REKLAMA
REKLAMA

Robotyzacja aptek – udogodnienie czy zbędny wydatek?

Urządzenia zawierające sztuczną inteligencję są coraz częściej stosowane w wielu branżach. Powoli wychodzą one poza hale produkcyjne i zaczyna zauważać się możliwość ich wykorzystania także w sektorze ochrony zdrowia – w szpitalach, systemie ambulatoryjnym, ale też w aptekach. Czy roboty dostępne w aptekach można traktować jako potencjalne zagrożenie dla zawodu farmaceuty czy może staną się one nieodzownym elementem podczas naszej pracy?

Robotyzacja aptek na świecie – co mówią badania?

W miarę rozwoju technologii coraz więcej aptek na świecie zaczęło wdrażać automatyzację w zakresie wydawania leków w aptekach otwartych oraz ich dystrybucji z aptek szpitalnych na oddziały (głównie dzięki systemowi dawek indywidualnych – Unit Dose System). Wiele badań donosi o korzyściach płynących z wprowadzenia automatyzacji. Robotyzacja aptek zapewnia przede wszystkim wzrost bezpieczeństwa farmakoterapii, a także poprawia stan kondycji finansowej.

Przeprowadzony systematyczny przegląd kilkunastu badań (n=13) z europejskich, amerykańskich i kanadyjskich aptek ogólnodostępnych oraz szpitalnych podsumował efekty wprowadzenia różnych rodzajów systemów automatyzacji w aptekach. Przede wszystkim dzięki wprowadzeniu robotów przy wydawaniu leków zanotowano zmniejszenie częstości pomyłek czy szans na wydanie leku potencjalnie wchodzącym w interakcje z innymi lekami o 37%. Czas realizacji recepty znacząco się skrócił (średnio z 19-49 do 17-20 sekund po wprowadzeniu automatyzacji). Pozwoliło to farmaceutom przeprowadzić dokładniejszy wywiad z pacjentem.

Farmaceuci, zachowując wysoki poziom satysfakcji z wykonywanego zawodu, zaczęli znacznie mniej stresować się w pracy po przejęciu części obowiązków przez roboty (z 34,3% do 12,5%). Choć bardzo istotne jest zadowolenie pacjenta z opieki medycznej oraz pracowników służby zdrowia ze świadczonych usług, trzeba również zwrócić uwagi na koszty robotyzacji. Badanie wskazało, że po wdrożeniu zautomatyzowanego systemu wydawania i dystrybucji leków koszty utrzymania apteki szpitalnej lub ogólnodostępnej zdecydowanie się zmniejszyły, przy czym sprzedaż leków OTC w aptekach ogólnodostępnych wzrosła o 6,8%. [1]

REKLAMA
REKLAMA

Automatyzacja apteki ogólnodostępnej

Obecnie, szczególnie wśród aptek ogólnodostępnych w Europie Zachodniej, ale także już w Polsce, cieszą się popularnością roboty apteczne marki Rowa®. Jest to system skomputeryzowanych magazynów służący do podawania w szybkim czasie (nawet do ok. 8 sekund) odpowiedniego leku. Choć producent podaje wiele zalet robota aptecznego (optymalizacja procesów kontroli lekarstw na stanie apteki, przechowywanie ich w odpowiedniej temperaturze i regularne dbanie o czystość półek, zwiększona szybkość realizacji recept) to wciąż pozostaje pytanie „jakie apteki mogą sobie pozwolić na automatyzację?”.

Teoretycznie każda apteka, która ma minimum 7m2 może zainstalować robota aptecznego. Może on mieścić się na tym samym poziomie, co apteka, ale również poziom niżej lub piętro wyżej. Dodatkowo robot apteczny ma bardzo małe wymaganie powierzchniowe (na bardzo małej powierzchni można zmagazynować aż 4 – 9 tys. leków). Urządzenie to niezaprzeczalnie posiada wiele zalet, jednak koszt jego założenia, utrzymania i serwisowania odstrasza wiele aptek. Czy jest to inwestycja na wiele lat? Patrząc na funkcjonowanie aptek kanadyjskich, brytyjskich czy fińskich wydaje się systemem wręcz nieodzownym podczas pracy współczesnego farmaceuty. Nie musi on znikać na zapleczu w poszukiwaniu odpowiednich leków. Natomiast może spokojnie poświęcić ten czas na konsultację z pacjentem oraz sprzedaż komplementarną – suplementy diety lub kosmetyki. Przełoży się to na zadowolenie pacjenta, ale także na zyski apteki i może  pomoże zrekompensować duży wydatek. [2,3]

Apteka ogólnodostępna z robotem czy farmaceutą za pierwszym stołem?

