Relacja z Academy Seminar cz. III

Prowadzenie proaktywnej oceny ryzyka w oparciu o kliniczne potrzeby pacjentów, stanowiło jeden z kluczowych tematów poruszanych w trakcie Academy Seminar organizowanej przez EAHP.

Academy Seminar 2018 poświęcone tematyce okresowych problemów z dostępnością leków w dużej mierze skupione było na działaniach, które mogą wspomóc realizację klinicznych potrzeb pacjentów.

Wielokrotnie wspomniano, że potrzeby pacjentów mogą być zagrożone w trakcie wystąpienia braku leków na rynku. Do najważniejszych zagrożeń zaliczone zostały: błędy w dawkowaniu i podawaniu zleconych leków zastępczych.

Brak informacji lub niewystarczająca wiedza na temat zastosowania alternatywnych terapii, ich działań niepożądanych, interakcji lub czasu wystąpienia pierwszych efektów leczenia także stanowią ryzyko dla prowadzonych terapii. W związku z tym, że braki leków tak ściśle wiążą się z pojawieniem się szeregu zagrożeń dla pacjentów, to oprócz wspomnianego już zarządzania ryzykiem klinicznym, w trakcie wykładów i warsztatów przedstawiono także elementy proaktywnej oceny ryzyka. Jej podstawowymi celami są: zmniejszenie prawdopodobieństwa poniesienia przez pacjenta uszczerbku na zdrowiu, ale także odnalezienie najlepszych rozwiązań w okresie wystąpienia braku leków.

W ogólnym ujęciu ocena ryzyka prowadzona jest w oparciu o:

  • proaktywne wykrywanie ryzyka, które może wywołać uszczerbek na zdrowiu pacjenta;
  • opis i ocenę tego ryzyka w odniesieniu do prawdopodobieństwa jego wystąpienia i ciężkości;
  • ustalenie zagrożeń/ryzyk priorytetowych; zaproponowanie działań redukujących ryzyko i symulację procesów z zastosowaniem tych działań.

W odniesieniu do braku leków zwrócono także uwagę, że prowadzona ocena ryzyka jest najczęściej oceną prospektywną. Koncentracja uwagi na potencjalnych zagrożeniach, które mogą wystąpić w przyszłości oznacza, że jesteśmy w stanie określić działania związane z przepisywaniem i podawaniem leków, które mogą przyczynić się do wystąpienia ryzyka dla pacjenta. Także wprowadzane ewentualne interwencje powinny mieć ustalony priorytet, tzn., że wprowadzenie substytucji leków powinno się odbywać adekwatnie do możliwych do wystąpienia zagrożeń.

Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe zalecenia i informacje przed wprowadzeniem alternatywnej terapii w czasie braku innych leków najpierw powinna zostać przeprowadzona ocena ryzyka.

 

Proponowany model proaktywnej oceny ryzyka

Dla proaktywnej oceny ryzyka istnieją różne modele, które mogą przyczynić się do poprawy realizacji klinicznych potrzeb pacjentów.

W trakcie seminarium szczególną uwagę poświęcono tzw. analizie błędów i skutków w opiece zdrowotnej (ang. Healthcare Failure Mode and Effect Analysis (HFMEA)).

HFMEA analizuje proces w sposób dokładny i stopniowy. Przeprowadzenie tej analizy pozwala także na wykrycie zagrożeń, które nie stanowią wysokiego ryzyka i wdrożenie rekomendacji dla tego typu sytuacji. Prowadzenie analizy oceny ryzyka wg tego modelu zostało także uznane w trakcie seminarium za działanie, które przyczynia się do poprawy bezpieczeństwa całego procesu, zapobiegania wystąpienia niepożądanych zdarzeń oraz do bardziej kompletnej oceny tzw. „słabych punktów” w codziennej praktyce.

Analiza HFMEA składa się z kilku następujących etapów:

 

  1. Zdefiniowanie tematu

W tym miejscu należy jasno określić temat analizy. Powinno się unikać określeń, które będą skupione na negatywnych elementach i skoncentrować się na proaktywnym działaniu poprawiającym wybrany proces. Tzn. że określenie tematu jako: „Zapobieganie niewłaściwym substytucjom leków podczas niedoboru leków” nie będzie odpowiednie, a bardziej trafne będzie: „Zapewnienie odpowiedniej i optymalnej substytucji leków podczas niedoboru leków”.

 

  1. Zebranie zespołu

Zespół HFMEA powinien być zespołem multidyscyplinarnym, złożonym z przedstawicieli różnych zawodów medycznych i niemedycznych zatrudnionych w szpitalu.Wielokrotnie wspomniano o tym, że farmaceuci często radzą sobie z problemami braku leków samodzielnie. Tym samym przedstawiciele pozostałych zawodów medycznych nie mają świadomości i wiedzy o trudnościach w dostępie do wybranych terapii. Także w tym wypadku współpraca w ramach zespołu zajmującego się prowadzeniem analizy ryzyka w sytuacji braku leków na rynku może dać wymierne korzyści przekładające się na bezpieczeństwo pacjentów.

