REKLAMA
REKLAMA

Wielodawkowe postacie leków — jakość i bezpieczeństwo stosowania w podaniach pozajelitowych

Opakowania wielodawkowe leków są coraz częściej postrzegane jako sposób kosztowej optymalizacji prowadzenia farmakoterapii w szpitalach. Niższa cena za dawkę leku związana jest z mniejszym kosztem opakowania bezpośredniego, a w przypadku niektórych leków, np. podawanych podskórnie, z rezygnacją z urządzenia do podania leku na rzecz jednej, wielodawkowej fiolki. Konsekwencją rezygnacji z opakowania jednostkowego jest zmiana momentu przygotowania dawki dla pacjenta – z producenta na użytkownika końcowego.
Wielodawkowe postacie leków są coraz częściej postrzegane jako sposób kosztowej optymalizacji prowadzenia farmakoterapii w szpitalach.

W przypadku stałych postaci leku do podawania doustnego (np. tabletki, kapsułki) wielodawkowe postacie leków są powszechnie stosowane od lat, jednak na polskim rynku aptecznym opakowania zbiorcze zawierające kilkaset tabletek nie zyskały dużej popularności. Podstawową kwestią związaną z takim opakowaniem jest trwałość leku po wyjęciu z opakowania zbiorczego. Ma to swój wymiar praktyczny, widoczny choćby w produktach do automatyzacji sporządzania dawek indywidualnych, tzw. robotach unit dose. Starsze modele wymagały deblistrowania, najnowsze rozwiązania oferują jednak możliwość automatycznego cięcia blistrów na pojedyncze jednostki, bez konieczności deblistracji. Pozostawienie leku w blistrze rozwiewa wątpliwości w zakresie wpływu czynników środowiskowych na trwałość dawki leku (wilgoć, powietrze, ochrona mechaniczna).

Farmakopea Polska XI w monografii „Leki sporządzane w aptece” podaje definicję „sporządzania”. Jako sporządzanie definiowane są następujące czynności: sporządzanie leków z użyciem substancji do celów farmaceutycznych, odtwarzanie lub przetwarzanie leków gotowych, co może wymagać dodania jednego lub kilku składników, rozdozowywanie lub przepakowanie leków gotowych, produktów pośrednich albo substancji, a także oznakowanie/zmiana oznakowania pojemników leków, sporządzanie leków z przeznaczeniem do badań naukowych oraz do eksperymentów medycznych, jeżeli dopuszczone jest ich sporządzanie w aptece oraz przygotowywanie do użycia wyrobów umożliwiających stosowanie leków (np. zakraplacze, aplikatory, dozowniki) [1].

Proces przygotowania jednostkowej dawki leku z opakowania wielodawkowego jest zatem procesem sporządzania i wymaga spełnienia wymagań jakościowych zapewniających bezpieczeństwo stosowania produktu leczniczego. Do wymagań podstawowych należy zapewnienie czystości mikrobiologicznej, trwałości, a także właściwego oznakowania sporządzonej dawki końcowej.

REKLAMA
REKLAMA

Okres ważności po pierwszym nakłuciu

Problematyka trwałości wielodawkowych leków do podawania pozajelitowego została dostrzeżona już wiele lat temu. W 1998 roku Komitet ds. Produktów Leczniczych (CPMP, obecnie CHMP – Committee for Medicinal Products for Human Use) Europejskiej Agencji Leków (EMA) wydał notę CPMP/QWP/159/96 corr w sprawie maksymalnego czasu użytkowania leków jałowych do stosowania u ludzi po pierwszym otwarciu lub następującej rekonstytucji [2]. W dokumencie tym zawarto zasady określające przydatność do użycia m.in. fiolek po ich pierwszym nakłuciu:

  • użytkownik końcowy jest odpowiedzialny za zapewnienie jakości produktu leczniczego podawanego pacjentowi,
  • podmiot starający się o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu powinien w karcie charakterystyki zawrzeć informacje umożliwiające użytkownikowi końcowemu prawidłowe postępowanie z lekiem,
  • zasady postępowania z lekiem powinny brać pod uwagę zalecenia zawarte w Farmakopei Europejskiej, w szczególności z zakresu czasu i warunków przechowywania po otwarciu.

Nota dzieli leki jałowe na nieposiadające i posiadające środki konserwujące (tabela 1.).

Farmakopea Polska XI

Monografia FP XI „Leki sporządzane w aptece” również określa zasady wyznaczania okresu przydatności do użycia.

