Ryfampicyna znajduje zastosowanie w terapii przede wszystkim gruźlicy (w leczeniu skojarzonym) ponieważ jest aktywna wobec prątków Mycobacterium tuberculosis ale również trądu, brucelozy, legionellozy, ciężkich zakażeń wywołanych przez gronkowce. Podawana jest również bezobjawowym nosicielom Neisseria meningitidis w celu eliminacji bakterii z części nosowej gardła i zapobieganiu zapaleniu opon mózgowych.
U dzieci do 4. roku życia, może być podawana aby zapobiec rozwojowi zakażenia Haemophilus influenzae po kontakcie z osobą zakażoną.
Ryfampicyna – dawkowanie
Ryfampicynę podaje się w dawkach dostosowanych do masy ciała pacjenta, raz na dobę. Na czczo – pół godziny przed posiłkiem lub dwie godziny po jedzeniu.
W przypadku terapii gruźlicy podaje się od 8 – 12 mg/kg m.c:
- u pacjentów ważących do 50kg – 450mg/dobę,
- dla pacjentów ważących więcej niż 50kg – co najmniej 600mg/dobę.
Dawkowanie przy niewydolności wątroby
W przypadku zaburzeń pracy wątroby, lek podaje się tylko w razie konieczności i z zachowaniem ostrożności, kontrolując parametry wątrobowe krwi. Oznaczenie poziomu aktywności aminotransferazy asparaginianowej i alaninowej należy wykonać przed rozpoczęciem leczenia, a następnie co tydzień w przeciągu pierwszych dwóch tygodni kuracji. Następnie wystarczy kontrola raz na dwa tygodnie. Lek należy odstawić jeśli wystąpią objawy uszkodzenia komórek wątroby.
Przy niewydolności wątroby zaleca się stosowanie dawki nie przekraczającej 8mg/kg m.c. na dobę.
Warto pamiętać, że w pierwszych dniach leczenia, może wystąpić hiperbilirubinemia, związana z konkurencyjnym wydzielaniem bilirubiny i ryfampicyny przez wątrobę.
Dawkowanie przy niewydolności nerek
Przed rozpoczęciem terapii, oprócz oznaczania parametrów wątrobowych, należy również sprawdzić funkcję nerek, stężenie bilirubiny, kreatyniny, ilość płytek krwi oraz morfologię.
U chorych ze stwierdzoną niewydolnością nerek, nie zaleca się stosowania dawek większych niż 600mg/dobę.
Wpływ ryfampicyny na aktywność enzymów i wyniki badań laboratoryjnych
Warto pamiętać, że ryfampicyna wykazuje właściwości indukowania enzymów, co może nasilać metabolizm endogennych substratów – takich jak hormony tarczycy, nadnerczy czy witaminy D.
U pacjentów z porfirią może dojść do zaostrzenia choroby w wyniku terapii tym lekiem. Pacjenci w trakcie terapii mogą zauważyć u siebie czerwonawe zabarwienie moczu a także łez, potu i śliny. Może dojść także do trwałego zabarwienia miękkich soczewek kontaktowych.
Ryfampicyna może zaburzać wyniki badań laboratoryjnych – w tym dawać fałszywie dodatnie wyniki testów na obecność opioidów; w takim wypadku konieczne jest zastosowanie metody gazowej chromatografii spektrometrycznej. Ponadto ryfampicyna może zaburzać oznaczanie poziomu kwasu foliowego i witaminy B12 wykonywanych metodą mikrobiologiczną.
Jeśli konieczne okaże się badanie pęcherzyka żółciowego przy pomocy środków cieniujących, badanie należy wykonać rano przed przyjęciem leku, ponieważ lek ten zaburza wydzielanie z żółcią środków kontrastowych.
Ryfampicyna – jakie może powodować interakcje?
Kluczową informacją dotyczącą potencjalnych interakcji ryfampicyny z innymi lekami jest fakt, że lek ten to silny induktor aktywności enzymów CYP-450, odpowiadających za metabolizm znacznej ilości leków. W wyniku indukcji aktywności enzymów, metabolizm wielu substancji leczniczych ulega przyspieszeniu, co będzie skutkować zmniejszeniem ich aktywności farmakologicznej. Konieczne może okazać się zwiększenie dawkowania innych leków – szczególnie przy uwzględnieniu faktu, że terapia gruźlicy jest terapią długotrwałą.
Przykłady leków, których metabolizm ulega przyspieszeniu w wyniku przyjmowania ryfampicyny, wymieniono poniżej:
- leki przeciwdrgawkowe – fentyoina,
- leki przeciwarytmiczne – tokainid, propafenon,
- leki antyastrogenowe – tamoksifen, toremifen,
- leki psychiatryczne – haloperidol, aripiprazol,
- azole przeciwgrzybicze – flukonazol, ketokonazol, worikonazol,
- barbiturany,
- benzodiazepiny i leki „z” – zopiklon i zolpidem,
- trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne,
- leki przeciwwirusowe,
- beta-blokery – bisoprolol, propranolol,
- antagoniści wapnia – diltiazem, werapamil, nifedypina itp.
- enalapril,
- digoksyna,
- doustne leki antykoncepcyjne,
- leki stosowane w terapii cukrzycy – pochodne sulfonylomocznika,
- lewotyroksyna,
- opioidowe leki przeciwbólowe,
- losartan,
- ondansetron,
- simwastatyna,
- teofilina,
- niektóre cytostatyki,
Ponieważ lista leków, które mogą wchodzić w interakcje z ryfampicyną jest długa, należy zdawać sobie sprawę z możliwych konsekwencji i nieskutecznej terapii innych schorzeń po włączeniu ryfampicyny.
Przykładowo, kobiety stosujące hormonalną antykoncepcję, powinny zacząć stosować inne metody antykoncepcyjne, ponieważ dotychczasowa kuracja może być nieskuteczna.
Dla pozostałych leków również konieczne może okazać się zwiększenie dawek, w celu podtrzymania dotychczasowego efektu terapeutycznego a po zakończeniu kuracji przeciwgruźliczej, baczna obserwacja pacjenta i – jeśli okaże się to konieczne – zmniejszenie dawek leków stosownych przewlekle.
Autor: mgr farm. Anna Janaszkiewicz
Źródła:
1.ChPL Rifampicyna TZF, dostęp online
2.https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=695
3. E.Kostka-Trąbka, J. Woroń: Interakcje leków w praktyce klinicznej, PZWL2016 pod red. Krystyny Orzechowskiej-Juzwenko: Farmakologia kliniczna. Znaczenie w praktyce klinicznej, 2020
