Niestety, profilaktyka zakażeń grypy w Polsce wciąż jest na niezadowalającym poziomie. W poprzednim sezonie zostało zrealizowanych niecałe 2 miliony szczepień, co daje wyszczepialność na poziomie ok. 5%. Wśród seniorów po 65. roku życia, wyszczepialność jest wyższa, bo wynosi ok. 15%, jednak wciąż bardzo daleko nam do poziomu rekomendowanego przez WHO – który wynosi aż 75% w najstarszej grupie wiekowej.
Spośród państw Unii Europejskiej, zajmujemy ostatnie miejsce w zestawieniu wskaźników zaszczepienia na grypę. Co więcej, przez niskie zainteresowanie szczepieniami, aż 500 000 dawek szczepionek zostało zutylizowanych.
Kiedy szczepić się na grypę?
Optymalny okres na zaszczepienie się przeciwko wirusowi grypy to czas między wrześniem a grudniem, czyli przed szczytem zachorowań, który statystycznie występuje między styczniem a marcem. Odporność rozwija się w przeciągu 2 – 3 tygodni od podania dawki, a jej skuteczność spada o ok. 6 – 11% na miesiąc.
Dla kogo zalecane są szczepienia przeciwko grypie?
Zgodnie z rekomendacjami Głównego Inspektora Sanitarnego, opublikowanymi w Programie Szczepień Ochronnych na rok 2025, szczepienia przeciwko grypie rekomendowane są:
- zdrowym dzieciom w wieku od ukończenia 6. miesiąca życia do ukończenia 18. roku życia (a szczególnie w grupie dzieci od 6. do 60. miesiąca życia),
- osobom w wieku powyżej 55. roku życia (a szczególnie osobom powyżej 65. roku życia),
- osobom mającym bliski kontakt zawodowy lub rodzinny osobami wymienionymi powyżej,
- pracownikom ochrony zdrowia oraz uczniom i studentom szkół lub uczelni medycznych,
- osobom zatrudnionym w szkołach, handlu, transporcie, policji, wojsku, straży pożarnej czy straży granicznej,
- pensjonariuszom domów pomocy społecznej, spokojnej starości, zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych, hospicjów czy innych placówek, które zapewniają całodobową opiekę, w tym także pacjentom ośrodków terapii uzależnień itp.,
- pracownikom ferm drobiu oraz zwierząt futerkowych.
Ponadto szczepienia przeciwko grypie rekomendowane są dodatkowo wśród pacjentów:
- po transplantacji narządów,
- przewlekle chorym dzieciom i osobom dorosłych, szczególnie jeśli leczą się na niewydolność układu oddechowego, astmę, POChP, niewydolność układu krążenia, chorobę wieńcową, po przebytym zawale serca, niewydolność nerek, choroby wątroby, choroby metaboliczne – w tym cukrzycę itp.,
- w stanach obniżonej odporności i chorujących na nowotwory, szczególnie układu krwiotwórczego,
- dzieciom z grup ryzyka – np. zakażonych wirusem HIV, z małopłytkowością idiopatyczną, ostrą białaczką, chłoniakiem, dysfunkcją śledziony, po splenektomii, z pierwotnym niedoborem odporności, po przeszczepieniu narządów czy leczonych przewlekle salicylanami,
- dzieciom z wadami wrodzonymi serca i nadciśnieniem płucnym,
- kobietom w ciąży lub planującym ciążę.
Rodzaje szczepionek przeciwko grypie
Zgodnie z zaleceniami WHO 4-walentne szczepionki przeciw grypie, w których produkcji używa się wirusów namnażanych na zarodkach jaj kurzych, przygotowane na sezon 20225/2026, powinny zawierać antygeny szczepów:
- A/Victoria/4897/2022 (H1N1)pdm09-like virus;
- A/Croatia/10136RV/2023 (H3N2)-like virus; and
- B/Austria/1359417/2021 (B/Victoria lineage)-like virus
- B/Phuket/3073/2013 (B/Yamagata lineage)-like virus.
