Toczeń rumieniowaty- program lekowy i rola w nim farmaceuty

Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Zdrowia od 1 września 2023 roku w ramach programu lekowego B.150 w leczeniu chorych z toczniem rumieniowatym układowym udostępnia się terapię anifrolumabem zgodnie ze wskazanymi w opisie programu warunkami i kryteriami.
Toczeń rumieniowaty- program lekowy i rola w nim farmaceuty (fot. shutterstock.com)

Toczeń rumieniowaty układowy (SLE) jest chorobą o podłożu autoimmunologicznym. Rozwija się na skutek zaburzeń układu odpornościowego, prowadzących do przewlekłego procesu zapalnego w wielu tkankach i narządach. Etiologia choroby jest nieznana.

Toczeń rumieniowaty- charakterystyczne objawy

Objawy możemy podzielić na:

  • Ogólne: osłabienie, łatwa męczliwość, stan podgorączkowy lub gorączka, utrata masy ciała
  • Zmiany skórne i w błonach biologicznych: np. ostra skórna postać tocznia rumieniowatego objawiająca się rumieniem na twarzy w kształcie motyla
  • Hematologiczne: np. powiększenie węzłów chłonnych
  • Zmiany w następujących układach:
  • ruchu np. ból stawów i mięśni
  • nerkowym np. nieprawidłowości w badaniu moczu
  • krążenia np. wysiękowe zapalenie osierdzia
  • nerwowym np. udar niedokrwienny
  • oddechowym np. suche lub wysiękowe zapalenie opłucnej
  • pokarmowym np. powiększenie wątroby

Natomiast w badaniach laboratoryjnych przeprowadzonych u pacjentów z toczniem rumieniowatym obserwujemy, m. in.:

  • Wzrost OB
  • Białkomocz
  • Niedokrwistość normochromiczną
  • Małopłytkowość
  • Hipoalbuminemię
  • Autoprzeciwciała ANA (przeciwciała przeciwjądrowe)
  • Autoprzeciwciała APLA (przeciwciała antyfosfolipidowe)

Czytaj także: Przykłady leków zaburzających widzenie

Anifrolumab w leczeniu pacjentów z toczniem rumieniowatym

Anifrolumab dostępny w programie lekowym jest wskazany w leczeniu uzupełniającym u dorosłych pacjentów z aktywnym, seropozytywnym toczniem rumieniowatym układowym.

W celu zrozumienia mechanizmu działania tego leku przypomnijmy, czy jest interferon. Interferon należy do grupy cytokin. Jes to białko wytwarzane i uwalniane przez komórki ciała (np. leukocyty, fibroblasty, keratynocyty, jako odpowiedź na obecność patogenów (np. wirusy, bakterie, pasożyty, jak również komórki nowotworowe) Zadaniem tej cząsteczki jest m i. aktywacja komórek układu immunologicznego (komórki NK oraz makrofagi) oraz zwiększenie szybkości rozpoznania infekcji poprzez regulowanie prezentacji antygenu limfocytom T.

Anifrolumab to ludzkie przeciwciało monoklonalne z klasy immunoglobulin G1 kappa, które z dużą swoistością i powinowactwem:

  • wiąże się z podjednostką 1 receptora interferonów typu I (ang. type I interferon receptor, IFNAR1). Wiązanie anifrolumabu z IFNNAR1 hamuje szlak sygnałowy, blokując w ten sposób aktywność biologiczną interferonów typu I.
  • powoduje internalizację IFNAR1, zmniejszając w ten sposób liczbę IFNAR1 na powierzchni komórki gotowych do połączenia się z receptorem.
  • hamuje ekspresję genów indukowanych przez IFN oraz dalsze procesy zapalne i immunologiczne.
  • hamuje różnicowanie się komórek plazmatycznych i normalizuje obwodowych subpopulacje limfocytów T

 Czytaj także: Postęp tocznia rumieniowatego a podawanie propofolu

Rola farmaceuty klinicznego w programie lekowym- toczeń rumieniowaty

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi podczas leczenia anifrolumabem są:

  • zakażenie górnych dróg oddechowych (34%),
  • zapalenie oskrzeli (11%),
  • reakcja związana z infuzją (9,4%)
  • półpasiec (6,1%)

Farmaceuta kliniczny podczas koncyliacji lekowej przeprowadzonej z pacjentem powinien dopytać pacjenta lub zwrócić uwagę, czy w historii choroby jest informacja o:

  • reakcji związanej z infuzją i (lub) nadwrażliwością. Przed infuzją anifrolumabu można zastosować premedykację (np. lekiem przeciwhistaminowym)
  • stosowanie produktów leczniczych będących substratami CYP o wąskim indeksie terapeutycznym, których dawkowanie ustala się indywidualnie (np. warfaryną). Zaleca się rozważenie monitorowanie terapii.
  • przyjmowaniu leków immunosupresyjnych z powodu zwiększonego ryzyka zakażeń wirusem półpaśca

Toczniowe zapalenie nerek może mieć różne nasilenie od łagodnego do bardzo ciężkiego prowadzącego do krytycznej niewydolności nerek wymagającej leczenia nerkozastępczego, czyli dializ.  Na rynku dostępny jest preparat odżywczy Renilon 7.5 do postępowania dietetycznego w niewydolności nerek wymagającej dializ, który możemy polecić takim pacjentom.

Zgodnie z Ustawa z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty do usług farmaceutycznych wykonywanych w aptece szpitalnej zaliczamy:

  • sporządzania pozajelitowych leków recepturowych i aptecznych, w tym preparatów do żywienia pozajelitowego,
  • sporządzania preparatów do żywienia dojelitowego,
  • przygotowywania leków w dawkach indywidualnych, w tym antybiotyków pozajelitowych, leków cytostatycznych oraz produktów leczniczych terapii zaawansowanej

Proces sporządzania leków jałowych powinien być przeprowadzany w pomieszczeniach czystych (ang. clean room), przy zachowaniu procedur zapewniających uzyskanie produktu wolnego od zanieczyszczenia mikrobiologicznego, cząstkami stałymi oraz pirogenami. Do preparatów jałowych sporządzanych w aptece szpitalnej należą̨ między innymi leki, parenteralne, płyny do irygacji, leki oczne, leki biologiczne i leki pochodzące z krwi (osocze), mieszaniny do żywienia pozajelitowego (również aktywacja i suplementacja worków RTU)  Zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego, anifrolumab powinien zostać sporządzony z zachowaniem zasady aseptyki. Dobrą praktyką byłoby przygotowanie produktu leczniczego na terenie Apteki Szpitalnej w pomieszczeniu receptury jałowej połączonego z usługą farmacji klinicznej.

Autor: mgr farm. Zofia Zarzycka

logo