Ketamina zmniejsza objawy depresji w ciągu godzin od podania, w przeciwieństwie do innych leków, które zaczynają działać po kilku tygodniach. W Stanach Zjednoczonych ketamina nie jest zarejestrowana w jako lek na depresję, jednak zwiększa się liczba lekarzy, którzy stosują ją do leczenia depresji…
Przypadek Fergusona
Kilka miesięcy temu Alan Ferguson uznał, że jest gotów umrzeć – po raz trzeci. W 2014 r. dwukrotnie próbował popełnić samobójstwo, a uporczywe myśli samobójcze znowu rozbrzmiewały w jego mózgu. U Fergusona zdiagnozowano kliniczną depresję, gdy miał 18 lat – teraz ma 54. Od tego czasu, jak szacuje, został przepisany mu ponad tuzin leków – SSRI, SNRI, trójcykliczne leki przeciwdepresyjne – wszystko z niewielką lub żadną skutecznością. Na początku maja Ferguson nagle przestał przyjmować wszystkie leki, rzucił pracę i pozbył się jedynego kompana – swojego psa.
Kliniki ketaminowe
Psychiatra Fergusona zaproponował mu skierowanie go do kliniki ketaminy w Milwaukee, około półtorej godziny od jego domu. W USA powstaje coraz więcej podobnych klinik – ostatnie badania naukowe wykazały znaczącą obietnicę depresji odpornej na leczenie i myśli samobójczych. Odnosząc się do faktu, że od dziesięcioleci nie pojawiły się nowe klasy leków opracowanych w celu leczenia depresji, wspomniany psychiatra jest zdania, że używanie ketaminy do skutecznego leczenia najbardziej upartych przypadków choroby może być największym przełomem w zdrowiu psychicznym w ciągu ostatnich 50 lat. Ocenia się, że lek ten jest skuteczny u 70% pacjentów z depresją oporną na leczenie.
Ketamina w przypadku łagodzenia objawów depresji jest podawana dożylnie, a zmiany mogą nadejść szybko – nawet w ciągu kilku godzin. Jednak takie leczenie nie jest tanie. Infuzje w kosztują niespełna 500 dolarów za sztukę, a lekarze zazwyczaj zalecają początkową serię od pięciu do sześciu wlewów, po których pacjenci zwykle powracają co cztery do sześciu tygodni w przypadku dawek przypominających. Ponieważ leczenie depresji za pomocą ketaminy jest leczeniem „off label”, lek ten nie jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym, nawet jeśli jest zalecany przez lekarza.
Efekty bardziej niż dobre
Skuteczność leczenia Fergusona jest widoczna na wykresie nastrojów przekazanym lekarza pacjenta za jego zgodą. Czarne linie oznaczają daty infuzji ketaminy, a czerwone kropki to wyniki pacjenta w PHQ-9 (standardowy kwestionariusz depresji). 25 maja, w dniu pierwszej infuzji, depresja Fergusona została oceniona jako „ciężka”. Po drugiej infuzji w dniu 1 czerwca jego stan poprawił się do stopnia „umiarkowanego”. Po trzeciej infuzji 8 czerwca, po raz pierwszy w dorosłym życiu, ocena depresji Fergusona wskazała na „brak objawów”.
Nadzieja dla samobójców
Ze względu na to, jak szybko i jak dobrze działa ketamina u niektórych pacjentów, niektórzy lekarze określili ją jako „kamizelkę ratunkową” dla osób o skłonnościach samobójczych.
Ketamina może być sposobem na poprawę ich samopoczucia i powstrzymanie ich myśli samobójczych, dopóki inne leki przeciwdepresyjne – bardziej standardowe – nie wykażą swojego pełnego działania po standardowo 6 tygodniach.
Namacalne działanie
Ketamina działa u pacjentów z depresją poprzez wzrost synaps w obszarach mózgu, które mają atrofię, a mianowicie hipokampu i kora przedczołowej. Doskonale uwidacznia to przykład neuronu szczurzego przed i po leczeniu ketaminą. Zwiększona liczba pomarańczowych węzłów to przywrócone połączenia w mózgu szczura.
Co więcej, te same właściwości dysocjacyjne, które sprawiły, że ketamina jest popularnym narkotykiem, sprawia, że lek jest tak skuteczny w leczeniu ciężkiej depresji.
W badaniach klinicznych ustalono, że bezpośrednim działaniem niepożądanym ketaminy może być zwiększenie częstości akcji serca i ciśnienia krwi. Potrzebne są dalsze badania w celu określenia długoterminowego wpływu kognitywnego leczenia ketaminą, a także opracowania standardowych wytycznych dotyczących dawkowania.
Melodia przyszłości
Enancjomer S ketaminy (esketamina) jest przedmiotem III fazy badań klinicznych nad zastosowaniem substancji w leczeniu depresji lekoopornej. Jedna z polskich spółek złożyła właśnie wniosek do URPLWMiPB o udzielenie zgody na rozpoczęcie II fazy badań klinicznych, która obejmie podanie leku w różnych dawkach pacjentom z depresją lekooporną jednobiegunową, a której celem będzie ustalenie efektywności, właściwości farmakokinetycznych i profilu bezpieczeństwa esketaminy w podaniu inhalacyjnym.
Czy „stara” ketamina zyska nową twarz? Jej odkrywanie na nowo stanowi ekscytujący element w wyścigu, jakim staje się farmakoterapia zaburzeń depresyjnych i epidemia depresji. Miejmy nadzieję, że po raz kolejny farmacja przyjdzie z odsieczą w potrzebie.
