Żywienie parenteralne jest niezbędne, gdy pacjent nie może być żywiony doustnie lub przez sondę. Emulsje tłuszczowe, jako integralna część mieszaniny żywieniowej, dostarczają organizmowi energii. Ponadto budują błony komórkowe oraz są nośnikami witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Lipidy modulują też złożone procesy biologiczne, takie jak odpowiedź immunologiczna, reakcje zapalne i krzepnięcie krwi.
Coraz więcej dowodów naukowych wskazuje na istotny wpływ rodzaju zastosowanej emulsji tłuszczowej na przebieg leczenia i rokowanie pacjenta. Wytyczne ESPEN (ang. European Society for Clinical Nutrition and Metabolism) rekomendują stosowanie mieszanin lipidowych zawierających średniołańcuchowe triglicerydy (MCT), kwasy omega-9 i omega-3. Szczególną uwagę zwraca się na olej rybny. On dzięki swoim właściwościom przeciwzapalnym, może przynieść znaczące korzyści, zwłaszcza u pacjentów w stanie krytycznym [1].
Emulsje tłuszczowe: Kwasy omega-3 u krytycznie chorych
Rodzaj kwasów tłuszczowych w emulsjach lipidowych stosowanych w żywieniu pozajelitowym ma istotny wpływ na przebieg leczenia. Zwłaszcza u pacjentów w stanie krytycznym. Ze względu na właściwości prozapalne kwasów omega-6 ,należy rezygnować z tradycyjnych mieszanin na bazie oleju sojowego. Emulsje lipidowe nowej generacji, zawierające m.in. oliwę z oliwek, olej rybny i olej kokosowy w różnych kombinacjach, oferują bardziej zbilansowany profil kwasów tłuszczowych.
W chorobie krytycznej dochodzi do nadmiernej i niekontrolowanej reakcji zapalnej. Jej zahamowanie jest kluczowe dla poprawy rokowania pacjenta. Dlatego dodatek do żywienia kwasów omega-3 (EPA i DHA) jest obiecującą strategią terapeutyczną. Jako prekursorzy mediatorów przeciwzapalnych, takich jak resolwiny, protektyny i marezyny, kwasy omega-3 promują przejście z ostrej fazy zapalnej do regeneracji tkanek. Badania kliniczne wykazały, że suplementacja kwasów omega-3 u pacjentów w stanie krytycznym może skrócić czas pobytu na oddziale intensywnej terapii, zmniejszyć ryzyko zakażeń i poprawić rokowanie [1], [2], [3], [4], [5], [6].
- Czytaj także: URPL informuje ws. leków zawierających 5-fluorouracyl
Emulsje tłuszczowe – Metaanaliza 2022
Największa metaanaliza dotycząca stosowania lipidów w warunkach intensywnej opieki medycznej została przeprowadzona w 2022 na grupie ponad 1700 pacjentów. Wykazano w niej, że ograniczenie stosowania kwasów omega-6 znacząco skraca pobyt w szpitalu i może zmniejszać ryzyko powikłań. Wśród nich wymienia się infekcje i konieczność wentylacji mechanicznej. Spośród różnych emulsji lipidowych, korzyści kliniczne były najbardziej wyraziste w przypadku oleju rybnego, zarówno w połączeniu z żywieniem parenteralnym, jak i jako samodzielne leczenie [7].
Emulsje tłuszczowe – Metaanaliza 2023
Metaanaliza sieciowa z 2023 roku, obejmująca 47 badań randomizowanych, również potwierdziła korzyści ze stosowania kwasów omega-3 w porównaniu z innymi lipidami. Badania te uwzględniały bardziej heterogeniczną grupę pacjentów w porównaniu do poprzedniej analizy. Zarówno pacjentów leczonych na oddziałach ogólnych, jak i intensywnej terapii, po zabiegach chirurgicznych, oparzeniach czy transplantacji. W grupie pacjentów żywionych mieszaninami z dodatkiem oleju rybnego odnotowano największy spadek ryzyka infekcji, sepsy oraz skrócenie czasu hospitalizacji [4].
Czy stosowanie żywienia parenteralnego wzbogaconego w olej rybi może przynieść oszczędności dla szpitala?
Dane z 5 krajów europejskich i USA ujęte w analizie z 2020 wskazują, że żywienie parenteralne zawierające kwasy omega-3 może przyczynić się do zmniejszenia kosztów związanych z leczeniem. I to mimo początkowo wyższych wydatków na sam preparat. Skrócenie czasu hospitalizacji, zarówno na oddziale ogólnym, jak i intensywnej terapii, a także zmniejszenie częstości infekcji prowadzą do długoterminowych oszczędności. Szczególnie korzystne efekty ekonomiczne obserwuje się na oddziałach intensywnej terapii. Tam koszty pobytu pacjenta są znacząco wyższe niż na innych oddziałach szpitalnych [5].
Autor: mgr farm. Beata Rychlewska-Kłaput
