Sterydy- działania niepożądane. W jaki sposób można zmniejszyć ryzyko ich pojawienia się?

Sterydy - działania niepożądane jakie powoduja mogą skutecznie ograniczyć ich stosowanie pomimo ich wysokiej skuteczności działania. Jest to szczególnie zauważalne w leczeniu ogólnoustrojowym. Czy farmaceuta może przyczynić się do zwiększenia bezpieczeństwa takiej terapii?
Sterydy- działania niepożądane

Sterydy- działania niepożądane. Jak zmniejszyć ich ryzyko?

Sterydy- działania niepożądane. Czy można zminiejszyc ryzyko ich pojawienia się? Aby zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych, terapia glikokortykoidami powinna być prowadzona możliwie jak najkrócej i w jak najmniejszej skutecznej dawce. Wybór konkretnego leku ma szczególne znaczenie w przypadku dzieci – w celu zminimalizowania ryzyka zahamowania wzrastania należy w miarę możliwości zastosować preparat o stosunkowo mniejszej sile działania, np. prednizon. Można również rozważyć podanie leku tylko raz dziennie rano lub co drugi dzień. Dodatkowo zawsze należy leczyć choroby współistniejące, które mogą zwiększyć ryzyko działań niepożądanych (np. cukrzyca, osteoporoza). Warto również przekazać pacjentowi praktyczne wskazówki:

  • unikać kontaktu z osobami chorymi na półpasiec, ospę wietrzną i odrę (w przypadku braku odporności na te choroby),
  • przyjmować lek regularnie, nie przerywać leczenia w sposób nagły,
  • dbać o zbilansowaną dietę, odpowiednie nawodnienie i regularną aktywność fizyczną,
  • zaprzestać palenia i ograniczyć spożycie alkoholu [1].

Jak zapobiegać niewydolności nadnerczy podczas terapii sterydami?

Regularne przyjmowanie sterydów podczas przewlekłej terapii lub terapii dużymi dawkami tych leków jest bardzo istotne. Nagłe przerwanie leczenia grozi bowiem wystąpieniem niewydolności nadnerczy, a nawet przełomu nadnerczowego, który jest bezpośrednim zagrożeniem życia. Dlatego w stanach uniemożliwiających skuteczne leczenie doustne, niezbędna jest zamiana tabletek na dożylną postać sterydu. Najczęściej są to sytuacje tymczasowe, takie jak:

  • uporczywe wymioty, biegunki,
  • choroba w obrębie układu pokarmowego ograniczająca proces wchłaniania,
  • stan przed/po operacji,
  • choroby uniemożliwiające przyjmowanie pokarmów i płynów drogą doustną, ciężki stan chorego [2], [3].

Jak przeliczyć doustną dawkę sterydu na dożylną?

Biorąc pod uwagę potencjał działania prednizonu oraz fakt, że jego biodostępność z tabletki jest bliska 100%, można przyjąć, że 5 mg prednizonu w postaci doustnej jest równoważne 20 mg hydrokortzonu w postaci dożylnej. Przykładowo jeśli pacjent w terapii przewlekłej przyjmuje 5 mg prednizonu 1 raz dziennie, można zastąpić go 20 mg hydrokortyzonu podanego dożylnie we wstrzyknięciu w 3-4 dawkach podzielonych lub we wlewie trwającym 24 h [3].

W jakich przypadkach trzeba zwiększyć dawkę sterydu, aby nie doszło do niewydolności nadnerczy / przełomu nadnerczowego podczas przewlekłej kortykosterydoterapii?

Zapotrzebowanie organizmu na kortyzol istotnie wzrasta w związku z:

  • infekcją przebiegającą z gorączką,
  • ciężkimi stanami chorobowymi,
  • zabiegami dentystycznymi,
  • operacjami chirurgicznymi

Zwykle konieczna jest zwiększenie dawki podstawowej na okres trwania choroby lub podanie dodatkowej dawki, np. przed zabiegiem dentystycznym. Zwykłe przeziębienie bez gorączki nie wymaga modyfikacji terapii sterydowej [4].

Czytaj także: Sterydy donosowe- kiedy je proponować?

Jak postępować z pacjentem z cukrzycą, któremu włącza się leczenie sterydami?

Po rozpoczęciu sterydoterapii kontrola cukrzycy ulega pogorszeniu, dlatego konieczna jest modyfikacja terapii przeciwcukrzycowej.