Wraz z automatyzacją aptek pojawiają się też pierwsze obawy farmaceutów. Trzeba jednak powiedzieć wprost, że jeśli farmaceuta pozostanie w roli „sprzedawcy leków”, robotyzacja aptek nas zdominuje, gdyż stanie się zwyczajnie bardziej efektywna i tańsza. Tutaj farmaceuta powinien wkroczyć jako osoba będąca ekspertem w dziedzinie leków i farmakoterapii pacjenta. O ile robot przyszłości poradzi sobie z zadaniami kasjera i sprzedawcy w aptece (prawdopodobieństwo wystąpienia takiej sytuacji w Polsce sięga 67 proc.), o tyle nie wyręczy aptekarza w udzielaniu porad pacjentom lub przy produkcji leków (szanse na automatyzację wynoszą tylko 11–13 proc.). [4]

Apteka szpitalna z systemem Unit Dose

Apteka szpitalna jest odpowiedzialna przede wszystkim za zaopatrywanie poszczególnych oddziałów szpitalnych w leki gotowe, jak i recepturowe. Przygotowanie odpowiednich leków i ich ręczny transport jest zajęciem bardzo odpowiedzialnym i czasochłonnym. Istnieje duże ryzyko pomyłek i interakcji lekowych na etapie ich dystrybucji, a szczególnie podczas rozdzielania leków dla pacjentów „do kieliszka” przez pielęgniarki.

Leki gotowe kupowane są w typowych opakowaniach (znacznie wyższy koszt ich zakupu w porównaniu do opakowań zbiorczych) i trafiając na oddziały, często zawartość takiego opakowania jest większa niż czas trwania terapii pacjenta, co przyczynia się do marnotrawienia leków i strat finansowych. Naprzeciw tym problemom wychodzi system dawek indywidualnych — Unit Dose System wraz z pocztą pneumatyczną. Umożliwia on automatyczne przygotowanie i dystrybucję dawek leków jednostkowych z opakowań zbiorczych przy wykorzystaniu automatycznej blistrownicy sterowanej systemem komputerowym i robotów realizujących konkretne funkcje (pakowanie, oznaczanie, sortowanie, przechowywanie, dystrybucja, wydawanie i zwroty, ewidencja i zarządzanie lekiem — w całym cyklu jego występowania w szpitalu, w tym przepisywanie, przygotowanie i podawanie pacjentom). [5,6]

  • Dla kogo jest system Unit Dose i jak długi jest czas jego wprowadzenia i zoptymalizowania?

Ze względu na wkład, jaki musi początkowo ponieść szpital, System Unit Dose przeznaczony jest wyłącznie dla dużych szpitali klinicznych (min. 600-700 łóżek). Koszt takiej inwestycji wynosi od 5 do 7 mln złotych. Czas niezbędny do wprowadzenia i optymalizacji systemu to 1 rok, natomiast w pełni wykorzystany będzie on najwcześniej po 1,5 roku. [5]

  • Czy system rzeczywiście przynosi korzyści ekonomiczne?

System Unit Dose funkcjonuje w 5 szpitalach w Polsce (w Krakowie, Poznaniu, Grudziądzu, Sosnowcu i we Wrocławiu), co stanowi 0,005% ogółu placówek (dla porównania 97% szpitali w USA posiada zautomatyzowany system dystrybucji leków). Według obecnych danych przygotowanie indywidualnych porcji leków przynosi wymierne korzyści finansowe. Wynikają one z optymalnego wykorzystania stanu magazynu, redukcji zbędnych ilości leków na oddziałach szpitalnych, redukcji kosztów farmakoterapii. Dla przykładu szacowane oszczędności spowodowane wprowadzeniem tego systemu w Sosnowcu wynoszą 1,5 mln złotych w skali roku. [7]

  • Czy po implementacji systemu częstość występowania pomyłek jest rzeczywiście mniejsza?

