Kiedy występuje konieczność rozpoczęcia żywienia pozajelitowego?
Żywienie pozajelitowe (parenteralne) dostarcza drogą dożylną wszystkich niezbędnych składników odżywczych w diecie, takich jak: białka, elektrolity, witaminy, pierwiastki śladowe czy woda. Jego historia sięga aż XVII wieku, a pierwsze sukcesy terapeutyczne u ludzi opisano w połowie XIX wieku w Szkocji.
Wśród wskazań do zastosowania takiej formy odżywiania można wymienić:
- zespół krótkiego jelita,
- ostre zapalenie trzustki,
- wady wrodzone przewodu pokarmowego,
- okres okołooperacyjny u chorych mających cechy niedożywienia,
- okres chemio– i radioterapii w zaawansowanych stadiach nowotworu,
- rozległe oparzenia,
- śpiączki.
Żywienie pozajelitowe zaleca się także u noworodków urodzonych przedwcześnie o niewykształconym układzie pokarmowym.
Skład worków z żywieniem pozajelitowym
Całkowite żywienie pozajelitowe (TPN) składa się z aminokwasów, glukozy, tłuszczów (w postaci emulsji), wody, elektrolitów, witamin, pierwiastków śladowych. Jednoczesne podawanie substancji wymienionych powyżej pozwala na ich dobre przyswajanie. Jednakże wymaga to również wiedzy o wystąpieniu możliwych interakcji oraz wysiłku, by ich uniknąć. Otrzymywanie mieszanin odbywa się w aptece szpitalnej przez farmaceutę w odpowiednio przygotowanych do tego pomieszczeniach.
Niezbędnymi elektrolitami są jony potasu, sodu, wapnia, magnezu, fosforanu czy chlorki. Niektóre roztwory glukozy lub aminokwasów zawierają w swoim składzie podstawowe jony. Jednak często żywienie musi być ściśle dopasowane do potrzeb pacjenta, w tym także zawartość. Dlatego korzysta się z roztworów koncentratów elektrolitowych.
Fosforany i jony wapnia jako ważne elektrolity oraz dodatkowe trudności przy sporządzaniu TPN
Fosforany stanowią źródło fosforu niezbędnego do przemian metabolicznych oraz syntezy ATP. W TPN podawane są w zarówno w formie koncentratów (roztworów diwodorofosforanu potasu i fosforanu disodu), jak i w postaci związków organicznych (roztwór glicerolofosforanu sodu lub glikozo-1-fosforanu sodu). Zastosowanie drugiego rodzaju składników zapobiega wystąpieniu niezgodności podczas przyrządzania mieszanin.
Obserwowane interakcje w fazie wodnej są skutkiem reakcji pomiędzy składnikami połączonych płynów. Dotyczy to głównie jonów wapniowych i fosforanowych, gdyż może dojść do wytrącenia trudno rozpuszczalnego fosforanu wapnia, co stanowi bezpośrednie zagrożenie dla pacjenta. Podobną sytuacją jest połączenie fosforanów i jonów magnezu. Nie wykonuje się mieszanin, w których iloczyn stężenia molowego jonów wapniowych i fosforanowych (z soli nieorganicznych) przekracza 72 mmol 2 /l 2 . Ryzyko to ponadto uzależnione jest od składu mieszaniny, pH i temperatury przechowywania.
Organiczne sole stosowane w żywieniu pozajelitowym – korzyści
W zależności od użytych preparatów można uzyskać różne graniczne stężenia jonów – na przykład glukonian wapnia, który trudniej dysocjuje niż 10 % roztwór chlorku wapnia i dopiero przy większych stężeniach następuje wytrącenie osadu. Zastosowanie organicznego fosforanu również pozwala uniknąć niezgodności, gdyż ich sole mają około 1000 razy większą rozpuszczalność niż CaHPO4. Należy zaznaczyć, iż istotna jest wartość pH – powinna utrzymywać się w granicy od 5,2 do 6,2. Ponadto w procesie łączenia płynów składniki dodaje się w określonej kolejności. Zazwyczaj jony fosforanowe łączy się z roztworem glukozy, a pozostałe elektrolity z roztworem aminokwasów i dopiero tak rozcieńczone płyny miesza się ze sobą.
Bibliografia:
1. Ciszewska-Jędrasik M., Pertkiewicz M. Mieszaniny do żywienia pozajelitowego. Standardy postępowania i zalecenia dla farmaceutów. 2004 r., Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa.
2. Sznitowska M., Farmacja stosowana. Technologia postaci leku. 2017 r., Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa.
3. Głażewski T., Dyrla P., Gil J., Podstawowe zasady żywienia pozajelitowego. 2017 r., Pediatr. Med. Vol. 13 No. 1, p. 29–39.
4. Laskowska J., Żywienie pozajelitowe u dzieci. 2009 r., Farm. Pol., tom 65, nr 7.
Autorka: Justyna Koziej, studentka 5. roku farmacji
