REKLAMA
REKLAMA

Fazy badań klinicznych cz. I

Fazy badań klinicznych to etapy, w których naukowcy przeprowadzają eksperyment badawczy w formie interwencji zdrowotnej by znaleźć wystarczający dowód na użyteczność nowej metody, terapii czy cząsteczki. W przypadku badań farmaceutycznych fazy zaczynają się od projektowania cząsteczki, a następnie przechodzą do testów na zwierzętach. Jeśli ten etap zakończy się sukcesem, rozpoczyna się kliniczna faza rozwoju, testująca bezpieczeństwo badanego produktu na kilku osobach, stopniowo skutkując rozszerzeniem grupy badanej, aby finalnie - przeprowadzając badanie u wielu uczestników - ustalić, czy leczenie jest skuteczne.

Badania przedkliniczne

Zanim firmy farmaceutyczne rozpoczną badania kliniczne nad daną cząsteczką, przeprowadzają rozległe badania przedkliniczne. Obejmują one eksperymenty in vitro (z udziałem hodowli komórkowych) i in vivo (modele zwierzęce) z zastosowaniem szerokich dawek badanego produktu leczniczego w celu uzyskania wstępnej skuteczności, toksyczności i informacji farmakokinetycznych.

Takie testy pomagają firmom farmaceutycznym decydować, czy kandydat na lek ma naukowe wskazania do dalszego rozwoju.

 

REKLAMA
REKLAMA

Faza 0

Faza 0 to umowne oznaczenie dla opcjonalnych badań eksploracyjnych, badania fazy 0 są również znane jako badania mikrodawek u ludzi i mają na celu przyspieszenie opracowywania obiecujących leków lub środków obrazujących poprzez wczesne ustalenie, czy lek lub środek zachowuje się u ludzi w sposób, jak oczekiwano na podstawie wyników badań przedklinicznych.

 

Charakterystyczne cechy badań fazy 0 obejmują podawanie pojedynczych subterapeutycznych dawek badanego leku niewielkiej liczbie pacjentów (10-15) w celu zebrania wstępnych danych na temat farmakokinetyki cząsteczki.

 

Badanie fazy 0 nie zbiera żadnych danych dotyczących bezpieczeństwa ani skuteczności, co wynika z faktu, że stosujemy dawkę zbyt mała, aby wywołać jakikolwiek efekt terapeutyczny. Firmy zajmujące się opracowywaniem leków przeprowadzają badania fazy 0 w celu oceny kandydatów na leki, aby zdecydować, które z nich mają najlepsze parametry farmakokinetyczne u ludzi do dalszego rozwoju. Umożliwiają podejmowanie decyzji typu „go / no-go” w oparciu o odpowiednie modele ludzkie zamiast polegania na niekiedy niespójnych danych dotyczących zwierząt.

 

Faza I

Badania I fazy były wcześniej nazywane „first-in-man studies”, ale w latach dziewięćdziesiątych dziedzina badań klinicznych przeszła na neutralne pod względem płci wyrażenie frazeologiczne „first-in-humans”.

Te badania są pierwszym etapem testów u ludzi i są przeznaczone do testowania bezpieczeństwa, skutków ubocznych, najbardziej skutecznej dawki oraz metody formulacji leku.

Zazwyczaj rekrutuje się niewielką grupę – do 100 zdrowych ochotników.

Podmiot badania, który przyjmuje lek, jest zwykle obserwowany, aż do upłynięcia kilka okresów półtrwania badanej cząsteczki. Ta faza ma na celu ocenę bezpieczeństwa (nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapii), tolerancji, farmakokinetyki i farmakodynamiki przyszłego leku.

 

Badania fazy I normalnie obejmują zakres dawek, zwany również badaniami zwiększania dawki, tak aby można było znaleźć najlepszą i najbezpieczniejszą dawkę i odkryć punkt, w którym związek jest zbyt trujący, aby go podawać (określić indeks terapeutyczny). Testowany zakres dawek będzie zazwyczaj ułamkiem dawki, która wyrządziła szkodę w testach na zwierzętach – w metodzie ekstrapolacji wyników badań prowadzonych na zwierzętach przyjmuje się, że 1/10 lub niższa dawka substancji badanej wywołująca 10% śmiertelność u myszy (MELD10) jest bezpieczną dawką początkową do badań fazy I.