Z kolei szczepionki 3-walentne powinny zawierać wymienione powyżej antygeny szczepów podtypu wirusa A, oraz B – Victoria lineage.
Dostępne w Polsce szczepionki przeciwko grypie są 4 – walentne.
Na terenie naszego kraju do wyboru są trzy preparaty szczepionkowe przeciwko wirusowi grypy:
- Vaxigrip Tetra,
- Influenz Tetra,
- Efluelda Tetra – wysokodawkowa szczepionka, pierwszego wyboru dla pacjentów w wieku 60 lat i starszych.
Wysokodawkowa szczepionka jest rekomendowana dla seniorów, ze względu na występujące u nich zjawisko immunosenescencji, czyli osłabienia funkcji układu odpornościowego.
Szczepionka ta zawiera czterokrotnie większą ilość antygenu hemaglutyniny (HA) w porównaniu do standardowych preparatów – 60 μg HA na każdy szczep wirusa, zamiast 15 μg, dzięki czemu wywołuje silniejszą odpowiedź immunologiczną.
W tym sezonie, podobnie jak w poprzednim, donosowa szczepionka Fluenz Tetra nie będzie dostępna.
Inne metody profilaktyki zakażeń wirusem grypy
Należy wyraźnie podkreślić, że najskuteczniejszą metodą prewencji grypy jest szczepienie przeciwko temu wirusowi. Wspólne stanowiska towarzystw naukowych, w tym Polskiego Towarzystwa Wakcynologii, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej i Polskiego Towarzystwa Gerontologicznego, podkreślają, że niezbędne jest zwiększenie poziomu akceptacji dla szczepień.
Silny nacisk kładzie się na szczepienia dla chorych objętych opieką długoterminową. Rolą farmaceuty w takich placówkach powinna być edukacja – zarówno personelu medycznego, jak i pacjentów oraz zapewnienie dostępu do preparatów szczepionkowych.
Jak chronić przed grypą pacjentów i personel medyczny?
Niezwykle istotne jest również edukowanie personelu medycznego i osób zatrudnionych w placówkach ochrony zdrowia, aby zdecydowały się na szczepienie przeciwko grypie w nadchodzącym sezonie, a także pacjentów przed planowanym przyjęciem do szpitala w sezonie grypowym.
Należy również identyfikować podejrzenia grypy już przy przyjęciu do szpitala oraz izolować chorych na grypę.
W sezonie grypowym, placówki medyczne powinny rozważyć ograniczenie odwiedzin chorych, bezwzględnie dla osób z objawami infekcji oraz – o ile to możliwe – izolować chorych z objawami grypy lub przeziębienia.
Zaleca się także profilaktyczne podawanie inhibitorów neuraminidazy (oseltamiwir i zanamiwir) u osób narażonych na kontakt z wirusem grypy.
Opracowała: mgr farm. Anna Janaszkiewicz
Bibliografia:
[1] „Jak prowadzone są szczepienia przeciw grypie w sezonie 2024/2025? Szczepienia.info”. Dostęp: 30.10.2025. [Online]. Dostępne na: https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/jak-prowadzone-sa-szczepienia-przeciw-grypie-w-sezonie-2025-2026/
[2] „Program Szczepień Ochronnych w 2025 roku – Szczepienia.info”. Dostęp: 30.10.2025. [Online]. Dostępne na: https://szczepienia.pzh.gov.pl/kalendarz-szczepien-2025/
[3] „Prevention and Control of Seasonal Influenza with Vaccines: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP)—United States, 2025-26 Influenza Season Summary of Recommendations – U.S. Centers for Disease Control and Prevention”. Dostęp: 30.10.2025. [Online]. Dostępne na: https://www.cdc.gov/flu/media/pdfs/2025-2026-summary-of-recommendations.pdf