Rozdział i dystrybucja leków na oddziały są źródłem 5-14% wszystkich błędów medycznych. W 2014 r. przeprowadzono w Polsce analizę dostępnego piśmiennictwa (do pracy zostało włączonych 15 publikacji z lat 1997-2011). Dotyczyły one wpływu systemu dystrybucji Unit Dose na redukcję błędów medycznych. Uzyskane wyniki pokazały, że jest to system, który charakteryzuje się najmniejszym odsetkiem błędów medycznych. [7,8]

  • Czy dzięki zastosowaniu robotów w szpitalu zwiększyła się rola farmaceuty w procesie ustalania farmakoterapii?

Wprowadzenie systemu odciążyło personel pielęgniarski od przygotowania leków oraz spowodowało przedefiniowanie roli farmaceuty w szpitalu. Wówczas jest on odpowiedzialny za: przegląd wszystkich recept pod kątem merytorycznym, rozwiązywanie problemów związanych z lekami, uczestnictwo w codziennych obchodach na oddziałach, dostarczanie informacji o lekach, monitorowanie stosowania leków, przeprowadzanie wywiadu z pacjentem oraz konsultowanie problemów lekowych. Niemieckie badania wykazały, że sam system Unit Dose nie wystarczy. Dopiero połączenie pracy farmaceuty klinicznego na oddziale szpitalnym z automatyzacją procesu dystrybucji leków znacznie zmniejsza ryzyko błędów i daje maksymalne korzyści farmakoekonomiczne (od 34,8 do 40,4% dla poszczególnych oddziałów), w porównaniu z oddziałami niezautomatyzowanymi (korzyści od 7,9 do 8,8%). Jednak w Polsce stan farmaceutów specjalistów z farmacji klinicznej na rok 2017 wynosił tylko 100 osób. Przy ówczesnym rozwoju technologii zapotrzebowanie na farmaceutów klinicznych z pewnością wzrośnie. [7,8]

Z technologią za pan brat

Rozwój technologii jest nieodłącznym elementem świata współczesnego. Jednak nie należy się jej bać, a zacząć ją umiejętnie wykorzystywać. Urządzenia wydające i dysponujące leki zostały stworzone w celu usprawnienia naszej pracy, odciążając od monotonnych obowiązków, oszczędzając czas i pieniądze. Trzeba zwrócić uwagę, że społeczeństwo się starzeje, zjawisko polipragmazji występuje coraz częściej, a zapadalność na choroby przewlekłe znacząco rośnie. Kto zapewni najlepszą opiekę pacjentowi pod względem bezpieczeństwa i kontynuacji odpowiedniej farmakoterapii? Kto będzie czuwał nad przestrzeganiem przez niego zaleceń lekarskich i pomoże wprowadzić korzystne zmiany w jego stylu życia? Właśnie farmaceuta. W związku z tym powoli obserwuje się zmianę roli naszego zawodu — na osobę czuwającą nad prawidłową farmakoterapią czy „compliance” pacjenta, bo część dotychczasowych obowiązków aptekarzy z bardzo dużym prawdopodobieństwem wkrótce zostanie przejęta przez roboty (czytaj więcej: Robotyzacja aptek szpitalnych).

Bibliografia

  1. Sng, Y., Ong, C. K., & Lai, Y. F. Approaches to outpatient pharmacy automation: a systematic review. European Journal of Hospital Pharmacy. 2018. doi:10.1136/ejhpharm-2017-001424
  2. https://biotechnologia.pl/farmacja/robotyzacja-aptek-nowy-trend-technologiczny,327
  3. https://rxbotics.pl/
  4. https://www2.deloitte.com/pl/pl/pages/life-sciences-and-healthcare/articles/raport-jak-wprowadzic-w-polsce-opieke-farmaceutyczna.html
  5. https://biotechnologia.pl/farmacja/system-unit-dose-idealne-rozwiazanie-dla-aptek-szpitalnych,13175
  6. https://pocztapneumatyczna.org/unit-dose/
  7. Żuk A., Stępniak P., Bialik W. Systemy automatycznej dystrybucji leków (unit dose) w szpitalach w Polsce oraz w wybranych krajach świata. Acad. Med. Siles. 2017. 71, 304-313.
  8. https://osoz.pl/static_files/konferencja/OSOZ_05_04_2017/SesjaC/Sesja_C_Anna_Zuk.pdf

 

Autorka: Karina Kordalewska – studentka 6. roku farmacji

REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

1 komentarz Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]