W odniesieniu do leków jałowych Farmakopea zaleca, jeśli to możliwe, przechowywanie w temperaturze 2–8°C. Na etykiecie leku należy podać jego termin przydatności do użycia, z dokładnością co do godziny. Długoterminowe przechowywanie możliwe jest tylko w przypadku jałowych preparatów wyjaławianych końcowo termicznie, z serii, dla których wykonano badanie jałowości.

W odniesieniu do nakłutych fiolek jałowych preparatów pozajelitowych FP XI podaje czasy i warunki przechowywania (tabela 2.).

Podczas oceny trwałości mikrobiologicznej pamiętajmy, że rekonstytucja i rozdozowywanie mieszczą się w podanej w FP XI definicji „sporządzania”.

Ocena ryzyka – Rezolucja Rady Europy

Rada Europy jest międzynarodową organizacją międzyrządową, która powstała 5 maja 1949 r. w wyniku podpisania przez 10 państw (Belgię, Danię, Francję, Holandię, Irlandię, Luksemburg, Norwegię, Szwecję, Wielką Brytanię i Włochy) Traktatu Londyńskiego. Obecnie liczy 47 członków. Jej siedzibą jest Strasburg [3]. Rada Europy zarządzana jest przez Komitet Ministrów składający się z ministrów spraw zagranicznych 47 państw członkowskich. W ramach struktur Rady Europy działa również Europejski Dyrektoriat Jakości Leków i Ochrony Zdrowia (EDQM), który opracowuje i wydaje Farmakopeę Europejską.

Jednym z obszarów, w których działa Rada Europy, jest obszar ochrony zdrowia. W 2016 roku Rada wydała rezolucję CM/Res(2016)2 o zasadach dobrej praktyki rekonstytucji leków parenteralnych w podmiotach leczniczych [4].

Za rekonstytucję uważane są czynności zmierzające do umożliwienia podania leku, który posiada pozwolenie na dopuszczenie do obrotu. Rekonstytucja przeprowadzana jest w zgodzie ze wskazówkami zawartymi w karcie charakterystyki produktu leczniczego lub w ulotce przylekowej.

Rezolucja wskazuje na konieczność przeprowadzenia oceny ryzyka w celu ustalenia miejsca rekonstytucji leków w szpitalu. Leki o niskim ryzyku mogą być odtwarzane na oddziałach szpitalnych, jednak leki zaliczone do grupy wysokiego ryzyka powinny być odtwarzane w aptece szpitalnej.

Rezolucja podaje również minimalne wymagania, których spełnienie warunkuje możliwość przeprowadzenia rekonstytucji na oddziale. Podstawowym warunkiem jest wdrożenie systemu zapewnienia jakości.

Jeżeli dany obszar kliniczny (oddział) nie spełnia minimalnych wymagań dla odtwarzania leków niskiego ryzyka, rekonstytucji należy dokonywać w obszarze zapewniającym odpowiednią jakość, np. w aptece szpitalnej. Alternatywnym sposobem zapewnienia dawki leku jest zakup produktów leczniczych w postaci gotowej do podania (RTA – Ready To Administer).

Produkt RTA to taki lek, którego postać zapewnia możliwość bezpośredniego podania pacjentowi. Posiada on odpowiednie stężenie, objętość i opakowanie zewnętrzne, które pozwalają na podanie leku bez konieczności przeprowadzenia procesu odtworzenia.

Rezolucja podaje przykładową ocenę ryzyka dla produktu leczniczego, która pozwala na określenie właściwego miejsca wykonania rekonstytucji. Celem tego narzędzia jest udokumentowanie procesu decyzyjnego oraz jednoznaczne wskazanie, czy dany lek może być odtwarzany w warunkach oddziału szpitalnego.

Ocena ryzyka związanego z przygotowaniem leku do podania powinna obejmować złożoność procesu odtworzenia i dostępność odpowiednich instrukcji, np. liczbę etapów procesu, instrukcje sporządzenia, które definiują i dokumentują kolejne kroki odtworzenia dla różnych produktów, miejsce, wyposażenie oraz zastosowanie szczególnych działań zabezpieczających dla stanowiska sporządzania, rodzaj produktu, odpowiednie wykształcenie i szkolenie personelu. Ocena ryzyka dotyczy konkretnego leku lub grupy leków (np. leki przeciwbólowe). Przeprowadzana jest przez farmaceutę dla każdego oddziału szpitala, w którym ma odbywać się odtwarzanie. Przeprowadzona ocena ryzyka powinna zostać zaakceptowana przez ordynatora lub kierownika oddziału, jej kopię należy trzymać na oddziale. Ocena ryzyka powinna podlegać corocznej weryfikacji (tabela 3.).

