REKLAMA
REKLAMA

Podawanie leków pacjentom żywionym enteralnie cz. 1

Wśród zarejestrowanych preparatów najczęściej nie ma produktów, dla których droga podania określona w Charakterystyce Produktu Leczniczego wskazywałaby na możliwość bezpośredniego podania do żołądka lub jelita. W tej sytuacji lekarze, farmaceuci i pielęgniarki najczęściej decydują się na zastosowanie dostępnych, doustnych postaci leków.

Potrzeba leczenia pacjentów żywionych enteralnie i innych, którzy wymagają niestandardowej terapii

Przed podaniem muszą one zostać właściwie przygotowane tzn. rozdrobnione/pokruszone lub podzielone i zawieszone we właściwym rozpuszczalniku [1]. Podobnie wygląda sytuacja w leczeniu pacjentów pediatrycznych, którzy często wymagają zastosowania mniejszych lub niestandardowych dawek podawanych doustnie [2]. Inną szczególną grupą chorych są pacjenci, którzy z różnych powodów mają trudności z połykaniem. Dla nich także konieczne będzie przygotowanie „nowej” postaci z użyciem dostępnych produktów doustnych [2].

Bez względu na sytuację kliniczną chorego, przygotowanie leków do podania powyższym grupom pacjentów jest momentem bardzo krytycznym. Zmiana struktury niektórych form doustnych może bowiem spowodować zmianę ich parametrów farmakokinetycznych [1]. To z kolei może prowadzić do nieoczekiwanych reakcji w odpowiedzi na zastosowane leczenie lub braku skuteczności prowadzonej terapii.

Podstawowe ryzyka związane z podaniem leków bezpośrednio do żołądka lub jelita

Pacjenci żywieni enteralnie otrzymują diety do przewodu pokarmowego drogą inną niż doustna [3]. Dostęp do niego uzyskuje się za pomocą zgłębnika lub przetoki odżywczej [1]. W związku z tym w zależności od wybranej metody zarówno żywienie, jak i stosowane leki będą trafiać bezpośrednio do żołądka lub jelita. Niezbędne jest zatem dokładne sprawdzenie właściwości farmakokinetycznych podawanych substancji leczniczych, które mogą ulegać wchłonięciu w różnych częściach przewodu pokarmowego [1]. Ponadto w przypadku substancji, których miejscem działania jest żołądek (np. leki zobojętniające kwaśne pH), a które zostaną podane bezpośrednio do jelita można spodziewać się np. zmniejszenia efektu terapeutycznego [1].

REKLAMA
REKLAMA

Szczególnie niebezpieczne może okazać się dla pacjentów podanie do jelita lub żołądka produktów, które w dostępnych preparatach występują w postaciach o przedłużonym i modyfikowanym uwalnianiu. Zniszczenie ich struktury i dostarczenie substancji czynnej bezpośrednio do przewodu pokarmowego może być przyczyną wystąpienia groźnych działań niepożądanych. Taką substancją jest np. chlorek potasu, który w dużych stężeniach w przewodzie pokarmowym może być przyczyną owrzodzeń jelitowych [4]. Dlatego też rozpoczęcie podawania pacjentowi leków przez zgłębnik lub przetokę odżywczą powinno zostać poprzedzone przeprowadzeniem przeglądu lekowego [5]. Jego celem będzie w tym wypadku zminimalizowanie ilości podawanych w ten sposób leków i wdrożenie terapii z wykorzystaniem innych alternatywnych dróg podania.

Przygotowując przegląd należy jednak pamiętać, że niektóre drogi podania mimo, że wydają się być dobrą alternatywą nie sprawdzą się w praktyce np. iniekcje nie nadają się do długotrwałego stosowania w warunkach domowych, a czopki nie będą dobre dla pacjentów po operacji jelita grubego [1, 5].

Jedną z poważnych trudności, z którymi spotykają się pacjenci stosujący leki drogą enteralną jest także możliwość utraty drożności dostępu do przewodu pokarmowego wskutek zatkania światła zgłębnika lub przetoki. Dlatego bardzo istotne jest zapoznanie się nie tylko z właściwościami samej substancji leczniczej, ale także z parametrami zgłębnika lub przetoki [1]. Od ich średnicy będzie także zależeć ryzyko ewentualnej utraty drożności.

Dla małych średnic charakterystycznych dla dostępów dojelitowych szczególnie preferowane będzie wówczas użycie leków w postaci płynnej [1]. Nie bez znaczenia w uniknięciu tego problemu jest przede wszystkim zapobieganie poprzez efektywne przepłukiwanie dostępu, odpowiednie przygotowanie leków do podania oraz wyeliminowanie potencjalnych interakcji z innymi lekami i pożywieniem [5]. W wyniku takich interakcji może dochodzić m.in. do łączenia się cząstek w większe aglomeraty, które zamykają światło dostępu.

