Wiele butelek
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu całkowite żywienie pozajelitowe prowadzone było metodą wielu butelek z roztworami aminokwasów, glukozy i emulsji tłuszczowych z dodatkami, podłączanych choremu jednocześnie lub kolejno po sobie. Pozwalało to zapobiec łączeniu niezgodnych ze sobą substancji w jednym pojemniku i zminimalizować ryzyko np. wytrącenia osadów. Nie można jednak powiedzieć, by metoda ta była wygodna – wymagała wielokrotnych zmian butelek i ciągłej kontroli szybkości infuzji poszczególnych płynów, tak by podawane były równomiernie. Pozostawiało to przestrzeń do popełniania błędów, w wyniku czego u pacjentów często dochodziło do zakażeń, hiperglikemii i zaburzeń elektrolitowych, co z kolei pociągało za sobą potrzebę wykonywania częstszych badań i świadczeń medycznych i tym samym wzrost kosztów i tak nietaniej już procedury.
„Wszystko w jednym” jako złoty standard
Obecnie najczęściej stosuje się metodę jednego pojemnika (ang. AIO, All-In-One), polegającą na jednoczesnym podaniu choremu wszystkich składników odżywczych w odpowiednich proporcjach w przygotowanym wcześniej jednym worku. Pozwala to na ich równomierną podaż przez cały czas trwania infuzji, poprawia przyswajalność poszczególnych składników i minimalizuje podrażnienia żył poprzez ochronny wpływ emulsji tłuszczowej w mieszaninie. Rozwiązanie takie oszczędza czas personelu medycznego i zmniejsza koszty nie tylko samego przygotowania, ale także dodatkowych badań i leczenia ewentualnych zaburzeń metabolicznych i septycznych.
„Obecnie najczęściej stosuje się metodę jednego pojemnika (ang. AIO, All-In-One), polegającą na jednoczesnym podaniu choremu wszystkich składników odżywczych w odpowiednich proporcjach w przygotowanym wcześniej jednym worku.”
Szczególną grupą pacjentów, wymagającą modyfikacji tej metody, są noworodki, zwłaszcza urodzone przedwcześnie i o małej masie urodzeniowej. W neonatologii stajemy przed wyzwaniem stworzenia małych objętościowo mieszanin o stosunkowo wysokich stężeniach elektrolitów, zwłaszcza w porównaniu z potrzebami starszych dzieci, co zagraża m. in. rozkładem emulsji tłuszczowej. Z tego powodu w tej populacji pacjentów stosuje się system dwóch pojemników (Two-In-One). Polega on na oddzieleniu emulsji tłuszczowej z witaminami od reszty mieszaniny i dzięki temu pozwala zachować jej stabilność fizykochemiczną, a jednoczesną równomierną podaż składników zapewnia się poprzez zastosowanie infuzyjnych pomp objętościowych i strzykawkowych.
Jakość mieszaniny to bezpieczeństwo pacjenta
Dążenie do maksymalnego bezpieczeństwa podawania żywienia pozajelitowego w postaci mieszanin AIO wymagało opracowania zarówno wymagań dotyczących ich jakości, jak i zasad komponowania i przechowywania mieszanin odżywczych, tak, by te warunki spełniały. Idealna mieszanina musi być jednorodna, kompletna, stabilna fizykochemicznie i mikrobiologicznie przez okres nie krótszy niż 24h w temperaturze pokojowej – ze względu na długi czas wlewu, trwający przynajmniej kilkanaście godzin. Musi też spełniać podstawowe wymagania stawiane płynom infuzyjnym: jałowość, apirogenność i brak zanieczyszczeń nierozpuszczalnych.
„Idealna mieszanina musi być jednorodna, kompletna, stabilna fizykochemicznie i mikrobiologicznie przez okres nie krótszy niż 24h w temperaturze pokojowej”
Mieszaniny do żywienia pozajelitowego powinni przygotowywać jedynie wyszkoleni w tym zakresie farmaceuci. Fakt, że w takiej kompletnej mieszaninie może znajdować się nawet ponad 50 substancji o różnych właściwościach sprawia, że jej przygotowanie jest zadaniem trudnym, nawet jeśli sam skład nie wzbudza zastrzeżeń, mieszanina ma prawidłowe proporcje makroskładników, a stężenia mikroskładników nie przekraczają bezpiecznych wartości. Jej wykonanie wymaga ogromnego skupienia, postępowania zgodnie ze ściśle określonymi zasadami, bezwzględnego przestrzegania aseptyki pracy i kolejności dodawania poszczególnych składników.
Piśmiennictwo
Sieradzki E. i in.; Farmacja szpitalna i kliniczna; Oficyna Wydawnicza Akademii Medycznej w Warszawie; 2007
Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne; Farmaceutyczne standardy sporządzania mieszanin do żywienia pozajelitowego Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego; Krakowskie Wydawnictwo Scientifica Sp. z o.o. 2017
Pertkiewicz M., Dudrick S.J.; Basics in clinical nutrition: Systems for parenteral nutrition, different systems for parenteral nutrition (AIO vs. MB); European e-Journal of Clinical Nutrition and Metabolism 2009 , Volume 4 , Issue 3 , e123 – e124
Autor: mgr farm. Paulina Górniak
