Relacja z Academy Seminar 2018 cz. I

Tegoroczna edycja szkolenia Academy Seminar organizowanego przez Europejskie Stowarzyszenie Farmaceutów Szpitalnych (ang. The European Association of Hospital Pharmacists skrót: EAHP) odbyła się w dniach 19 – 21 października w Warszawie.

Farmaceuci szpitalni jako specjaliści od rozwiązywania problemów związanych z brakami leków

Tegoroczna edycja szkolenia Academy Seminar organizowanego przez Europejskie Stowarzyszenie Farmaceutów Szpitalnych (ang. The European Association of Hospital Pharmacists, EAHP) odbyła się w dniach 19 – 21 października w Warszawie. Tematami dwóch równolegle prowadzonych seminariów były: „Braki leków – przyczyny i podejścia, które mogą poprawić sytuację” oraz „Terapia monitorowana stężeniem leku jako narzędzie do optymalizacji farmakoterapii”.

Skala zjawiska okresowych trudności z dostępem do produktów leczniczych

Problem dostępności leków na rynku farmaceutycznym  w ostatnich latach stał się zjawiskiem globalnym. Braki leków występują nie tylko w krajach europejskich, ale także poza Europą m.in. w USA, Kanadzie, czy Australii. Skala tego zjawiska jest bardzo duża, a dla przykładu EAHP podaje, że w Holandii w latach 2004 – 2011 braki leków dotyczyły ponad 1400 produktów. Podobne dane zaprezentowane zostały w trakcie seminarium, które prowadził dr Torsten Hoppe – Tichy ze Szpitala Uniwersyteckiego w Heidelbergu. W jego praktyce w latach 2011 – 2017 trudności w dostępie do leków dotyczyły 1247 produktów. Wg prowadzonych przez niego statystyk produkty lecznicze objęte brakami były niedostępne średnio przez okres od 133 dni (dla leków generycznych) do 135 dni (dla leków oryginalnych), a dla leków importowanych objętych brakiem było to średnio aż 376 dni.

Wpływ na codzienną praktykę farmaceutów szpitalnych

Pojawiające się trudności w dostępie do produktów leczniczych powodują obciążenie farmaceutów szpitalnych dodatkową pracą. Jest to związane z koniecznością zapewnienia ciągłości dostaw leków dla pacjentów szpitala. W czasie wykładów i warsztatów farmaceuci szpitalni z różnych krajów przyznali, że najpowszechniejszą praktyką w radzeniu sobie z brakami jest próba pozyskania leków od innych dostawców. Czasem możliwe jest także zamówienie produktów równoważnych w opakowaniach o innych wielkościach lub o innej dawce. W niektórych przypadkach farmaceuci szpitalni mają możliwość: pozyskania leku generycznego, sprowadzenia leku spoza kraju w drodze importu docelowego (ewentualnie w innej procedurze określonej przepisami prawa) lub wytworzenia leku na terenie apteki szpitalnej. Niestety wdrożenie alternatywnej terapii z udziałem produktów, które „uda się” farmaceutom pozyskać, może nieść za sobą także takie konsekwencje jak: konieczność zastosowania leków „off – label”, zmiana farmakoterapii w zakresie zastosowanej substancji czynnej lub nawet zamiana na substancję o innym kodzie klasyfikacji ATC. To z kolei sprawia, że farmaceuci i inni przedstawiciele personelu medycznego angażują się np. w aktualizację obowiązujących w szpitalu standardów lub opracowanie zupełnie nowych wytycznych postępowania w terapii wybranych jednostek chorobowych, a także w terapiach empirycznych i profilaktyce. Może się także zdarzyć, że zastosowanie alternatywnej terapii w niektórych sytuacjach nie będzie w ogóle możliwe. Aby jak najlepiej poradzić sobie z niedostępnością leku, która może wystąpić w przyszłości, farmaceuci często magazynują odpowiedni zapas wybranych produktów leczniczych. Należy podkreślić, że dla farmaceutów zajęciem czasochłonnym w przypadku wystąpienia braków jest zarówno udział w organizacji zaopatrzenia i dystrybucji, jak i konieczność udzielania informacji o zamówionych produktach leczniczych. Zakupione produkty lecznicze będą bowiem elementem terapii zastępczej w odniesieniu do leków czasowo niedostępnych i personel medyczny będzie potrzebował dodatkowych informacji związanych z ich zastosowaniem.

Strategie postępowania i ich skutki

Pierwszą możliwa strategią jest przygotowywanie się na nadchodzące braki poprzez magazynowanie wybranych leków w ilości przekraczającej ich zużycie w danej jednostce czasu. Jeśli farmaceuci będą starali się utrzymywać odpowiedni zapas nawet tylko w odniesieniu do tzw. „leków krytycznych” w terapii pacjentów, to wartość stanów magazynowych apteki będzie się sukcesywnie podnosić w czasie. To może w dalszej perspektywie prowadzić m.in. do utraty płynności finansowej szpitala i rezygnacji z planowanych inwestycji.

