Probiotyk w leczeniu szpitalnym – co zyskujemy, czym ryzykujemy i dlaczego szpitale rezygnują z tego leku?

W dzisiejszych czasach nie sposób uniknąć infekcji, która klasyfikowałaby się do antybiotykoterapii. Popularną praktyką w przypadku terapii tymi preparatami, jest łączenie ich z probiotykami. W Polsce dostępnych jest kilkadziesiąt preparatów zaliczanych do grupy probiotyków, dlatego niejednokrotnie decyzja o wyborze właściwego stanowi wyzwanie. Czy probiotykoterapia jest skuteczną metodą wspomagania leczenia, która pozwala na szybszy powrót do zdrowia? Czy stosowana w szpitalu pozwoli skrócić czas przebywania pacjenta na oddziale? Czy wszystkie szczepy bakteryjne posiadają takie samo, udokumentowane działanie prozdrowotne? Na te i wiele innych pytań, postaramy się odpowiedzieć Państwu w tym artykule.
Podawanie leków przez sondę żołądkową

Czym jest probiotyk?

Według definicji zaproponowanej przez WHO probiotykiem nazywa się żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiednich ilościach, obdarzają gospodarza korzyściami zdrowotnymi. Wśród drobnoustrojów zaliczanych do tej grupy wyróżnić możemy m.in. mikroorganizmy produkujące kwas mlekowy (Lactobacillus sp. Bifidobacterium sp.), bakterie z rodzaju Streptococcus oraz drożdżaki.

Powszechnym mechanizmem działania preparatów probiotycznych są m.in. ochrona przed kolonizacją powierzchni ciała przez drobnoustroje chorobotwórcze, stabilizacja mikrobioty, przyspieszenie wymiany enterocytów czy wytwarzanie krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. [1], [2]

Korzyści probiotykoterapii

Probiotyki uważa się za preparaty bezpieczne dla zdrowych osób. Do krótkotrwałych działań niepożądanych wynikających z ich stosowania, możemy zaliczyć objawy dyspeptyczne – w szczególności łagodne gazy i wzdęcia. Natomiast ryzyko związane ze stosowaniem probiotykoterapii u osób z obniżoną odpornością jest znacznie większe.

Należy pamiętać, że preparaty probiotyczne odpowiadają za wywołanie konkretnego działania farmakologicznego, w związku z tym nie są polecane wszystkim pacjentom. U niektórych z nich, mogą powodować hiperstymulację układu immunologicznego lub zaburzać funkcjonowanie niektórych szlaków metabolicznych.

Pacjenci borykający się z problemami ze strony przewodu pokarmowego lub cierpiący na poważne jednostki chorobowe, zwłaszcza przebiegające z obniżoną odpornością, powinni skonsultować stosowanie preparatów z omawianej grupy ze swoim lekarzem. [2]

Probiotykoterapia w szpitalach

Istnieją zalecenia uzasadniające stosowanie probiotykoterapii w przebiegu niektórych infekcji bakteryjnych. Kombinacja Lactobacillus acidophilus CL1285, Lactobacillus casei LBC80R, oraz Lactobacillus rhamnosus CLR2 (Bio-K+) zaleca się pacjentom poddawanym antybiotykoterapii, narażonym na wystąpienie infekcji spowodowanej przez Clostridium difficile. Przeprowadzone w 2018 roku w Kalifornii badania nie potwierdziły zasadności terapeutycznej włączania probiotykoterapii w przypadku leczenia infekcji powodowanych przez ten szczep bakterii. Dodatkowo, w przytaczanym badaniu naukowcy nie zauważyli różnic w czasie powrotu do zdrowia, pomiędzy grupami chorych hospitalizowanych, leczonych przy pomocy samych antybiotyków a tymi, u których wspierano antybiotykoterapię przez podawanie probiotyków. [3]

Warto podkreślić fakt, że najlepiej udokumentowana jest skuteczność terapii niektórymi probiotykami (głównie zawierającymi szczepy L. reuteri) w przebiegu ostrej biegunki infekcyjnej oraz zapobieganiu biegunce powstałej w wyniku długotrwałej terapii antybiotykami o szerokim spektrum działania. [4]