Cukrzyca typu I (insulinozależna)

U pacjentów stosujących konwencjonalną insulinoterapię w dwóch wstrzyknięciach, stopniowo zwiększa się poranną dawkę insuliny o 10-20 % do momentu uzyskania docelowych wartości glikemii. W przypadku intensywnej insulinoterapii (model basal-bolus) proponuje się przyjmowanie wieczornej bazowej insuliny rano i zwiększanie jej dawki o 10-20% do momentu osiągnięcia prawidłowych wartości glikemii.

Cukrzyca typu II (insulinoniezależna)

Pacjentom dotychczas kontrolującym cukrzycę lekami doustnymi zaleca się stosowanie gliklazydu 40 mg raz dziennie rano z możliwością zwiększenia dawki do maksymalnie 240 mg, zgodnie z docelowymi wartościami glikemii. Jeśli kontrola glikemii nie zostanie osiągnięta, można dodać wieczorną dawkę gliklazydu i rozważyć zastosowanie insuliny o średnim czasie działania [5].

Czy pacjent onkologiczny stosujący przewlekle prednizon i wymagający podania deksametazonu w ramach profilaktyki przeciwwymiotnej, powinien go otrzymać?

 Jeśli pacjent przyjmuje lek sterydowy z powodu nienowotworowej choroby przewlekłej, powinien niezależnie od tego otrzymać deksametazon w ramach profilaktyki przeciwwymiotnej. Jeśli prednizon jest elementem terapii przeciwnowotworowej, decyzja o podaniu deksametazonu podejmowana jest indywidualnie [6].

Autor: mgr farm. Beata Rychlewska- Kłaput

Bibliografia:

[1]  D. Liu i in., „A practical guide to the monitoring and management of the complications of systemic corticosteroid therapy”, Allergy, Asthma & Clinical Immunology, t. 9, nr 1, s. 30, sie. 2013, doi: 10.1186/1710-1492-9-30.

[2]  T. Woodcock i in., „Guidelines for the management of glucocorticoids during the peri‐operative period for patients with adrenal insufficiency: Steroid Emergency Card to support early recognition and treatment of adrenal crisis in adults.”, Anaesthesia, t. 75, nr 5, s. 654–663, maj 2020, doi: 10.1111/anae.14963.

[3]  „Switching between oral prednisolone and IV hydrocortisone”, SPS – Specialist Pharmacy Service. Dostęp: 23 listopad 2023. [Online]. Dostępne na: https://www.sps.nhs.uk/articles/switching-between-oral-prednisolone-and-iv-hydrocortisone/

[4]  T. Woodcock i in., „Guidelines for the management of glucocorticoids during the peri‐operative period for patients with adrenal insufficiency: Steroid Sick Day Rules”, Anaesthesia, t. 75, nr 5, s. 654–663, maj 2020, doi: 10.1111/anae.14963.

[5]  H. L. Barker, D. Morrison, A. Llano, C. A. R. Sainsbury, i G. C. Jones, „Practical Guide to Glucocorticoid Induced Hyperglycaemia and Diabetes”, Diabetes Ther, t. 14, nr 5, s. 937–945, maj 2023, doi: 10.1007/s13300-023-01393-6.

[6]  British Columbia Cancer, „Pharmacy FAQ Corticosteroids”, Dostęp: 21 listopad 2023. [Online]. Dostępne na: http://www.bccancer.bc.ca/pharmacy-site/Documents/Pharmacy%20FAQs/Pharmacy-FAQ-Corticosteroids.pdf

 

 


Warning: Undefined property: stdClass::$activity_comments in /home/customer/www/aptekaszpitalna.pl/public_html/wp-content/plugins/famacja-net-klient/klient.php on line 240

Warning: Attempt to read property "comments" on null in /home/customer/www/aptekaszpitalna.pl/public_html/wp-content/plugins/famacja-net-klient/klient.php on line 475

Warning: Attempt to read property "reactions" on null in /home/customer/www/aptekaszpitalna.pl/public_html/wp-content/plugins/famacja-net-klient/klient.php on line 477

Warning: Attempt to read property "smileys" on null in /home/customer/www/aptekaszpitalna.pl/public_html/wp-content/plugins/famacja-net-klient/klient.php on line 479

Warning: Attempt to read property "details" on null in /home/customer/www/aptekaszpitalna.pl/public_html/wp-content/plugins/famacja-net-klient/klient.php on line 481

Warning: Attempt to read property "activity_id" on null in /home/customer/www/aptekaszpitalna.pl/public_html/wp-content/plugins/famacja-net-klient/klient.php on line 483
logo