Ból neuropatyczny to przewlekły rodzaj bólu wynikający z uszkodzenia lub choroby somatosensorycznego układu nerwowego, obejmującego nerwy w mięśniach, stawach, powięziach i skórze. Uszkodzenie tych nerwów prowadzi do nieprawidłowych sygnałów bólowych wysyłanych do rdzenia kręgowego i mózgu.
Ból neuropatyczny dotyczy około 7-10% populacji ogólnej, a jego częstość występowania wzrasta wraz z wiekiem i w przypadku niektórych schorzeń, takich jak cukrzyca czy neuralgia popółpaścowa.
Objawy bólu neuropatycznego
Ból neuropatyczny może mieć charakter ciągły lub napadowy. Pacjenci zgłaszają różnorodne objawy, określane jako pozytywne lub negatywne objawy czuciowe.
Pozytywne objawy czuciowe to nietypowe odczucia, takie jak:
- parestezje (np. mrowienie, pieczenie, kłucie, uczucie zimna lub gorąca);
- palący, ostry, przeszywający lub elektryzujący ból;
- zwiększona wrażliwość na dotyk (hiperalgezja lub allodynia) – ból wywołany bodźcem, który normalnie nie powinien być bolesny (np. delikatne dotknięcie, przyleganie ubrania).
Negatywne objawy czuciowe to z kolei zmniejszenie lub całkowita utrata czucia w dotkniętym obszarze ciała.
Oprócz samego bólu pacjenci często doświadczają również objawów wtórnych, które znacząco wpływają na ich jakość życia (depresja, lęk, zaburzenia snu).
Ból neuropatyczny – przyczyny
Ból neuropatyczny najczęściej związany jest z cukrzycą lub przebytym półpaścem, ale do uszkodzenia układu nerwowego może również dojść wskutek np.: infekcji, urazu, operacji chirurgicznej, w przebiegu choroby nowotworowej, zaburzeń metabolicznych, chorób naczyń czy zatrucia toksynami.
Ból neuropatyczny – Leczenie
Mimo że farmakoterapia stanowi podstawę leczenia bólu neuropatycznego, osiągnięcie zadowalającego efektu przeciwbólowego jest wyzwaniem – udaje się to uzyskać u maksymalnie połowy pacjentów. Typowe, proste analgetyki nieopioidowe (takie jak niesteroidowe leki przeciwzapalne, metamizol czy paracetamol) okazują się nieskuteczne w tym rodzaju bólu.
Lekami pierwszego rzutu są natomiast leki przeciwdepresyjne i przeciwpadaczkowe (tabela 1). Często wymagają one terapii skojarzonej, aby osiągnąć optymalny efekt przy jednoczesnym zminimalizowaniu działań niepożądanych.
| Lek | Mechanizm działania w bólu neuropatycznym | Maks. dawka dobowa | Poważne działania niepożądane | Uwagi |
| Leki przeciwdrgawkowe | ||||
karbamazepina neuralgia trójdzielna | hamowanie zależnych od potencjału kanałów sodowych w neuronach, co zmniejsza rozchodzenie się impulsów pobudzających w synapsach | 1200 mg | zaburzenia hematologiczne (w tym agranulocytoza), ciężkie reakcje skórne |
zmniejszenie dawki u osób starszych; liczne interakcje |
gabapentyna neuralgia cukrzycowa i półpaścowa | blokowanie podjednostki α2δ zależnych od potencjału kanałów wapniowych, co hamuje uwalnianie neuroprzekaźników pobudzających | 3600 mg | ciężkie reakcje skórne, myśli i zachowania samobójcze | zmniejszenie dawki w niewydolności nerek; możliwe uzależnienie (stopniowe odstawienie) |
pregabalina neuralgia obwodowa i centralna | 600 mg | |||
| Leki przeciwdepresyjne z grupy SNRI | ||||
duloksetyna neuralgia cukrzycowa | zwiększenie aktywności zstępujących szlaków hamowania bólu w ośrodkowym układzie nerwowym | 120 mg | myśli i zachowania samobójcze szczególnie u młodych dorosłych | przeciwwskazana w chorobach wątroby, ciężkich zaburzeniach funkcji nerek i niekontrolowanym nadciśnieniu |
| Leki przeciwdepresyjne z grupy TLPD | ||||
amitryptylina neuralgia obwodowa i centralna | blokada kanałów sodowych i NMDA w ośrodkowym układzie nerwowym i rdzeniu kręgowym | 100 mg | zespół antycholinergiczny, ryzyko nagłej śmierci sercowej, hipotensja, myśli samobójcze, ciężkie reakcje skórne | nie stosować dawki powyżej 75 mg u osób starszych; przeciwwskazana po zawale serca, w zaburzeniach rytmu serca i chorobach naczyń wieńcowych |
Tabela 1. Leki pierwszego wyboru w terapii bólu neuropatycznego (SNRI – inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny, TLPD – trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne).
Leczenie miejscowe
Leczenie miejscowe zaleca się pacjentom z grup ryzyka wystąpienia poważnych działań niepożądanych (np. osobom w podeszłym wieku, z wielochorobowością), a także w przypadku nieskuteczności terapii doustnej lub pojawienia się nieakceptowalnych skutków ubocznych.
Jedną z dostępnych opcji są plastry z 5% lidokainą. Są one zarejestrowane do leczenia neuralgii popółpaścowej i mogą być stosowane długotrwale, przy czym bolesne miejsca zakleja się maksymalnie trzema plastrami, a aplikacja nie powinna trwać dłużej niż 12 godzin na dobę.
Innym rozwiązaniem są plastry z 8% kapsaicyną, które z powodzeniem stosuje się w różnych rodzajach obwodowego bólu neuropatycznego. Charakteryzują się one dobrym profilem bezpieczeństwa, a występujące miejscowe działania niepożądane są zazwyczaj przejściowe. Aplikacja tych plastrów może być przeprowadzana wyłącznie przez personel medyczny (po uprzednim znieczuleniu miejscowym i z zachowaniem zasad bezpieczeństwa).
Autor: mgr farm. Beata Rychlewska-Kłaput