Oprócz przygotowywania się na możliwość pojawienia się w przyszłości problemów z dostępnością niektórych leków, farmaceuci są przede wszystkim zmuszeni do aktywnego reagowania na pojawiające się braki. Jedną ze strategii może być sprowadzenie z innego państwa leków objętych czasowym brakiem na rynku krajowym. Taka droga w niektórych krajach jest bardzo trudna do realizacji lub wręcz niemożliwa. Dodatkowo często okupiona jest koniecznością dopełnienia wielu formalności określonych przepisami prawa. Także i w tym wypadku najczęściej cena sprowadzonego produktu leczniczego będzie wyższa od leku, który był dotychczas dostarczany. Ponadto jeśli sprowadzenie leku z zagranicy będzie odbywać się na dużą skalę, to w dłuższym okresie czasu może to doprowadzić do sytuacji, gdy w kraju, który dostarcza brakujące leki także pojawi się okresowy brak.

Kolejną aktywnością jaką mogą podejmować farmaceuci przeciwstawiając się pojawiającym się brakom jest samodzielna produkcja pożądanego produktu leczniczego. Niestety jeśli braki leków na rynku farmaceutycznym spowodowane są ograniczoną dostępnością substancji czynnej, to możliwość samodzielnego wytworzenia leków w aptece szpitalnej także wydaje się być mało prawdopodobna. Nie  wszystkie apteki szpitalne są wyposażone w niezbędny sprzęt i pomieszczenia do przeprowadzenia samodzielnej produkcji wybranych leków. W związku z tym trudności będą pojawiać się także przy walidacji metody sporządzania oraz zapewnianiu standardów zgodnych z wymogami GMP. Wytwarzanie produktów leczniczych w aptece szpitalnej wiąże się także z koniecznością zatrudnienia odpowiedniej ilości wykwalifikowanego personelu, co również może stanowić problem.

Opracowanie nowych wytycznych i standardów postępowania przez zespoły do spraw farmakoterapii w szpitalu jest kolejnym krokiem w radzeniu sobie z okresowym brakiem leków na rynku. Niestety tak jak zostało to wspomniane już wyżej, zmiana produktu na inny i np. jego zastosowanie „off-label” nie zawsze będzie możliwe do realizacji. Wynikać to może z braku udokumentowanych informacji na ten temat takiego postępowania w badaniach naukowych i literaturze. Dodatkowo nie zawsze możliwa będzie refundacja takiej terapii.

Inne możliwe konsekwencje

Efekty różnych strategii postępowania zostały rozpatrzone bardzo kompleksowo. Wśród najbardziej zauważalnych konsekwencji związanych z postępowaniem, które ma na celu radzenie sobie z występującym brakiem leków, jest wpływ na finanse aptek szpitalnych i szpitali. W trakcie seminarium wyraźnie podkreślono, że koszty, które przemysł farmaceutyczny ponosi wskutek braku leków na rynku przenoszone są na odbiorcę leków czyli na apteki szpitalne (szpitale). Dla pielęgniarek i lekarzy zamiany leków na inne produkty zwiększają ryzyko ich nieprawidłowego zastosowania i popełnienia błędu przy zlecaniu i podawaniu. Zmiana terapii lub jej przerwanie są widoczne w wynikach pacjentów, które mogą się różnić lub w niektórych przypadkach pogorszyć. Z powodu braku leków na rynku cierpi także współpraca pomiędzy szpitalami, które w obawie przed możliwymi trudnościami odmawiają przesunięcia lub pożyczenia leku do innej placówki służby zdrowia. Z perspektywy pracy farmaceutów szpitalnych problemy z dostępnością leków na rynku wywołują jednak przede wszystkim dodatkowe obciążenie pracą.

Wnioski

Braki leków na rynku są problemem, który należy rozpatrywać wielopłaszczyznowo. Farmaceuci szpitalni w momencie zetknięcia się z tym zjawiskiem bardzo często starają się zrobić wszystko, aby problem ten nie był widoczny dla przedstawicieli innych zawodów medycznych. W swoich działaniach koncentrują się na szybkim znalezieniu wyjścia z sytuacji, często nie angażując w rozwiązanie problemu osób spoza terenu apteki szpitalnej. Dlatego postrzeganie zjawiska braku leków może być bardzo różne dla osób nawet z tego samego szpitala. Ważne jest, aby działania mające na celu zapobieganie i reagowanie w sytuacji braku leków na rynku były przede wszystkim kompleksowe i żeby uwzględniały złożoność tego zjawiska, zapewniając przede wszystkim odpowiednią jakość terapii i bezpieczeństwo pacjentów.

Bibliografia:

http://www.eahp.eu/events/academy/academy-seminar-2018-warsaw-poland

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email

Monika Łopata

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz studiów podyplomowych Akademii Leona Koźmińskiego "Prowadzenie i monitorowanie badań klinicznych". Ambasador Polski ds. wdrożenia Europejskiej Deklaracji Farmacji Szpitalnej we współpracy z Europejskim Stowarzyszeniem Farmaceutów Szpitalnych. Aktualnie w trakcie specjalizacji z farmacji klinicznej na Uniwersytecie Medycznym im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Uczestniczka i prelegentka licznych konferencji i szkoleń w kraju i za granicą. Pasjonatka pracy w aptece szpitalnej z doświadczeniem zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym.

0 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!