Syndrom poszpitalny stanowi czynnik ryzyka kolejnej hospitalizacji oraz wystąpienia powikłań. Dane szacunkowe mówią, że nawet co piąty pacjent wymaga kolejnego pobytu w szpitalu w okresie 30 dni od wypisu. Z tego zaledwie 10-35% rehospitalizacji wynika z początkowej diagnozy. Zdecydowana większość ponownych pobytów szpitalu spowodowana jest inną przyczyną, w tym konsekwencjami syndromu poszpitalnego.
Przyczyny syndromu poszpitalnego
Oprócz stanu zapalnego i choroby podstawowej, za przyczyny rozwinięcia syndromu poszpitalnego, uznaje się:
- większy stres związany z chorobą podstawową, pobytem w szpitalu i przeprowadzanymi zabiegami medycznymi,
- „dieta szpitalna”, często związana z niedoborem białka i węglowodanów,
- pogorszenie jakości snu związane ze snem w oświetlonych pomieszczeniach, przerywaniem snu w celu wykonania zabiegów pielęgniarskich, przebywaniem na sali z pacjentem głośniejszym, chrapiącym itp., hałasem aparatury medycznej itp.,
- unieruchomienie – tzw. bedrest, a co za tym idzie – utrata masy mięśniowej.
Szacuje się, że pacjenci hospitalizowani w ruchu spędzają zaledwie 5,5 minuty dziennie. Po tygodniu unieruchomienia niezwiązanego z urazem czy stanem zapalnym dorosły człowiek traci aż 1,4 kg masy mięśniowej. Jeśli dołączy do tego katabolizm u chorego wynikający z choroby, utrata mięśni będzie bardzo znacząca, a ich odbudowa – przy regularnej wysokiej podaży białka i treningach oporowych – zajmie nawet kilka miesięcy.
Jak pobyt w szpitalu wpływa na organizm?
W przypadku zaburzeń snu – już po jednej nocy z zaburzonym snem nasila się katabolizm tkanki mięśniowej oraz zwiększa stężenie kortyzolu we krwi, co prowadzi do immunosupresji i insulinooporności.
Należy również po raz kolejny podkreślić, że dieta szpitalna nawet u 30% pacjentów hospitalizowanych powinna być wzbogacona o leczenie żywieniowe – w tym preparaty doustne ONS. Wiąże się to ze zbyt niską podaż białka i energii.
Za wystąpienie syndromu poszpitalnego w dużej mierze odpowiada zatem sam pobyt w szpitalu. Nie należy jednak tego interpretować jako niewłaściwą opiekę pielęgniarską czy lekarską. Trzeba zdawać sobie sprawę z faktu, że personel medyczny wciąż dużo może zrobić, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia tego syndromu.
Jak uniknąć syndromu poszpitalnego?
Kluczową rolę w profilaktyce syndromu poszpitalnego powinna pełnić edukacja – zarówno pacjenta, jak i jego najbliższej rodziny.
O ile jest to możliwe, pacjent na oddziale powinien być zachęcany i motywowany do wykonywania nawet niewielkiej aktywności fizycznej – choćby spacerowania po korytarzach oddziałowych, także w otoczeniu rodziny, która przyjdzie odwiedzić pacjenta.
Nie bez znaczenia w celu uniknięcia syndromu poszpitalnego jest również niwelowanie wpływu stresu. Tu znaczącą rolę może odegrać rodzina czy najbliżsi chorego poprzez rozmowy wspierające, odwiedziny, wspólne spędzanie czasu. Warto zadbać również o odpowiednią jakość snu już po wyjściu ze szpitala.
Wszystkie te informacje dedykowane chorym i rodzinie mogą znaleźć się w poradniku dla chorego, który otrzyma razem z wypisem ze szpitala.
Właściwa podaż białka
Należy zwrócić szczególną uwagę na kwestię diety chorego, na wprowadzenie posiłków bogatych w białko lub włączenie żywienia doustnego – zarówno na etapie hospitalizacji, jak i po wyjściu ze szpitala. W odbudowie utraconych mięśni ważne jest, aby połączyć wysokobiałkową dietę z aktywnością fizyczną, oczywiście dostosowaną do możliwości pacjenta.
Według statystyk tylko co piąty pacjent hospitalizowany otrzymuje dietę z właściwą ilością białka, wynoszącą 1,2 – 1,5 g/kg m. c.
Należy jeszcze pamiętać, że osoby starsze, aby uzyskały wzrost syntezy białek mięśni, powinny spożywać ok. 0,4 g/kg m. c. białka na posiłek. Dla porównania – młodym dorosłym wystarczy spożyć 0,24 g białka/kg m. c./posiłek.
Co mówią statystyki? W środowisku domowym zaledwie 53% seniorów spożywa na dobę ok. 1 g białka/kg m. c., a zaledwie 29% – spożywa białka na poziomie 1,2 g/kg m. c.
W tym obszarze wciąż pozostaje wiele do wypracowania, dlatego personel medyczny, w tym farmaceuci, powinni skupić się na edukacji chorych i ich rodzin w zakresie właściwej diety i choćby minimalnej aktywności fizycznej w celu poprawy komfortu życia i uniknięcia ponownej hospitalizacji.
Opracowała: mgr farm. Anna Janaszkiewicz
Bibliografia:
[1] D. Mańkowska-Wierzbicka, SYNDROM POSZPITALNY – holistyczne spojrzenie na pacjenta po wypisie ze szpitala. Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej. Dostęp: 02.12.2025. [Online]. Dostępne na: https://ptmr.info.pl/syndrom-poszpitalny-holistyczne-spojrzenie-na-pacjenta/
[2] E. Mesquita, L. Cruz, B. Mariano, A. Lagoeiro Jorge. Post-Hospital Syndrome: A New Challenge in Cardiovascular Practice. Arquivos Brasileiros de Cardiologia, t. 105, nr 5, s. 540-544, 2015, doi: 10.5935/abc.20150141
[3] Towarzystwo Chirurgów Polskich, Ocena Terapii Żywieniowej w Polskich Szpitalach. Dostęp: 02.12.2025. [Online]. Dostępne na: https://nadziejadlazdrowia.pl/wp-content/uploads/2019/06/Raport_Ocena_terapii_%C5%BCywieniowej_w_polskich_szpitalach_2018.pdf