Z koniecznością podawania leków drogą enteralną może wiązać się także ryzyko nieumyślnego podania ich pozajelitowo [5]. W tym celu wszystkie sprzęty, urządzenia, wyroby medyczne w tym także strzykawki nie powinny być kompatybilne z wyrobami medycznymi stosowanymi do podaży pozajelitowej [5]. Odpowiednie procedury i standardy wprowadzone w placówce ochrony zdrowia także podnoszą wiedzę i świadomość pracowników w tym zakresie, co pozwala uniknąć pomyłek, które mogłyby okazać się tragiczne w skutkach dla pacjenta.

Z podawaniem leków drogą enteralną wiąże się także ryzyko niewłaściwego dawkowania [5]. Jest ono przede wszystkim skutkiem przenoszenia pokruszonych preparatów np. z moździerza do strzykawki. W jego efekcie część substancji czynnej nie zostaje podana pacjentowi i pozostaje na ściankach moździerza. Z drugiej strony ponowne wykorzystanie tego samego sprzętu do przygotowania kolejnych leków bez dokładnego oczyszczenia ich z pozostałości także powoduje modyfikację dawki w stosowanej terapii i może być przyczyną wspomnianych już wyżej interakcji.

Warto zwrócić uwagę, że trudności w dawkowaniu nie są związane wyłącznie ze stratami substancji czynnej i zmniejszeniem dawki. W ich efekcie może dochodzić także do przedawkowania.

Poza potencjalnymi zagrożeniami jakie mogą dotyczyć pacjentów należy także wziąć pod uwagę możliwe ryzyko dla osób, które przygotowują leki do podania enteralnego. Rozdrabnianie produktów leczniczych w otwartych naczyniach np. moździerzach powoduje narażenie na wdychanie powstających proszków unoszących się w powietrzu [5]. Jeśli ten proces odbywa się w obecności innych pracowników lub pacjentów, to oni także mogą zostać narażeni. W konsekwencji tego postępowania może wystąpić uczulenie, alergia lub wchłonięcie substancji czynnej i wywołanie innych negatywnych skutków zdrowotnych. Dlatego też przygotowanie leków do podaży powinno odbyć się w miarę możliwości w zamkniętych pomieszczeniach z ograniczonym ruchem osób trzecich. Użyte sprzęty i sąsiadujące powierzchnie powinny zostać dokładnie wyczyszczone po przygotowaniu leków.

Do przygotowania produktów zawierających substancje takie jak m.in.:

  • kortykosteroidy,
  • hormony,
  • antybiotyki,
  • leki immunosupresyjne

konieczne jest zastosowanie odpowiednich środków ochrony osobistej i sprzętu np. strzykawki do kruszenia [5]. To pozwala na zminimalizowanie ryzyka kontaktu z substancją czynną.

Potrzeby pacjenta, a możliwe ryzyko

Zaplanowanie enteralnej podaży leków wymaga od farmaceutów, lekarzy i pielęgniarek szerokiej wiedzy i umiejętności zapobiegania możliwym nieprawidłowościom w tym zakresie. W całym tym procesie jednak poza ewentualnymi zagrożeniami i korzyściami terapeutycznymi powinny zostać także uwzględnione potrzeby pacjenta, który ma pewne oczekiwania w stosunku do prowadzonego leczenia. Jeśli leki do podania przez zgłębnik lub przetokę będą przygotowywane samodzielnie przez pacjenta lub jego opiekuna, to w miarę możliwości pod uwagę powinny zostać wzięte różne czynniki np. warunki, w których będą przygotowywane leki, czy częstotliwość podaży leków uwzględniająca codzienną aktywność życiową i zawodową.

Znalezienie rozwiązania optymalnego, które pozwalałoby na maksymalizację korzyści z leczenia przy jednoczesnym zachowaniu wygody, komfortu i bezpieczeństwa pacjenta wydaje się być jednym z głównym celów terapii prowadzonej w ten sposób.

 

Piśmiennictwo

  1. Ciszewska – Jędrasik M., Cichowlas A., Adamowicz O., Sieradzki E.: Rekomendacje dotyczące podawania leków w żywieniu enteralnym. Zasady postępowania. Interakcje. Warszawa: Fresenius Kabi Polska Sp. z o.o., 2013.
  2. Ciszewska – Jędrasik M., Cichowlas A., Sieradzki E.: Produkty lecznicze, których nie należy kruszyć.
  3. Pertkiewicz M., Korta T. i wsp.: Standardy żywienia pozajelitowego i żywienia dojelitowego. Warszawa: PZWL, 2005.
  4. Rejestr produktów leczniczych: https://pub.rejestrymedyczne.csioz.gov.pl/
  5. White R., Bradnam V.: Handbook of drug administration via enteral feeding tubes. London: Pharmaceutical Press, 2015.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

REKLAMA
REKLAMA

Monika Łopata

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz studiów podyplomowych Akademii Leona Koźmińskiego "Prowadzenie i monitorowanie badań klinicznych". Ambasador Polski ds. wdrożenia Europejskiej Deklaracji Farmacji Szpitalnej we współpracy z Europejskim Stowarzyszeniem Farmaceutów Szpitalnych. Aktualnie w trakcie specjalizacji z farmacji klinicznej na Uniwersytecie Medycznym im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Uczestniczka i prelegentka licznych konferencji i szkoleń w kraju i za granicą. Pasjonatka pracy w aptece szpitalnej z doświadczeniem zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]