„Leki własne” pacjenta w szpitalu

Zastosowanie „leków własnych” pacjenta w szpitalu

Jednocześnie też na jednostkach służby zdrowia spoczywa obowiązek kompleksowej opieki zdrowotnej nad pacjentem, który wymaga hospitalizacji. W związku z tym zastosowanie produktów leczniczych i wyrobów medycznych przyniesionych przez pacjenta do szpitala jest tematem, który także przy okazji przygotowań do akredytacji wzbudza liczne kontrowersje i wątpliwości. W wielu szpitalach wprowadzenie odpowiednich procedur i regulacji w tym zakresie powierza się farmaceutom szpitalnym zatrudnionym w aptekach szpitalnych i działach farmacji szpitalnej. Mimo wątpliwości związanych z zasadnością takiego postępowania, większość szpitali decyduje się przy udziale farmaceutów szpitalnych na wprowadzenie procedury, która pozwala na zastosowanie „leków własnych” pacjenta. W ramach procedury określone zostają m.in. okoliczności użycia leków przyniesionych przez pacjenta oraz sposób postępowania z nimi. Warto podkreślić, że najczęściej w procedurach przygotowanych przez szpital dopuszcza się zastosowanie leków przyniesionych przez pacjenta wyłącznie wtedy, kiedy nie są one stosowane w jednostce chorobowej, która była podstawą przyjęcia pacjenta do szpitala.

„W ramach procedury określone zostają m.in. okoliczności użycia leków przyniesionych przez pacjenta oraz sposób postępowania z nimi.”

Przyjęcie leków przyniesionych przez pacjenta

W czasie wywiadu prowadzonego przez lekarza podczas przyjęcia pacjenta do szpitala pozyskiwane są  informacje dotyczące przyjmowanych i posiadanych produktów leczniczych, wyrobów medycznych, ale także suplementów diety. Jeżeli kontynuowanie dotychczasowej terapii w opinii lekarza jest konieczne i uzasadnione, to wówczas możliwe staje się także zastosowanie „leków własnych” pacjenta. Najczęściej pacjent jest zobowiązany do wyrażenia pisemnej zgody na dobrowolne przekazanie leków personelowi medycznemu (zwykle pielęgniarskiemu) na czas pobytu w szpitalu. Pacjent musi także potwierdzić, że przyniesione produkty lecznicze i wyroby medyczne zostały zakupione legalnie i były przechowywane zgodnie z wymaganiami producenta. Wiedza i świadomość pacjenta w zakresie sposobu przechowywania leków, niezależnie od jego zgody na przekazanie leków i podpisu na formularzu, powinna być jednak każdorazowo poddana indywidualnej ocenie. Niektórzy pacjenci o ograniczonych zdolnościach poznawczych mogą nie być świadomi zagrożeń związanych z nieprawidłowym przechowywaniem leków, a kontynuacja terapii takimi produktami mogłaby być nieefektywna i stanowić zagrożenie zdrowia lub życia. W takich sytuacjach rezygnuje się z zastosowania „leków własnych” pacjenta.

„Wiedza i świadomość pacjenta w zakresie sposobu przechowywania leków, niezależnie od jego zgody na przekazanie leków i podpisu na formularzu, powinna być jednak każdorazowo poddana indywidualnej ocenie.”

Ponadto produkty lecznicze i wyroby medyczne przyniesione przez chorych, które w swoim składzie zawierają substancje silnie działające z wykazu A, środki odurzające i substancje psychotropowe również są wyłączone z możliwości ich zastosowania w trakcie hospitalizacji. Personel medyczny powinien w trakcie przyjęcia „leków własnych” pacjenta zweryfikować także ich serie i daty ważności oraz dokonać wizualnej oceny opakowań zbiorczych i jednostkowych. W przypadku wszelkich wątpliwości lekarz lub pielęgniarka powinni skontaktować się z farmaceutą szpitalnym lub zrezygnować z zastosowania tych leków w trakcie pobytu pacjenta w szpitalu i niezwłocznie zgłosić zapotrzebowanie na te produkty do apteki szpitalnej lub działu farmacji szpitalnej.

