Ze względu na szerokie zastosowanie, a także częste współistnienie chorób i terapii skojarzonych, β-laktamy wykazują istotny potencjał interakcji lekowych, które mogą wpływać zarówno na skuteczność leczenia, jak i bezpieczeństwo pacjenta.
Interakcje te mogą mieć charakter farmakokinetyczny (wpływ na wchłanianie, dystrybucję, metabolizm lub wydalanie leków) oraz farmakodynamiczny (nasilenie toksyczności lub osłabienie działania terapeutycznego).
Interakcje wspólne dla antybiotyków β-laktamowych
• Bacillus Calmette-Guérin (BCG)
Antybiotyki β-laktamowe mogą zmniejszać skuteczność terapeutyczną szczepionki BCG.
BCG dopęcherzowo. Ryzyko – unikać!
BCG śródskórnie. Ryzyko – monitorować!
• Inhibitory punktów kontrolnych układu odpornościowego
Antybiotyki mogą zmniejszać skuteczność terapii immunologicznych (anty-PD-1, PD-L1 i CTLA-4), prawdopodobnie poprzez wpływ na mikrobiotę jelitową. Dotyczy to między innymi leków takich jak ipilimumab, niwolumab czy pembrolizumab stosowanych w leczeniu np. czerniaka złośliwego.
• Metotreksat
Penicyliny mogą zwiększać stężenie metotreksatu w surowicy poprzez hamowanie jego wydzielania kanalikowego. Ryzyko – monitorowanie toksyczności metotreksatu.
• Mykofenolan mofetylu
Antybiotyki β-laktamowe mogą zmniejszać ekspozycję na aktywny metabolit mykofenolanu. W szczególności stężenie kwasu mykofenolowego (MPA) może być zmniejszone. Ryzyko – monitorowanie kliniczne i stężeń leku.
• Antagoniści witaminy K
Penicyliny mogą nasilać działanie przeciwzakrzepowe antagonistów witaminy K.
Ryzyko – monitorowanie INR.
• Ambroksol
Antybiotyki β-laktamowe mogą wchodzić w interakcję z ambroksolem. Mechanizm tej interakcji wynika z hydrofilności antybiotyków oraz działania mukolitycznego ambroksolu, który zwiększając objętość wydzieliny oskrzelowej może powodować spadek stężenia β-laktamów w płynie pokrywającym nabłonek oskrzeli.
Penicyliny β-laktamowe
Penicyliny mogą zmniejszać stężenie aminoglikozydów w surowicy. Dotyczy to głównie penicylin o szerokim spektrum działania oraz pacjentów z zaburzeniami czynności nerek. Ryzyko – monitorowanie.
• Piperacylina może nasilać hipokaliemiczne działanie leków moczopędnych oraz blokujące przewodnictwo nerwowo-mięśniowe działanie wekuronium. W poprzednim artykule Działania niepożądane antybiotyków z grupy β-laktamów opisywaliśmy, że penicyliny mają potencjał do powodowania ostrego śródmiąższowego zapalenia nerek. Wykazano również zwiększone ryzyko nefrotoksyczności podczas jednoczesnego stosowania piperacyliny z wankomycyną. Ryzyko – monitorowanie.
• Ampicylina może zmniejszać biodostępność atenololu poprzez ograniczenie jego wchłaniania z przewodu pokarmowego. Jednoczesne stosowanie ampicyliny i allopurynolu zwiększa ryzyko wystąpienia skórnych reakcji alergicznych.
• Kwas acetylosalicylowy, sulfonamidy, indometacyna, diuretyki tiazydowe i pętlowe hamują wydzielanie kanalikowe penicyliny G i mogą prowadzić do wydłużenia jej biologicznego okresu półtrwania w surowicy.
Cefalosporyny
Cefalosporyny mogą nasilać nefrotoksyczne działanie aminoglikozydów, zwłaszcza podczas jednoczesnego stosowania z diuretykami pętlowymi. Ryzyko – monitorowanie.
• Ceftriakson może wchodzić w reakcję z solami wapnia podawanymi dożylnie, tworząc nierozpuszczalne osady. Z tego względu stosowanie ceftriaksonu jest przeciwwskazane u noworodków w wieku ≤28 dni wymagających leczenia roztworami zawierającymi wapń. U pacjentów dorosłych zaleca się przepłukiwanie linii infuzyjnych pomiędzy podaniami. Ryzyko – rozważyć modyfikację terapii.
• Cefuroksym może wykazywać zmniejszone wchłanianie przy jednoczesnym stosowaniu leków zobojętniających lub antagonistów receptora H2. Zaleca się podawanie aksetylu cefuroksymu z posiłkiem lub odpowiednią modyfikację schematu leczenia. Ryzyko – rozważyć modyfikację terapii.
• Cefazolina – Cefalosporyny zawierające ugrupowanie metylotetrazolotiolowe (np. cefazolina) mogą hamować dehydrogenazę aldehydu octowego, prowadząc do wystąpienia reakcji disulfiramowej po spożyciu alkoholu.
Monobaktamy
• Aztreonam może nasilać nefrotoksyczne działanie aminoglikozydów. Zalecane jest monitorowanie czynności nerek.
Karbapenemy
Karbapenemy mogą znacząco obniżać stężenie kwasu walproinowego i jego pochodnych w surowicy, co może prowadzić do utraty kontroli napadów padaczkowych. Jednoczesne stosowanie tych leków nie jest zasadniczo zalecane. W razie konieczności należy rozważyć zastosowanie alternatywnego antybiotyku lub dodatkowego leczenia przeciwpadaczkowego. Ryzyko – rozważyć modyfikację terapii.
• Imipenem stosowany z cylastatyną może zwiększać ryzyko wystąpienia drgawek, szczególnie podczas jednoczesnego stosowania leków obniżających próg drgawkowy, takich jak tramadol, bupropion, winpocetyna, karbamazepina czy fluorochinolony.
Podsumowanie
Antybiotyki β-laktamowe, mimo korzystnego profilu bezpieczeństwa, mogą wchodzić w liczne i klinicznie istotne interakcje lekowe. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów w podeszłym wieku, pacjentów z niewydolnością nerek, chorych onkologicznych (immunoterapia) oraz osoby leczone immunosupresyjnie. Znajomość potencjalnych interakcji oraz odpowiednie monitorowanie terapii pozwalają zwiększyć skuteczność i bezpieczeństwo leczenia przeciwbakteryjnego.
Opracowała: mgr farm. Zofia Zarzycka
Bibliografia:
[1] Wolters Kluwer Health. (2026). UpToDate Lexidrug. Wolters Kluwer. Dane z bazy interakcji lekowych.
[2] Tymiński R, Woroń, J. (red.). (2020). Niekorzystne interakcje leków: aspekty kliniczne i prawne. Medical Tribune Polska.
[3] Kostka-Trąbka E, Woroń, J. (2020). Interakcje leków w praktyce klinicznej. Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
[4] Woroń, J, Siwek M. (2024). Interakcje leków w praktyce lekarza specjalisty i lekarza POZ. PZWL Wydawnictwo Lekarskie.