Szanse na przyszłość

Ponadto, według aktualnych wytycznych ten rodzaj wspomagania terapii można wprowadzać w leczeniu zespołu jelita drażliwego u dorosłych i dzieci. Co więcej, może być uzupełnieniem farmakoterapii w infekcji powodowanej przez H. pylori. Dodatkowo probiotykoterapia wydaje się mieć obiecujące wyniki w zapobieganiu kolki niemowlęcej i martwiczemu zapaleniu jelit. Dostępna literatura naukowa nie dostarcza nam rozległych informacji dotyczących ryzyka związanego ze stosowaniem preparatów probiotycznych. Poza niebezpieczeństwami wynikającymi ze stosowania tej metody wspomagania terapii, zdrowy rozsądek podpowiada nam jeszcze jeden potencjalnie ważny aspekt. Jest to możliwość przedostania się drobnoustrojów do krwioobiegu pacjenta i wywołanie stanu zwanego bakteriemią. Stan ten jest szczególnie niebezpieczny u chorych hospitalizowanych, bowiem stwarza prawdopodobieństwo wystąpienia wewnątrzszpitalnej epidemii. Ryzyko dodatkowo wzrasta u pacjentów z zaburzeniami funkcjonowania układu immunologicznego, w stanie neutropenii czy będących w trakcie chemioterapii. Do osób z grupy podwyższonego ryzyka zalicza się również chorzy z nieszczelnością jelit. [5]

Aktualnie w szpitalach odchodzi się od stosowania probiotyków głównie dlatego, że ich skuteczność w leczeniu wielu popularnych jednostek chorobowych jest wątpliwa. Ponadto, podawanie preparatów, które nie wpływają na ani na poprawę zdrowia, ani skrócenie pobytu pacjenta na oddziale wydaje się nieuzasadnione z punktu widzenia ekonomicznego.

Podsumowanie

Podczas wprowadzania probiotykoterapii do leczenia, należy pamiętać o tym, że właściwości probiotyków są wysoce szczepozależne. W praktyce klinicznej należy stosować tylko te szczepy, których efektywność została potwierdzona naukowo. Jednocześnie, wyniki badań stwierdzających użyteczność tej formy terapii w leczeniu danego schorzenia nie mogą być nadinterpretowane i wykorzystywane jako domniemanie skuteczności innych, niepoddanych ocenie szczepów. W przypadku stosowania tej grupy preparatów należy wystrzegać się przyjmowania produktów o nieudokumentowanym działaniu.

Bibliografia:

[1] D. R. Mack, „Probiotics”, Can. Fam. Physician, t. 51, nr 11, s. 1455–1457, lis. 2005.
[2] „Probiotyki – aktualny stan wiedzy i zalecenia dla praktyki klinicznej – Wytyczne i artykuły przeglądowe – Gastrologia – Medycyna Praktyczna dla lekarzy”. [Online]. Dostępne na: https://www.mp.pl/gastrologia/wytyczne/168224,probiotyki-aktualny-stan-wiedzy-i-zalecenia-dla-praktyki-klinicznej. [Udostępniono: 14-maj-2019].
[3] M. J. Box, K. N. Ortwine, i M. Goicoechea, „No Impact of Probiotics to Reduce Clostridium difficile Infection in Hospitalized Patients: A Real-world Experience”, Open Forum Infect. Dis., t. 5, nr 12, grudz. 2018.
[4] „Probiotyk Lactobacillus rhamnosus GG zmniejsza ryzyko biegunki związanej z pobytem w szpitalu u dzieci – Usługi medyczne”. [Online]. Dostępne na: http://www.rynekzdrowia.pl/Uslugi-medyczne/Probiotyk-Lactobacillus-rhamnosus-GG-zmniejsza-ryzyko-biegunki-zwiazanej-z-pobytem-w-szpitalu-u-dzieci,115511,8.html. [Udostępniono: 14-maj-2019].
[5] „Czy probiotyki są bezpieczne? – Przegląd Rynku Spożywczego”. [Online]. Dostępne na: https://foodfakty.pl/czy-probiotyki-sa-bezpieczne. [Udostępniono: 14-maj-2019].

Autorka: Agata Zięba

logo