 

W przypadku badań onkologicznych, prócz określenia zakresu dawek do przyszłych faz badania, określa się również dawkę maksymalną, którą pacjent może tolerować (and. Maximum Tolerated Dose – MTD). Maksymalna tolerowana dawka ograniczona jest przez toksyczność limitującą dawkę (and. Dose-Limiting Toxicity – DLT). DLT zazwyczaj definiuje się jako toksyczność 3 lub wyższego stopnia, np. w przypadku badań onkologicznych może to być neutropenia 3 stopnia niewynikająca z podwyższonej temperatury ciała czy infekcji.

 

Faza ​​I najczęściej obejmuje zdrowych ochotników. Istnieją jednak pewne okoliczności, w których jako podmioty badania wyznacza się pacjentów klinicznych, takich jak pacjenci z terminalnym stadium nowotworu lub pacjenci z AIDS, a leczenie może spowodować, że zdrowe osoby będą odnotują pogorszenie stanu zdrowia. Wolontariuszom biorącym udział w badaniu płacona jest zmienna opłata za czas poświęcony na badanie i utratę świadczeń z tytułu niepodjętej w tym okresie pracy.

 

Fazę I badania klinicznego możemy podzielić na:

  • Fazę IA – z tzw. pojedynczą dawką rosnącą: w badaniach z pojedynczą dawką rosnącą, małe grupy pacjentów otrzymują pojedynczą dawkę leku, a następnie są obserwowane przez pewien czas w celu potwierdzenia bezpieczeństwa. Zazwyczaj niewielka liczba uczestników, zwykle trzech, jest wprowadzana do badania sekwencyjnie przy określonej dawce. Jeśli nie wykazują żadnych niepożądanych skutków ubocznych, a dane farmakokinetyczne są z grubsza zgodne z przewidywanymi bezpiecznymi wartościami, dawka jest zwiększana, a nowa grupa pacjentów otrzymuje większą dawkę. W przypadku zaobserwowania niedopuszczalnej toksyczności u któregokolwiek z uczestników, dodatkowa liczba uczestników, zwykle trzech, jest leczona w tej samej dawce. Jest to kontynuowane do momentu osiągnięcia wcześniej obliczonych poziomów bezpieczeństwa farmakokinetycznego lub pojawienia się niedopuszczalnych efektów ubocznych (osiągnięcia MTD). W przypadku zaobserwowania nieprzewidzianej toksyczności, zwiększanie dawki zostaje zakończone, a dawka ją wywołująca lub poprzednia dawka jest uznana za maksymalnie tolerowaną. To podejście zakłada, że ​​maksymalna tolerowana dawka występuje, gdy około jedna trzecia uczestników doświadcza toksyczności limitującej dawkę (LDT).

 

  • Fazę IB – z tzw. wielokrotną dawką rosnącą: badania nad wieloma dawkami rosnącymi badają farmakokinetykę i farmakodynamikę wielu dawek leku, uwzględniając ich bezpieczeństwo i tolerancję. W tych badaniach grupa pacjentów otrzymuje wiele niskich dawek leku, podczas gdy próbki krwi i innych materiałów biologicznych są zbierane w różnych punktach czasowych i analizowane w celu uzyskania informacji o tym, jak lek jest przetwarzany w organizmie. Dawka jest następnie eskalowana dla kolejnych grup do ustalonego z góry poziomu.

 

Pozostałe artykuły autora dotyczące faz badań klinicznych:

Fazy badań klinicznych cz. II

Fazy badań klinicznych cz. III

Fazy badań klinicznych cz. IV

 

Cytuj ten artykuł jako:

REKLAMA
REKLAMA

Wojtek Chudziński

Absolwent Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu oraz Studium Podyplomowego Badań Klinicznych i Biomedycznych Badań Naukowych UMP w Poznaniu. Farmaceuta kliniczny i szpitalny, redaktor AptekaSzpitalna.pl, redaktor Mgr.farm.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]