Postać leku, a możliwość jego podania przez zgłębnik

W celu prawidłowego podania pacjentowi leku przez zgłębnik enteralny, nie wystarczy jedynie pokruszyć tabletek. Niezbędna jest wiedza na temat tego, których postaci nie należy podawać tą drogą, należy wówczas rozważyć zmianę farmakoterapii na postać leku, możliwą do podania przez zgłębnik. Niekiedy konieczna jest zmiana substancji leczniczej na inną.
Podawanie leków przez zgłębnik (fot. shutterstock.com)

Dla przypomnienia, poniższe postacie leku mogą być podawane przez sztuczny dostęp odżywczy:

  • tabletki niepowlekane,
  • tabletki powlekane, przy czym otoczka pełni funkcję poprawy zapachu/smaku lub ochronną dla jamy ustnej,
  • kapsułki zawierające granulat lub sproszkowaną substancję,
  • kapsułki zawierające peletki lub granulat o przedłużonym uwalnianiu,
  • kapsułki dojelitowe zawierające granulat lub peletki,
  • kapsułki żelatynowe z płynną zawartością,
  • tabletki musujące oraz granulaty i proszki,
  • tabletki do przygotowania zawiesiny doustnej,
  • krople i zawiesiny doustne;

Możliwe jest podanie przez zgłębnik leków, które zawierają substancje cytotoksyczne, teratogenne, kancerogenne lub alergizujące – niezbędne jest jednak przeprowadzenie dekompozycji z zachowaniem szczególnej ostrożności i użycie środków ochrony osobistej.

Ogólne zasady przygotowywania leków do podania przez zgłębnik

Przed rozpoczęciem podawania leku przez sztuczny zgłębnik, należy przerwać żywienie na około pół godziny. Po podaniu leku, również należy odczekać około pół godziny przed włączeniem żywienia. Leki (o ile producent nie zastrzegł inaczej) rozpuszcza lub zawiesza się w wodzie destylowanej. W przypadku podawania leku do jelita, należy zastosować jałowy 0,9% roztwór chlorku sodu.

Zarówno przed podaniem leku oraz bezpośrednio po podaniu, zaleca się przepłukanie zgłębnika 10-30ml wody. Niedopuszczalne jest podawanie kilku substancji leczniczych jednocześnie. Po każdym leku należy przepłukać zgłębnik i dopiero podawać kolejną substancję. Takie postępowanie pozwoli uniknąć interakcji między poszczególnymi preparatami. Lek poddaje się dekompozycji bezpośrednio przed podaniem pacjentowi, z zachowaniem ostrożności oraz zasad higieny.

Jak przygotować leki w zależności od postaci?

Poniżej przedstawiono krótkie instrukcje, w jaki sposób należy przygotowywać leki do podania przez sztuczny dostęp żywieniowy, w zależności od postaci danego leku.

Syropy, krople, zawiesiny doustne

Syropy cechują się wysoką osmolarnością i lepkością. Z tego względu, przed podaniem należy go rozcieńczyć 2-3 krotnie wodą. Syropy najwygodniej rozcieńczać w strzykawce, pobierając do niej syrop a następnie rozcieńczalnik. Należy pozostawić w strzykawce odrobinę powietrza i energicznie wytrząsać. Należy pamiętać, że syropy zawierające sorbitol, przy podawaniu w większych ilościach, mogą powodować wzdęcia albo biegunki. Już około 10g sorbitolu na dobę może wywołać wzdęcia a ok. 20g biegunkę.

Krople i zawiesiny doustne należy przed podaniem pacjentowi rozcieńczyć 30 ml wody. W przypadku zawiesin, niezbędne jest energiczne wstrząsanie. Dla powyższych postaci, dobrą praktyką jest przepłukanie strzykawki, w której znajdował się lek, wodą i podanie jej pacjentowi, tak aby upewnić się, że cała dawka została podana.

Tabletki

Tabletki należy rozkruszyć na drobny proszek, najlepiej w moździerzu. Następnie do proszku dodajemy odrobinę wody destylowanej, do uzyskania konsystencji pasty. Kolejno dodaje się ok. 15ml wody, w celu uzyskania zawiesiny. Jeśli to konieczne, bo zawiesina jest zbyt gęsta, dodaje się kolejną porcję wody. Zawiesinę przenosi się do strzykawki. Moździerz i strzykawkę należy przepłukać kolejną porcją wody (ok. 10ml) aby uniknąć strat leku.

Tabletki musujące, tabletki i granulaty do sporządzania zawiesiny doustnej

Te postaci są łatwiejsze do dekompozycji. Należy je rozpuścić w wodzie destylowanej i pozbawić dwutlenku węgla (odgazować poprzez energiczne mieszanie). Jeśli zawiesina/roztwór jest zbyt gęsty lub lepki, należy dodać kolejną porcję wody i strzykawką, podać pacjentowi.

Kapsułki

Po otwarciu kapsułki, jeśli zawiera drobny proszek – przystępujemy do czynności zbliżonych, jak przy dekompozycji tabletek. Proszek należy zawiesić w wodzie – od konsystencji papki. Najlepiej przygotować to w moździerzu. Jeśli kapsułka w środku zawiera granulat – należy najpierw rozetrzeć go w moździerzu.

Kapsułki o przedłużonym uwalnianiu

Jeśli kapsułka o przedłużonym uwalnianiu zawiera granulat lub peletki, należy pamiętać, że nie wolno ich rozkruszać ani mieszać z ciepłymi płynami, gdyż istnieje ryzyko rozpuszczenia otoczki i utraty swoich właściwości. W takim wypadku, granulat albo peletki, należy zawiesić w wodzie destylowanej o temperaturze pokojowej i podać pacjentowi. Należy zwrócić uwagę na średnicę zgłębnika – jeśli będzie zbyt mała, może dojść do utraty drożności.

Kapsułki z płynną zawartością

W tym przypadku, należy kapsułkę ścisnąć aby uzyskać płyn ze środka. Jeśli jest to niemożliwe, należy pobrać strzykawką zawartość kapsułki, a następnie zawiesić w wodzie destylowanej.

Kapsułki dojelitowe

W przypadku podawania kapsułek dojelitowych zawierających granulat lub peletki, przez zgłębnik do żołądka, zawartość kapsułki należy zawiesić w kwaśnym soku jabłkowym lub pomarańczowym. W ten sposób możliwe jest zabezpieczenie granulatu przed przedwczesnym rozpadem w żołądku. Nie wolno stosować soku grejpfrutowego, ze względu na możliwość interakcji. W przypadku podania kapsułek dojelitowych przez zgłębnik bezpośrednio do jelita – do zawieszenia substancji leczniczej, należy użyć 8,4% roztwór wodorotlenku sodu lub 0,9% roztwór chlorku sodu.

Autor: mgr farm. Anna Janaszkiewicz

 

Źródła:

1. pod red. Szczerbińska K., Puto G.: Opieka długoterminowa w geriatrii. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2023

2. Ciszewska-Jędrasik M., Cichowlas A., Sieradzki E.: Produkty lecznicze, których nie wolno kruszyć/dzielić

3. https://www.termedia.pl/Dobre-praktyki-przygotowywania-lekow-do-przewodu-pokarmowego-przez-zglebnik-dozoladkowy-lub-przetoke-odzywcza,50,44040,1,0.html

logo