Krótka historia i charakterystyka drogi podania
Już w starożytności korzystano z przyrządów będących pierwowzorem obecnych strzykawek. Ze źródeł historycznych wiemy, że zbudowane były z pęcherza zwierzęcego i rurki, która wyprowadzała płyn. Ze względu na brak świadomości o istnieniu układu krążenia do XVII wieku zastosowanie strzykawek było znikome. Jednak w XVII wieku przeprowadzono dwa niezależne doświadczenia, które zapoczątkowały zainteresowanie ludzkości układem krwionośnym i podawaniem leków bezpośrednio do tego tworu. Początkowo do iniekcji używano metalowych kaniuli połączonych z pęcherzem zawierającym płyn. Zawartość tego urządzenia wprowadzano do krwioobiegu poprzez specjalne nacięcie. Następnie opracowano metalowo-szklane strzykawki wielokrotnego użytku [1].
Rodzaje strzykawek
Najbardziej podstawowy podział strzykawek obejmuje podział według liczby zastosowań. W związku z tym możemy wyróżnić strzykawki jednorazowe i wielorazowe (czytaj także: Igły stosowane w praktyce szpitalnej).
Strzykawki jednorazowe
Pierwszy gatunek zyskał popularność w latach 80. XX. wieku. Tego typu strzykawki wykonane są prawie w całości z tworzywa sztucznego, często stosuje się je do jednorazowego podawania leków. Ponadto, w tej grupie możemy wyróżnić:
- Strzykawki do insuliny
Są to strzykawki o objętości 1 ml, zaopatrzone w krótką igłę, która gwarantuje bezbolesność wykonywanego zastrzyku [2]. Zazwyczaj zbudowane z trzech części: cylindra posiadającego nadruk ze skalą pozwalającą dostosować przyjmowaną porcję preparatu, bardzo precyzyjnego tłoka oraz igły [3]. Warto dodać, że skala umieszczona na strzykawkach do insuliny oznaczono krokiem 1 jednostki w przypadku przyrządów stosowanych u dorosłych oraz 0,25-0,5 jednostki u dzieci.
Strzykawki do insuliny- Samonapędzające się strzykawki
Strzykawki przeznaczone do jednorazowego stosowania. Już po pierwszym użyciu tłok urządzenia zostaje zablokowany, przez co niemożliwe jest ponowne jej wykorzystanie. Są one wykorzystywane w przypadku realizowania np. programów profilaktycznych czy immunizacyjnych, gdzie wykonuje się duże ilości iniekcji [2].
- Strzykawka Janet
Jest to największa spośród omawianych strzykawek, której pojemność wynosi 150 ml. Wykorzystuje się je do ssania cieczy, mycia wnętrza ludzkiego ciała czy dołączana do cewnika.
Strzykawka typu „Janet”Strzykawki wielokrotnego użytku
Kolejną grupą strzykawek są przyrządy wielokrotnego użytku. Tego typu utensylia początkowo wykonywano ze szkła. Dodatkowo posiadały metalową igłę. Taka budowa umożliwiała ich sterylizację po każdym użytku. Aktualnie najczęściej wykonuje się je z tworzyw sztucznych, które są odporne na działanie wysokich temperatur. Najczęściej stosowane np. w weterynarii do masowych immunizacji zwierząt. Wśród nich wyróżnić możemy:
- Strzykawkę typu „Record”
Zbudowana ze szklanego cylindra zabezpieczonego z oby dwóch stron metalowymi pierścieniami, metalowego tłoku z gumowymi uszczelkami oraz metalowej igły. Wysterylizowane strzykawki czyszczono specjalnym drutem i najczęściej przechowywano je opakowane w gruby brązowy papier. Minusem tego typu utensyliów był fakt, iż wykonana nimi iniekcja była bardzo bolesna.
Strzykawki typu „Rekord”- Strzykawki typu „pióro”
Tego typu strzykawki wykorzystuje się na co dzień przez osoby przyjmujące insulinę. Zbudowane z korpusu, wkładu z dawką insuliny, spustowego tłoka, obudowy, nasadki i cienkiej wymiennej igły zamocowanej na czubku mechanizmu. Charakterystyczny mechanizm i niewielka grubość igły sprawia, że zastosowanie leku jest łatwe i praktycznie bezbolesne.
Strzykawki typu „pióro”- Strzykawka karpula
Jest to rodzaj strzykawek wielorazowego użytku, które dość często stosuje się w stomatologii. Posiadają odpowiednie mocowania, które sprawiają, że można je łączyć ze wszystkimi igłami iniekcyjnymi. Najczęściej stosowane do aplikowania znieczulenia [2] [4].
- Strzykawka typu „dart”
Tę odmianę strzykawki stosowano głównie do iniekcyjnego podawania leków w weterynarii. Takie strzykawki ładowane są do odpowiednich pistoletów, dzięki czemu możliwe jest podawanie leków np. zwierzętom leśnym na odległość [2].
Strzykawki typu „dart”Ponadto, inna klasyfikacja strzykawek zakłada ich podział pod względem objętości:
- Strzykawki o małej objętości – to narzędzia, których pojemność mieści się w granicach 0,3-1 ml. Stosowane np. w celu podawania insuliny chorym na cukrzycę czy w immunizacji.
- Strzykawki o średniej objętości – utensylia o pojemności 2-22 ml, najbardziej uniwersalne spośród tego typu narzędzi.
- Strzykawki o dużej objętości – narzędzia o pojemności przekraczającej 22 ml, znalazły zastosowanie w odsysaniu płynów, zmywaniu oraz wprowadzaniu substancji odżywczych [2] [5].
Źródła:
[1]. ‘Strzykawka – Wynalazki i odkrycia’. [Online]. Available: https://wynalazki.andrej.edu.pl/index.php/wynalazki/32-s/561-strzykawka. [Accessed: 23-Dec-2019].
[2]. ‘Rodzaje strzykawek i igieł. Strzykawki medyczne: urządzenie i wymiary’. [Online]. Available: http://nextews.com/5dfa1d77/. [Accessed: 23-Dec-2019].
[3]. ‘Strzykawka do insuliny’. [Online]. Available: https://lokomotywazdrowia.pl/Strzykawka-do-insuliny.html. [Accessed: 23-Dec-2019].
[4]. ‘Karpula – strzykawka z możliwością aspiracji’. [Online]. Available: https://www.dezynfekcja24.com/product-pol-3038-Strzykawka-Karpula-z-mozliwoscia-aspiracji.html. [Accessed: 23-Dec-2019].
[5]. ‘Rodzaje strzykawek: uniwersalna, insulinowa, jednorazowa strzykawka Jean (150 ml)’.
Autorka: Agata Zięba – studentka 6. roku farmacji
