Fazy badań klinicznych cz. III

Potwierdzenie skuteczności działania nowego produktu badanego czy wstępne udowodnienie jego bezpieczeństwa jest dopiero początkiem sukcesu. Wszystko zależy od tego, czy wyniki będą tak samo powtarzalne w znacznie liczniejszych populacjach w porównaniu do dostępnego standardu terapeutycznego. Czas pochylić się nad fazą III badań klinicznych.

Faza III badań klinicznych

Ta faza ma na celu ocenę skuteczności nowej interwencji, a tym samym jej wartości w praktyce klinicznej. Badania fazy III to randomizowane, kontrolowane, wieloośrodkowe badania na dużych grupach pacjentów (300-3000 lub więcej w zależności od badanej jednostki chorobowej) i mają na celu ostateczną ocenę skuteczności leku w porównaniu z obecnym „złotym standardem” leczenia, czyli najskuteczniejszym dostępnym rozwiązaniem terapeutycznym w danym schorzeniu. Ze względu na ich rozmiar i stosunkowo długi czas trwania, badania fazy III są najdroższymi, najbardziej czasochłonnymi i trudnymi badaniami do zaprojektowania i prowadzenia, szczególnie w terapii  schorzeń przewlekłych. Badania kliniczne III fazy chorób przewlekłych często mają krótki okres obserwacji, w odniesieniu do okresu, w którym interwencja może być stosowana w praktyce. Dlatego czasem nazywa się je „fazą przed wprowadzeniem do obrotu”, ponieważ w rzeczywistości mierzą reakcję konsumenta na lek.

Powszechną praktyką jest, że niektóre badania III fazy są kontynuowane, podczas gdy wnioski rejestracyjne będą rozpatrywane przez odpowiednią agencję regulacyjną. Dzięki temu pacjenci mogą nadal otrzymywać leki ratujące życie, dopóki lek nie będzie mógł zostać pozyskany w drodze zakupu. Inne powody przeprowadzania badań fazy III na tym etapie obejmują próby uzyskania przez sponsora dodatkowych danych o bezpieczeństwie na poparcie roszczeń marketingowych dotyczących leku. Badania w tej fazie są przez niektóre firmy sklasyfikowane jako badania fazy IIIB.

Chociaż nie jest to wymagane we wszystkich przypadkach, zwykle oczekuje się, że odbędą się co najmniej dwa udane badania fazy III, demonstrujące bezpieczeństwo i skuteczność leku, w celu uzyskania zgody właściwych agencji regulacyjnych, takich jak FDA (w przypadku rejestracji na terenie USA) lub EMA (gdy mowa o procedurze centralnej dla Unii Europejskiej).

Gdy lek okaże się zadowalający po badaniach fazy III, wyniki badania są zwykle łączone w duży dokument zawierający pełny opis metod i wyników badań na ludziach i zwierzętach, procedur produkcyjnych, szczegółów formulacji i okresu przydatności do spożycia. Ten zbiór informacji stanowi zgłoszenie regulacyjne (ang. regulatory submission), które jest przekazywane do wglądu właściwym organom regulacyjnym w krajach, dla których zarejestrowany produkt ma być rynkiem docelowym. Po przeanalizowaniu złożonej dokumentacji organy regulacyjne udzielają sponsorowi badania zgody na wprowadzenie leku na rynek.

 

Warsztat badania fazy III

Badania fazy III są najczęściej badaniami wieloośrodkowymi. Z definicji powinien być to najbardziej rygorystyczny etap rozwoju klinicznego pod względem założeń protokołu badawczego. Z tych też powodów warsztat fazy III badania klinicznego jest dużo bardziej rozbudowany w porównaniu z metodologią badań fazy I i II (czytaj więcej: Fazy badań klinicznych cz. I oraz Fazy badań klinicznych cz. II) Przede wszystkim są to badania zaślepione, co pozwala na wyeliminowanie pierwiastka sugestii. Wyróżniamy poniższe typy zaślepienia badania:

  • Badanie otwarte (tzw. open-label), w którym każda z zaangażowanych stron w projekt (sponsor, główny badacz, pacjent) posiada pełen zestaw informacji na temat podawanego produktu
  • Badanie pojedynczo zaślepione (tzw. single-blinded), gdy pacjent nie posiada wiedzy na temat faktu, czy podawany jest mu badany produkt leczniczy czy placebo
  • Badanie podwójnie zaślepione (tzw. double-blinded), kiedy zarówno pacjent jak i badacz nie posiadają wiedzy na temat tego, czy produkt podany pacjentowi to placebo czy lek badany
  • Badanie potrójnie zaślepione (tzw. tripled-blined), gdy żadna ze stron zaangażowanych (badacz, sponsor i pacjent) nie posiadają wiedzy czy produktem jest lek czy placebo (taką informacje posiada jedynie wydzielony dział w obrębie struktur sponsora, niemający bezpośredniego wpływu na ocenę wyników badania)

 

Największą wartość mają wyniki uzyskane z zaślepionych, randomizowanych badań klinicznych fazy III. Randomizacja, czyli proces przydziału do danego ramienia terapeutycznego w sposób losowy pozwala bowiem na uzyskanie równomiernego rozkładu cech badanej populacji oraz eliminuje efekt subiektywizmu w kształtowaniu badanych populacji.

 

Rodzaje projektów klinicznej fazy III

  1. Badanie randomizowane w układzie krzyżowym (cross-over): w pierwszym etapie pacjenci dopierani są do dwóch różnych ramion terapeutycznych, w drugim etapie następuje zamiana – gruba z placebo otrzymuje lek badany i na odwrót; zaletą tego typu badań jest fakt że zarówno wyniki kontrolne jak i badane są uzyskiwane od tego samego pacjenta, co znacznie zmniejsza efekt różnic międzyosobniczych
  2. Badanie randomizowane w układzie równoległym: każdy pacjent otrzymuje losowo tylko jeden rodzaj leczenia: badany produkt leczniczy bądź placebo; badanie takie jest praktyczne i łatwe do przeprowadzenia, a interpretacja otrzymanych wyników prosta, jednak należy zadbać o to, by populacja pacjentów charakteryzowała się wysoką jednorodnością
  3. Badanie randomizowane w układzie czynnikowym: w takim układzie można badać dwa lub więcej czynników terapeutycznych podczas pojedynczego badania, a czynniki te stosuje się naprzemiennie na różnych poziomach, tworząc kilka ramion terapeutycznych (np. niska dawka leku X + wysoka leku Y, wysoka dawka leku X + niska leku Y etc.); taki układ pozwala na ocenę interakcji pomiędzy różnymi układami terapeutycznymi

 

Pozostałe artykuły autora dotyczące faz badań klinicznych:

Fazy badań klinicznych cz. I

Fazy badań klinicznych cz. II

Fazy badań klinicznych cz. IV

 

Cytuj ten artykuł jako:

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Email this to someone
email

Wojtek Chudziński

Absolwent Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu oraz Studium Podyplomowego Badań Klinicznych i Biomedycznych Badań Naukowych UMP w Poznaniu. Farmaceuta kliniczny i szpitalny, redaktor AptekaSzpitalna.pl, redaktor Mgr.farm.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]