REKLAMA
REKLAMA

Refeeding syndrome, czyli ciemna strona żywienia

To, czego obawiamy się najbardziej, wprowadzając u danego pacjenta leczenie żywieniowe, zarówno pozajelitowe, jak i dojelitowe czy doustne, to zespół ponownego odżywienia (ang. refeeding syndrome). To potencjalnie śmiertelne powikłanie może wystąpić, gdy ciężko niedożywionym chorym, o wyczerpanych zasobach elektrolitowych, w sposób nagły zostanie podana nadmierna ilość składników odżywczych, zwłaszcza węglowodanów.

Po raz pierwszy opisany on został po drugiej wojnie światowej, u uwolnionych z obozów koncentracyjnych więźniów. Wbrew oczekiwanej poprawie ich stanu, nagłe podanie im pokarmu w ilościach znacznie przekraczających to, czym żywieni byli wcześniej, skutkowało niewydolnością krążenia i zaburzeniami neurologicznymi, prowadzącymi nawet do śpiączki i śmierci.

Wbrew pozorom, zespół ten może wystąpić niezależnie od przyczyny i stopnia niedożywienia i nawet w obecnych czasach jego występowanie jest dość częste – 19-28%. Ponadto charakteryzuje go szerokie spektrum nasilenia objawów, zaczynając od przypadków asymptomatycznych, a na objawach zagrażających życiu kończąc. I niestety, zespół ponownego odżywienia jest nadal często błędnie diagnozowany, zwłaszcza poza oddziałami specjalistycznymi. Z tych powodów konieczna jest świadomość, u których pacjentów może do niego dojść i jakie objawy powinny wzbudzić naszą czujność.

Przyczyny i mechanizm

Aby zrozumieć istotę tego powikłania należy przyjrzeć się, co się dzieje w ciele podczas głodzenia. Gdy nie dostarczymy pokarmu, poziom glukozy we krwi spada, i tym samym spada poziom insuliny, a wzrasta glukagonu. Organizm musi niejako „przestawić się” na inne niż węglowodany źródła składników odżywczych. Energię pozyskujemy na drodze glikogenolizy i lipolizy, a następnie również glukoneogenezy, wykorzystując aminokwasy pochodzące z rozpadu mięśni, by wyprodukować glukozę dla erytrocytów i komórek mózgu. Z czasem mózg zaczyna zużywać jako swoje paliwo ciała ketonowe, głównym źródłem energii stają się tłuszcze, a zapotrzebowanie na glukozę spada. Tempo metabolizmu spada nawet o 20-25%, a w wyniku wszystkich tych procesów dochodzi do wyczerpania zapasów wewnątrzkomórkowych elektrolitów, mimo iż ich stężenia w osoczu mogą pozostawać prawidłowe.

REKLAMA
REKLAMA

A teraz wyobraźmy sobie nagłe podanie żywienia w tej sytuacji. Wzrastająca glikemia pociąga za sobą wzrost wydzielania insuliny i spadek wydzielania glukagonu. W konsekwencji organizm rozpoczyna syntezę glikogenu, białek, ATP czy odbudowę rezerw tłuszczowych, do czego potrzeba fosforanów, magnezu i tiaminy, będącej kofaktorem metabolizmu węglowodanów. Jony te, wraz z potasem, pod wpływem działania insuliny transportowane są do komórek, powodując nagły ich spadek w osoczu.

A jak się to objawia?

Na zespół ponownego odżywienia składają się więc następujące objawy:

  • hipofosfatemia, spowodowana zwiększoną fosforylacją glukozy i syntezą ATP.

Fosforany zaangażowane są w przechowywanie energii, regulację pH, przekaźnictwo komórkowe. Ich niedobór powoduje upośledzenie wszystkich tych procesów, a więc dojdzie do zaburzenia czynności nerwowo-mięśniowej. Mogą wystąpić drgawki, parestezje, skurcze, osłabienie kurczliwości mięśni, niewydolność oddechowa (na skutek upośledzenia kurczliwości mięśni oddechowych), rozpad mięśni, trombocytopenia, a nawet zaburzenia funkcji umysłowych, splątanie i śpiączka.

  • hipokaliemia i hipomagnezemia, spowodowane gwałtownym wychwytem tych jonów do komórki podczas syntezy białek i glikogenu.

