Metoda grawitacyjna
Metodą stosunkowo tanią i prostą, a przez to często stosowaną, jest metoda grawitacyjna. Worek napełniany jest grawitacyjnie składnikami o dużej objętości, do których dodane zostały wcześniej mikroskładniki, zgodnie z odpowiednią kolejnością i z zachowaniem wszystkich reguł, bezpośrednio z butelek zawieszonych na stojaku. W przypadku, gdy skład worka nie pozwala na wcześniejsze dodanie wszystkich mikroskładników do odpowiednich płynów infuzyjnych, należy je dodać strzykawką przez port do wstrzyknięć zgodnie z kolejnością dodawania produktów leczniczych do napełnionego worka. Metodę tę z powodzeniem można stosować do sporządzania większości mieszanin dla dorosłych pacjentów.
Za pomocą biurety lub strzykawek
W przypadku mieszanin pediatrycznych, zwłaszcza przeznaczonych dla wcześniaków i noworodków, konieczne jest bardzo dokładne dozowanie poszczególnych składników, a te dodatkowo występują w małych lub bardzo małych ilościach, uniemożliwiając przetaczanie bezpośrednio z butelek. W takich sytuacjach worek napełnia się za pomocą biurety lub strzykawek, wykorzystując dostępne systemy bezigłowe, dzięki czemu możliwe jest dokładne odmierzenie nawet niewielkich objętości.
Dodatkowo, w przypadku mieszanin neonatologicznych stosuje się system dwóch pojemników (Two-in-One), zamiast najczęściej preferowanego All-in-One, ze względu na wysokie stężenia elektrolitów mogących powodować wystąpienie niezgodności fizykochemicznych. W jednym pojemniku podaje się wówczas mieszaninę glukozy, aminokwasów, elektrolitów i pierwiastków śladowych, a w drugim mieszaninę emulsji tłuszczowej z witaminami. Takie rozwiązanie pozwala na obserwację klarowności mieszaniny przez cały czas jej przechowywania i przetaczania.
Za pomocą pomp
Stosunkowo nową metodą jest sporządzanie mieszanin za pomocą sterowanych komputerem pomp, które napełniają worki zadaną objętością. Dostępne na rynku pompy różnią się między sobą minimalną odmierzaną objętością i dokładnością mierzenia, ilością kanałów do których można podłączyć pojemniki źródłowe czy też dodatkowymi funkcjami, takimi jak połączenie z wagą, możliwość napełniania strzykawek lub worków dwukomorowych, generowania etykiet i raportu produkcyjnego. Sporządzanie mieszanin tą metodą pozwala na automatyzację pracy, minimalizację błędów, stworzenie dokładnej dokumentacji całego procesu i znaczne skrócenie czasu przygotowywania mieszaniny, jednak ze względu na znaczne koszty zakupu i utrzymania takiego mieszalnika ekonomiczne uzasadnienie znajduje dopiero przy dużej produkcji, rzędu kilkudziesięciu mieszanin dziennie.
Dokładny sposób sporządzenia mieszaniny zależy w dużej mierze od zastosowanego mieszalnika. W przypadku pomp o niewielkiej ilości kanałów, otrzymane mieszaniny będą niepełne – w ich skład mogą wchodzić np. tylko glukoza, aminokwasy i emulsja tłuszczowa, z niektórymi elektrolitami występującymi w roztworach podstawowych. W takim przypadku konieczne będzie manualne uzupełnianie takiej mieszaniny elektrolitami, pierwiastkami śladowymi i witaminami.
Aktywacja i suplementacja przemysłowych worków dwu- i trójkomorowych
Kolejną metodą sporządzania worków jest użycie przemysłowych worków dwu- i trójkomorowych, zwanych potocznie workami RTU (ang. ready to use). Worki te składają się z umieszczonych w oddzielnych komorach worka roztworów glukozy, aminokwasów i emulsji tłuszczowych wraz z odpowiednimi dodatkami. Aby były gotowe do użycia, należy je aktywować, co powoduje wymieszanie zawartości komór, a następnie dodać do nich w odpowiedniej kolejności brakujące elektrolity, pierwiastki śladowe czy witaminy i niekiedy emulsję tłuszczową (w przypadku worków dwukomorowych). Zarówno sposób aktywacji, jak i rodzaj oraz ilości dodatków powinny być zgodne z wytycznymi producenta danej mieszaniny, dysponującego odpowiednimi badaniami stabilności fizykochemicznej.
Zaleca się, aby przygotowywanie mieszanin do żywienia pozajelitowego nawet tą metodą odbywało się w aptece szpitalnej, a nie na oddziałach. Z uwagi na specyfikę tej postaci leku – podanie polega na wielogodzinnej infuzji, a sama mieszanina jest potencjalnie świetną pożywką również dla drobnoustrojów – jej wykonanie powinno się odbywać w warunkach aseptycznych, pod lożą z laminarnym nawiewem jałowego powietrza, i przez wykwalifikowany personel.
Piśmiennictwo
- Sieradzki E. i in.; Farmacja szpitalna i kliniczna; Oficyna Wydawnicza Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego; 2012
- Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne; Farmaceutyczne standardy sporządzania mieszanin do żywienia pozajelitowego Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego; Krakowskie Wydawnictwo Scientifica Sp. z o.o.; 2017
- Sobotka L. i in.; Podstawy żywienia klinicznego; Krakowskie Wydawnictwo Scientifica Sp. z o.o.; 2013
Autor: mgr farm. Paulina Górniak