Przechowywanie „leków własnych” pacjenta i ich zwrot pacjentowi

„Leki własne” pacjenta po przyjęciu do apteczki oddziałowej muszą zostać oznakowane i powinny znajdować się w wydzielonym miejscu, tak aby zminimalizować ryzyko ich zastosowania u innych pacjentów hospitalizowanych w tym samym czasie w klinice lub oddziale. To właśnie sposób przechowywania leków i wyrobów należących do pacjenta jest przedmiotem szczególnego zainteresowania Komisji Akredytacyjnej, która przywiązuje dużą wagę do bezpieczeństwa farmakoterapii u chorych w szpitalu. Pacjenci w trakcie pobytu w szpitalu zgodnie ze zleceniem lekarskim otrzymują pojedyncze dawki przyniesionych produktów leczniczych, które są przygotowywane przez personel pielęgniarski. Po zakończonej hospitalizacji niewykorzystane ilości leków powinny zostać zwrócone do pacjenta, jego rodziny, prawnego opiekuna lub osoby upoważnionej. W przypadku, gdy zwrot leków jest niemożliwy, powinny one zostać przekazane do utylizacji. Wykorzystanie ich do leczenia innych pacjentów jest niedopuszczalne i wykluczone.

„Pacjenci w trakcie pobytu w szpitalu zgodnie ze zleceniem lekarskim otrzymują pojedyncze dawki przyniesionych produktów leczniczych, które są przygotowywane przez personel pielęgniarski.”

Rola farmaceuty w procesie zastosowania „leków własnych” pacjenta

Jeśli szpital zdecydował się na wdrożenie wytycznych, które pozwalają na zastosowanie leków przyniesionych ze sobą przez pacjenta, to dużą rolę w procesie prawidłowego stosowania procedury mogą odegrać farmaceuci szpitalni. Powinni oni w toku przygotowania szpitala do akredytacji przeprowadzić szkolenia personelu medycznego, w czasie których zwrócą szczególną uwagę na jakość przyjmowanych leków, sposób ich przechowywania i konieczność przekazania do utylizacji jeśli ich zwrot nie będzie możliwy. Mogą się także włączyć w proces leczenia i przy okazji przyjęcia pacjenta dokonywać przeglądów lekowych i oceny zasadności zastosowania przyniesionych leków. Takie usługi świadczone przez farmaceutów mogłyby przyczynić się do podniesienia jakości świadczeń realizowanych w jednostkach ochrony zdrowia. W niektórych krajach dopuszcza się nawet samodzielne stosowanie leków przyniesionych przez pacjenta w trakcie jego pobytu w szpitalu. Rolą farmaceutów, lekarzy i pielęgniarek jest wówczas jedynie kontrolowanie poprawności i regularności ich przyjmowania i korygowanie ewentualnych nieprawidłowości. Pozwala to na zaangażowanie pacjenta w proces leczenia, skorygowanie błędnych nawyków, wykorzystanie czasu hospitalizacji na edukację pacjenta i osiągnięcie lepszych efektów terapeutycznych u chorych kontynuujących leczenie także po opuszczeniu szpitala. Jednocześnie warto dodać, że wprowadzenie procedury „leków własnych” pacjenta w szpitalu, nie jest jednoznaczne z jej rutynowym stosowaniem. Często pacjenci trafiają do szpitala w sytuacjach nagłych i nie posiadają ze sobą przyjmowanych leków lub  po prostu zapominają o zabraniu ich ze sobą z domu. Procedura, która dopuszcza zastosowanie leków przyniesionych przez pacjentów nie zawsze spotyka się z pełną akceptacją Komisji Akredytacyjnej. Jednak wskazane rozwiązanie wydaje się być dobrą próbą znalezienia kompromisu pomiędzy koniecznością zapewnienia najwyższej jakości usług zdrowotnych, a obowiązkiem racjonalnego wydatkowania finansów publicznych.

Autorka: mgr farm. Monika Łopata