 

  1. Opisanie problemu w wersji graficznej

Przedstawienie problemu w wersji graficznej powinno być oparte na zidentyfikowaniu wszystkich procesów pobocznych. Wszystkie te procesy powinny następnie zostać odpowiednio ułożone względem siebie graficznie, a dla każdego z nich należy określić możliwe do wystąpienia problemy/błędy, ich przyczyny i efekty.  Następnie należy opisać te potencjalne błędy i ich przyczyny. Warto też zidentyfikować procesy poboczne, które są szczególnie istotne dla całego procesu.

W ramach ogólnego przykładu graficznego przedstawienia procesów względem siebie zaprezentowany został następujący prosty ciąg przyczynowo – skutkowy:

 

Monitorowanie braku leków -> Ocena stanu magazynowego -> Identyfikacja terapii alternatywnej -> Ocena ryzyka dla terapii alternatywnej -> Wymiana informacji -> Dodatkowe monitorowanie działań niepożądanych.

 

Natomiast przykładem prostego graficznego przedstawienia błędów dla wybranego procesu pobocznego może być:

 

(proces poboczny) przekazywanie informacji dot. alternatywnej terapii -> (możliwe zagrożenie) informacje nie są przekazywane prawidłowo -> (przyczyna zagrożenia) system informatyczny szpitala nie pozwala na przekazanie tych informacji w sposób płynny -> (efekt) lekarze nie są świadomi, że są dostępne alternatywne terapie.

 

  1. Przeprowadzenie analizy błędów i zagrożeń

Na tym etapie należy sporządzić listę wszystkich możliwych błędów, zagrożeń, wadliwych procedur,  a następnie określić dla nich istotność i prawdopodobieństwo wystąpienia. Te dwie wartości można także umieścić w tabeli, która pozwoli na podsumowanie ryzyka dla wybranych błędów i zagrożeń.

Dodatkowo na tym etapie jest tworzone także drzewo decyzyjne do ustalenia działań, które należałoby wprowadzić w momencie wystąpienia ryzyka.

 

  1. Identyfikacja działań i miary dla uzyskanych wyników

W tym momencie określa się czy działania, które będą podejmowane będą miały na celu wyeliminowanie zagrożeń, ich redukcję czy może odpowiednią kontrolę. To samo będzie dotyczyło przyczyn występowania ryzyka i zagrożeń. Jest to też etap na określenie w jaki sposób będą mierzone wyniki zmienionych procesów.

 

            Zastosowanie analizy ryzyka w praktyce

Prowadzenie tak rozbudowanych analiz wydaje się być zajęciem czasochłonnym i trudnym do wykonania ze względu na szeroki zakres obowiązków farmaceutów szpitalnych i ograniczone  zasoby ludzkie w aptekach szpitalnych. Jednak prowadzący seminarium przekonywali do podjęcia próby przeprowadzenia analizy HFMEA przynajmniej dla jednego wybranego produktu leczniczego.

Mimo potencjalnej frustracji jaka może pojawić się wśród członków zespołu, od których prowadzenie tej analizy będzie wymagało dużego wysiłku i zaangażowania, to jednak korzyści mogą być bardzo kluczowe dla bezpieczeństwa pacjentów. Ponadto przekonywano, że dyskusja członków tak interdyscyplinarnego zespołu pozwoli także na przygotowanie rozwiązań nie tylko dla sytuacji związanych z brakami leków najbardziej „krytycznych” dla farmakoterapii, ale także dla pozostałych leków, których brak obarczony jest mniejszym ryzykiem dla pacjentów. To pozwoli w przyszłości na sprawniejsze radzenie sobie z tak kompleksowym problemem jakim są aktualnie trudności z dostępem do wybranych produktów leczniczych.

 

Czytaj rownież:

Relacja z Academy Seminar 2018 cz. I

Relacja z Academy Seminar 2018 cz. II

Źródło: http://www.eahp.eu/events/academy/academy-seminar-2018-warsaw-poland/PresentationsS1

 

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email

Monika Łopata

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz studiów podyplomowych Akademii Leona Koźmińskiego "Prowadzenie i monitorowanie badań klinicznych". Ambasador Polski ds. wdrożenia Europejskiej Deklaracji Farmacji Szpitalnej we współpracy z Europejskim Stowarzyszeniem Farmaceutów Szpitalnych. Aktualnie w trakcie specjalizacji z farmacji klinicznej na Uniwersytecie Medycznym im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Uczestniczka i prelegentka licznych konferencji i szkoleń w kraju i za granicą. Pasjonatka pracy w aptece szpitalnej z doświadczeniem zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym.

0 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!

Brak komentarzy