Epidemiologia i zagrożenia
Wirus syncytialny w Stanach Zjednoczonych odpowiada za około 125 000 hospitalizacji rocznie i 250 zgonów niemowląt. Według Światowej Organizacji Zdrowia RSV powoduje ok. 60% ostrych infekcji górnych dróg oddechowych u dzieci i aż 80% infekcji dolnych dróg oddechowych – w tym zapalenia oskrzelików i płuc.
W Europie notuje się około 270 tys. hospitalizacji i aż 20 tys. zgonów wśród seniorów po 60. roku życia. W Polsce w 2024 roku odnotowano aż 38 500 hospitalizacji z powodu RSV. Ponad połowę z tego stanowiły dzieci do 2. roku życia.
Dodatkowym zagrożeniem dla pacjentów jest fakt, że szczyt zachorowań na RSV łączy się ze szczytem zachorowań na grypę, wirusy paragrypy i Covid-19. Skutkuje to przepełnieniem oddziałów szpitalnych, a tym samym podejmowaniem trudnych decyzji, którzy pacjenci najbardziej potrzebują hospitalizacji, a którzy mogą próbować leczyć się w warunkach domowych.
Szczepienie przeciwko RSV
Na rynku dostępne są dwie szczepionki przeciwko wirusowi syncytialnemu – rekombinowana biwalentna (Abrysvo) oraz rekombinowana z adiuwantem (Arexvy).
Abrysvo wskazane jest do stosowania u seniorów po 60. roku życia oraz dla kobiet w ciąży. U ciężarnych szczepionkę stosuje się w celu czynnego uodpornienia matki oraz biernego uodpornienia niemowlęcia od urodzenia do 6. miesiąca życia, czyli w okresie największego zagrożenia dla malucha. Arexvy wskazana jest dla pacjentów w wieku 60 lat lub starszych. Oba preparaty podaje się jednorazowo, przy czym ciężarnym zaleca się podanie między 24 a 36 tygodniem ciąży.
Abrysvo od kwietnia 2025 r. jest refundowana i wydawana bezpłatnie dla ciężarnych oraz seniorów 65+, a z odpłatnością 50% dla pacjentów po 60 roku życia. Arexvy dostępna jest bezpłatnie dla seniorów 65+ a z odpłatnością 50% dla pacjentów po 60 roku życia.
Koszt dla pacjenta między 60 a 65. roku życia wynosi ok. 400 zł.
Przeciwciała monoklonalne a RSV
Oprócz szczepionek inaktywowanych możliwa jest także profilaktyka bierna. Prowadzi się ją przy pomocy przeciwciał monoklonalnych u pacjentów z grup zwiększonego ryzyka.
Paliwizumab (Synagis) dostępny jest w ramach programu lekowego B.40., dla dzieci spełniających kryteria kwalifikacji, z poniższych grup:
- pacjenci neonatologiczni,
- pacjenci z rozpoznaną mukowiscydozą do 1 roku życia,
- pacjenci kardiologiczni do 2 roku życia,
- pacjenci z rozpoznanym rdzeniowym zanikiem mięśni do 2 roku życia.
Kwalifikację do udziału w programie zatwierdza konsultant wojewódzki w dziedzinie neonatologii, kardiologii dziecięcej, neurologii dziecięcej lub pulmonologii dziecięcej w porozumieniu z odpowiednim konsultantem krajowym na podstawie dokumentacji z ośrodka.
W ramach programu dziecko otrzymuje maksymalnie 5 dawek paliwizumabu co miesiąc w trakcie trwania sezonu zakażeń RSV. Immunizację paliwizumabem przeprowadza się maksymalnie w dwóch następujących po sobie sezonach.
W jednorazowej dawce na sezon dostępne jest inne przeciwciało monoklonalne – nirsevimab (Beyfortus). Dawka 50 mg dedykowana jest niemowlętom o masie ciała poniżej 5 kg, z kolei dawka 100 mg – dla niemowląt ważących 5 kg lub więcej. Lek ten należy podać przed rozpoczęciem sezonu infekcyjnego lub wkrótce po urodzeniu, w trakcie trwania sezonu RSV.
Niestety, Beyfortus nie jest refundowany w Polsce, a jego cena wynosi, w zależności od apteki – ok. 1800 zł i więcej. Podkreślić należy, że nirsevimab jest rekomendowany w wytycznych światowych towarzystw naukowych. W związku z tym powinien być wprowadzony do obowiązujących programów profilaktycznych, ze względu na wysoką skuteczność i profil bezpieczeństwa. Polskie Towarzystwo Wakcynologii wykazuje podobne stanowisko w tej sprawie.
Działania profilaktyczne w szpitalach
Ogromną rolę w profilaktyce zakażeń i ciężkich przebiegów RSV stanowi praca farmaceuty i rekomendowanie szczepień ochronnych, ze szczególnym uwzględnieniem starszych pacjentów z chorobami współistniejącymi oraz kobiet w ciąży. W Polsce wyszczepialność jest wciąż zdecydowanie zbyt niska. Niestety nie dysponujemy danymi, jaki procent populacji poddał się szczepieniu przeciwko RSV, jednak ekstrapolując te dane na populację ogólną w przypadku szczepień przeciwko grypie, w 2022 r. jedynie 2,9% populacji ogólnej przyjęło szczepionkę.
Przypomnijmy, że zarówno szczepienie przeciwko wirusowi RSV, jak i grypy może być wykonane w aptece ogólnodostępnej.
Oprócz tego w placówkach medycznych stosuje się działania profilaktyczne, jak w przypadku zmniejszania ilości innych zakażeń, to jest wzmożona higiena rąk, izolacja pacjentów zakażonych oraz ograniczenie kontaktów i odwiedzin na oddziałach, z bezwzględnym zakazem odwiedzin przez osoby z objawami infekcji górnych dróg oddechowych.
Opracowała: mgr farm. Anna Janaszkiewicz
Bibliografia:
[1] G. Piedimonte, M. K. Perez, Respiratory Syncytial Virus Infection and Bronchiolitis. Pediatrics in Review, t. 35, nr 12, gru. 2014, Dostęp: 21.11.2025. [Online]. Dostępne na: https://doi.org/10.1542/pir.35-12-519
[2] Szczepienia.info, Szczepionka przeciw RSV. Dostęp: 21.11.2025. [Online]. Dostępne na: https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/rsv/
[3] ChPL Abrysvo
[4] ChPL Arexvy
[5] Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 17 września 2025 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na 1 października 2025 r. – Ministerstwo Zdrowia – Portal Gov.pl, Ministerstwo Zdrowia. Dostęp: 21.11. 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.gov.pl/web/zdrowie/obwieszczenie-ministra-zdrowia-z-dnia-17-wrzesnia-2025-r-w-sprawie-wykazu-refundowanych-lekow-srodkow-spozywczych-specjalnego-przeznaczenia-zywieniowego-oraz-wyrobow-medycznych-na-1-pazdziernika-2025-r
[6] Rekomendacje dotyczące profilaktyki biernej zakażenia syncytialnym wirusem oddechowym (RSV) w populacji niemowląt w sezonie 2024/2025, Zalecenia Polskiego Towarzystwa Wakcynologii. Dostęp: 21.11.2025. [Online]. Dostępne na: https://podyplomie.pl/pediatria/40545,rekomendacje-dotyczace-profilaktyki-biernej-zakazenia-syncytialnym-wirusem-oddechowym-rsv-w?srsltid=AfmBOoocXMp1s9X7vQm_YBfkOfvTWoLBh6BK8274EsFAIdmuaMugYtmz
