dermatol., t. 22, nr 1, s. 101–115, sty. 2021, doi: 10.1007/s40257-020-00577-1.
[11] „Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 19 marca 2025 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na 1 kwietnia 2025 r. – Ministerstwo Zdrowia – Portal Gov.pl”, Ministerstwo Zdrowia. Dostęp: 11 czerwiec 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.gov.pl/web/zdrowie/obwieszczenie-ministra-zdrowia-z-dnia-19-marca-2025-r-w-sprawie-wykazu-refundowanych-lekow-srodkow-spozywczych-specjalnego-przeznaczenia-zywieniowego-oraz-wyrobow-medycznych-na-1-kwietnia-2025-r
[12] „Programy lekowe – Ministerstwo Zdrowia – Portal Gov.pl”, Ministerstwo Zdrowia. Dostęp: 13 czerwiec 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.gov.pl/web/zdrowie/programy-lekowe