Dobór wyrobów medycznych

Istotnym elementem zapewnienia jakości i bezpieczeństwa odtwarzanego leku jest również właściwy dobór wyrobów medycznych służących do sporządzenia indywidualnej dawki. Elementami krytycznymi będą zapewnienie właściwej dawki leku oraz eliminacja ryzyka kontaminacji fiolki macierzystej.

W przypadku stosowania wolumetrycznej metody sporządzania dawki (w celu uzyskania żądanej dawki pobierana jest określona objętość leku o określonym stężeniu) bardzo istotne jest zapewnienie właściwej jakości strzykawek, posiadających odpowiednio precyzyjną skalę wyrażoną w mililitrach.

Do sporządzania leków o objętości poniżej 1 ml warto użyć strzykawek z podziałką 0,01 ml. Szczególną uwagę należy zwrócić na jednostki skali strzykawki. Do sporządzania dawek indywidualnych leków innych niż insuliny nie należy używać strzykawek insulinowych skalowanych w jednostkach międzynarodowych.

W celu ułatwienia pobrania leku z fiolek wielodawkowych i ograniczenia ryzyka kontaminacji można wykorzystać wyroby do wielokrotnego pobierania leków z fiolek, tzw. urządzenia do transferu leków. Przy ich wyborze należy szczególnie uważać na konstrukcję (m.in. posiadanie wbudowanego filtra, materiał), która może ograniczyć ich zastosowanie w przypadku pobierania niektórych leków (np. wiązanie białek przez filtr, pękanie obudowy w kontakcie ze składnikami niektórych leków). W warunkach oddziału ważne będzie też, aby wybrany produkt uniemożliwiał łatwe wysuwanie się kolca urządzenia z fiolki z lekiem. Wysuwanie się kolca podczas manipulacji oraz jego wsuwanie do fiolki podczas pobierania leku może zwiększać ryzyko kontaminacji fiolki. Do pobierania leków z fiolek wielodawkowych na oddziałach warto rozważyć stosowanie urządzeń do transferu posiadających kołnierz uniemożliwiający wysuwanie się kolca z fiolki (ryc. 1., ryc. 2.).

Podsumowanie

Atrakcyjność finansowa opakowań wielodawkowych w przeliczeniu na dawkę jednostkową leku parenteralnego jest tylko jednym z czynników, który powinien determinować decyzję o ich użytkowaniu w szpitalu. Konieczność spełnienia wielu wymogów zapewniających jakość i bezpieczeństwo stosowania produktów leczniczych do podania pozajelitowego nie może zostać pominięta podczas procesu decyzyjnego o wyborze postaci leku. Stosowanie opakowań wielodawkowych musi zostać poprzedzone analizą ryzyka, wdrożone muszą być również rozwiązania zapewniające jego bezpieczne użycie na oddziałach szpitala. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że korzystna cena opakowań wielodawkowych związana jest z przesunięciem ciężaru sporządzenia indywidualnej dawki z producenta na użytkownika końcowego. Według noty EMA CPMP/QWP/159/96 corr analogicznemu przesunięciu ulega również odpowiedzialność za jakość stosowanego produktu leczniczego. Podczas prowadzenia analizy kosztowej stosowania opakowań wielodawkowych należy wziąć pod uwagę koszty dodatkowe m.in. wyrobów medycznych, ale przede wszystkim pracy personelu i zabezpieczenia właściwych warunków sporządzania, które składają się na finalną wartość dawki leku podanego pacjentowi.

Bibliografia:

  1. Farmakopea Polska XI; URPL; Warszawa 2017 r.
  2. Nota EMA CPMP/QWP/159/96 corr, https://www.ema.europa.eu/documents/scientific-guideline/note-guidance-maximum-shelf-life-sterile-products-human-use-after-first-opening-following_en.pdf.
  3. https://www.msz.gov.pl/pl/polityka_zagraniczna/organizacje_miedzynarodowe/rada_europy/, dostęp 25.11.2018.
  4. Resolution CM/Res(2016)2 on good reconstitution practices in health care establishments for medicinal products for parenteral use; Rada Europy; 2016 r., https://www.edqm.eu/sites/default/files/resolution_cm_res_2016_2_good_reconstitution_practices_in_health_care_ establishments_for_medicinal_products_for_parenteral_use_.pdf.

 

Autorka: mgr farm. Marcin Bochniarz

Artykuł pochodzi z siódmego numeru magazynu AptekaSzpitalna.pl


Zamów najnowszy numer największego branżowego magazynu dla farmaceutów szpitalnych!

REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij „Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu aptekaszpitalna.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz
logo