Terapie genowe i komórkowe zmieniają rolę farmaceutów szpitalnych

Jeszcze kilka lat temu terapie genowe i komórkowe postrzegano głównie jako innowacyjne rozwiązania stosowane w pojedynczych, wyspecjalizowanych ośrodkach. Obecnie liczba dostępnych terapii systematycznie rośnie, a eksperci przewidują dalszy rozwój tego segmentu medycyny. Dotyczy to między innymi terapii opartych na modyfikowanych komórkach odpornościowych, produktach wykorzystujących materiał genetyczny oraz zaawansowanych terapiach przeznaczonych do leczenia chorób rzadkich czy nowotworów.

Wraz ze wzrostem liczby takich produktów zwiększa się także liczba zadań związanych z ich przygotowaniem, przechowywaniem i nadzorowaniem procesu leczenia.

Farmaceuci szpitalni stają się ważnym ogniwem terapii

Według ekspertów cytowanych przez European Journal of Hospital Pharmacy skuteczne wdrażanie terapii genowych i komórkowych wymaga ścisłej współpracy wielu specjalistów. W tym procesie coraz większe znaczenie przypisuje się farmaceutom szpitalnym.

Ich zadania nie ograniczają się wyłącznie do gospodarki lekowej. Obejmują również między innymi:

• nadzór nad warunkami przechowywania produktów,
• monitorowanie procesów transportu i dystrybucji,
• udział w opracowywaniu procedur bezpieczeństwa,
• wsparcie zespołów klinicznych w zakresie prawidłowego stosowania terapii,
• udział w zarządzaniu ryzykiem związanym z leczeniem.

Eksperci podkreślają, że ze względu na złożoność tych produktów farmaceuci stają się ważnym elementem wielodyscyplinarnego zespołu opiekującego się pacjentem.

Logistyka równie ważna jak skuteczność leczenia

Jednym z największych wyzwań związanych z terapiami genowymi i komórkowymi jest konieczność zachowania bardzo rygorystycznych warunków przechowywania i transportu. Niektóre produkty wymagają stosowania specjalistycznych systemów chłodniczych lub przechowywania w bardzo niskich temperaturach.

Nawet niewielkie odchylenia od wymaganych parametrów mogą wpływać na jakość produktu i bezpieczeństwo terapii. Z tego powodu farmaceuci szpitalni coraz częściej odpowiadają za monitorowanie całego łańcucha logistycznego oraz dokumentowanie wszystkich etapów procesu.

Zdaniem ekspertów prawidłowe zarządzanie logistyką będzie jednym z kluczowych elementów rozwoju ośrodków prowadzących leczenie za pomocą zaawansowanych terapii medycznych.

Potrzebne nowe kompetencje i szkolenia

Rozwój terapii genowych i komórkowych oznacza również konieczność zdobywania nowych kompetencji przez personel medyczny. Eksperci zwracają uwagę na rosnące zapotrzebowanie na szkolenia dotyczące charakterystyki tych produktów, zasad ich przygotowywania oraz monitorowania bezpieczeństwa terapii.

Farmaceuci szpitalni mogą w przyszłości odgrywać coraz większą rolę także w działaniach edukacyjnych prowadzonych wewnątrz szpitali. Dotyczy to zarówno wsparcia lekarzy i pielęgniarek, jak i uczestnictwa w procesie informowania pacjentów o specyfice leczenia.

Co to oznacza dla farmacji szpitalnej?

Zdaniem autorów publikacji rozwój terapii genowych i komórkowych będzie jednym z najważniejszych czynników wpływających na przyszłość farmacji szpitalnej. Wymaga on nie tylko nowych kompetencji klinicznych, lecz także wiedzy z zakresu logistyki, zarządzania jakością oraz bezpieczeństwa stosowania produktów leczniczych.

Eksperci podkreślają, że inwestowanie w rozwój kompetencji farmaceutów oraz włączanie ich w proces planowania i realizacji terapii może mieć kluczowe znaczenie dla powodzenia leczenia. W praktyce oznacza to dalsze wzmacnianie pozycji farmaceutów szpitalnych jako członków zespołów odpowiedzialnych za najbardziej zaawansowane procedury terapeutyczne.

Źródła

1. European Journal of Hospital Pharmacy. Challenges and opportunities for hospital pharmacists in the management of gene and cell therapies. 2026.
2. European Journal of Hospital Pharmacy. Ultra-low temperature storage of advanced therapy medicinal products in hospital pharmacies: findings from a national survey of French hospital pharmacists. 2026.