Potas i magnez to główne kationy wewnątrzkomórkowe, równoważące ujemny ładunek białek i odpowiadające m.in. za prawidłowy potencjał błonowy. W wyniku jego zaburzenia może dojść nawet do zaburzeń rytmu serca i zatrzymania krążenia, mogą wystąpić także dysfunkcje nerwowo-mięśniowe, osłabienie, porażenie, parestezje, depresja oddechowa czy rozpad mięśni.

  • nagły niedobór tiaminy, będącej kofaktorem glikolizy.

Nie jest magazynowana w dostatecznych ilościach, a jakiekolwiek przyspieszenie metabolizmu węglowodanów może prowadzić do nagłego jej niedoboru, skutkującego encefalopatią Wernickiego. Mogą wystąpić zaburzenia widzenia, ataksja, zaburzenia świadomości i śpiączka. Te typowo neurologiczne zaburzenia mogą być przyczyną błędnej diagnozy zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku, gdyż ciężko je oddzielić od zespołów otępiennych.

  • retencja sodu i płynów – może skutkować obrzękami i niewydolnością krążenia.

Jak temu zapobiec?

Podstawowym sposobem pozwalającym zapobiec rozwojowi omawianego zespołu jest jego przewidzenie. Najbardziej narażonymi na to powikłanie chorymi są pacjenci onkologiczni, chirurgiczni w okresie okołooperacyjnym, pacjenci z jadłowstrętem psychicznym lub alkoholizmem, a także chronicznie niedożywieni, np. z zespołem krótkiego jelita, chorobami zapalnymi jelit czy na bardzo restrykcyjnych dietach. Również narażoną grupą są ludzie starsi, z mniejszymi rezerwami fizjologicznymi, u których ponadto zaburzenia neurologiczne wynikające z niego mogą być mylnie zinterpretowane jako objawy otępienne. Należy przy tym pamiętać, że do rozwoju zespołu dojść może niezależnie od drogi podaży żywienia.

Bardzo uważnie należy monitorować stężenia elektrolitów i wyrównywać je jeszcze przed rozpoczęciem żywienia, jeśli już wtedy takowe niedobory wystąpią, oraz zacząć uzupełnianie witamin, zwłaszcza tiaminy, i pierwiastków śladowych. A przede wszystkim, należy bardzo ostrożnie wprowadzać żywienie, stopniowo zwiększając podaż energii do docelowych wartości nawet w ciągu paru dni. Taktyka ta pozwoli na monitorowanie czynności serca, zauważenie pojawiających się zaburzeń wodno-elektrolitowych i bieżące uzupełnianie niedoboru elektrolitów i witamin..

Piśmiennictwo

  1. Sobotka L. i in.; Podstawy żywienia klinicznego; Krakowskie Wydawnictwo Scientifica Sp. z o.o.; 2013

  2. Mehanna, H., Nankivell, P. C., Moledina, J., & Travis, J. (2009). Refeeding syndrome–awareness, prevention and management. Head & neck oncology, 1(1), 4.

  3. Serin, S., Karaoren, G., Okuturlar, Y., Unal, E., Ahci, S., Karakoc, E., & UcakBasat, S. (2016). Thiamin and folic acid deficiency accompanied by resistant electrolyte imbalance in re-feeding syndrome in an elderly patient. Asia Pacific journal of clinical nutrition.

REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Logowanie

Aby w pełni korzystać z serwisów grupy farmacja.net musisz się zalogować. Jeśli nie jesteś farmaceutą, zaloguj się za pomocą swojego konta farmacja.net

Rejestracja

Wypełnij wymagane pola zamieszczone poniżej. Pamiętaj by podać poprawny adres email - na niego zostanie wysłany link potwierdzający, który umożliwi zakończenie rejestracji w serwisie.

Masz już konto? Zaloguj się Nie pamiętasz hasła? Możesz je przypomnieć
Przypomnij hasło

Podaj adres email przypisany do konta, a my wyślemy do Ciebie link z przypomnieniem hasła.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Ustaw nowe hasło

Ustal swoje hasło ponownie.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Dane profilu

Uzupełnij dane, aby aktywować konto.

Link aktywacyjny

Rejestracja przebiegła pomyślnie. Na podany adres email został wysłany link weryfikacyjny, który umożliwi dokończenie rejestracji.

Niepoprawny hash weryfikacyjny

Wygląda na to, że hash weryfikacyjny jest niepoprawny. Proszę skontaktuj się z nami poprzez formularz kontaktowy

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij „Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu aptekaszpitalna.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz
logo