REKLAMA
REKLAMA

Leki biologiczne — przegląd i dostępność w Polsce

Aby zobrazować zawiłość konstrukcji leków biologicznych, mówi się, że porównanie standardowego leku chemicznego do biofarmaceutyku wygląda tak, jak zestawienie roweru z odrzutowcem. Czym właściwie są leki biologiczne, w których pokłada się tyle nadziei i w jakich schorzeniach mogą dokonać przełomu?

Czym są leki biologiczne?

W szerokim rozumieniu, uznawanym przez prawodawstwo unijne, leki biologiczne to produkty lecznicze zawierające substancje czynne pochodzenia biologicznego, wliczając w to np. preparaty krwiopochodne. Często jednak stosuje się węższą definicję – obejmującą jedynie produkty pozyskane za pomocą technologii rekombinacji DNA, której oś stanowią białka wytwarzane przez żywe komórki o zmodyfikowanym materiale genetycznym [1,2].

Cechy leku biologicznego

  • Struktura wielkocząsteczkowa: większość leków biologicznych stanowią białka o bardziej zaawansowanej budowie niż leki chemiczne (masa cząsteczkowa aspiryny to 180 Da, adalimumabu – 148 000 Da).
  • Zaawansowane metody wytwarzania: przeważnie wykorzystuje się hodowle komórkowe i technologię rekombinacji DNA.
  • Podanie parenteralne: przy podaniu doustnym białka ulegają trawieniu w układzie pokarmowym.
  • Określony stopień zmienności: ze względu na to, że produkcja zachodzi z udziałem organizmów żywych, nieodłączne są pewne rozbieżności między seriami danego produktu lub między dwoma preparatami. Z tego powodu w odniesieniu do biofarmaceutyków nie stosuje się określenia „leki generyczne”, lecz „leki biopodobne”, aby podkreślić, że uzyskane cząsteczki nie są w 100% identyczne. Dopuszczalne różnice nie powinny mieć jednak wpływu na skuteczność i bezpieczeństwo.
  • Potencjalna immunogenność: organizm może reagować na wprowadzenie „obcych” białek, co objawia się np. reakcją w miejscu wstrzyknięcia lub neutralizowaniem działania leku; w rzadkich przypadkach możliwe są skutki zagrażające życiu [1,3].

Leki biologiczne — podział

Rekombinowane białka ludzkie

Stanowią one odpowiedniki cząsteczek występujących naturalnie w organizmie lub ich fragmentów [3]. Grupa ta obejmuje szerokie spektrum leków, odzwierciedlające różnorodność białek wytwarzanych w ludzkim organizmie. Poniżej przedstawiono przykłady takich preparatów dostępnych w UE [4].

Rodzaj białka Przykłady substancji czynnych Wskazania terapeutyczne
Czynniki krzepnięcia Oktokog alfa – analog czynnika VIII Hemofilia A
Nonakog gamma – analog czynnika IX Hemofilia B
Fibrynolityki, antykoagulanty Reteplaza – analog tkankowego aktywatora plazminogenu (t-PA) Zawał serca
Antytrombina Wrodzony niedobór antytrombiny
Hormony Insulina aspart, degludec i inne analogi insuliny o zróżnicowanym czasie działania Cukrzyca
Somatropina Niedobór hormonu wzrostu u dzieci
Pegwisomant – antagonista receptora hormonu wzrostu Akromegalia
Folitropina alfa Zaburzenia owulacji
Liraglutyd – analog glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1) Cukrzyca typu 2, otyłość
Czynniki wzrostu komórek Epoetyna alfa Niedokrwistość
Filgrastym – czynnik wzrostu kolonii granulocytów Neutropenia
Białka odpowiedzi immunologicznej Peginterferon alfa-2a – pochodna interferonu alfa Przewlekłe WZW typu C
Interferon beta-1b Stwardnienie rozsiane
Anakinra – antagonista receptorów IL-1 RZS
Enzymy Rasburykaza – analog oksydazy moczanowej Hiperurykemia
Asparaginaza Białaczka, chłoniaki

Białka fuzyjne

Stanowią zwykle połączenie dwóch domen: jedna zawiera miejsce wiążące określoną strukturę organizmu, druga zaś stanowi fragment Fc ludzkiej immunoglobuliny IgG1 i odpowiada za stabilizację całego białka. Struktury takie przeważnie działają jako receptory dla naturalnych cytokin lub też ligandy, które blokują naturalne receptory [3].

REKLAMA
REKLAMA

Przykłady zastosowania białek fuzyjnych to:

  • reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): etanercept – wiąże czynnik martwicy nowotworów (TNF), sprawiając, że staje się on biologicznie nieaktywny; abatacept – hamuje aktywację limfocytów T [5, 6];
  • trombocytopenia: romiplostym – aktywuje receptor trombopoetyny [7];
  • zapobieganie odrzucaniu przeszczepów: belatacept – wiąże cząsteczki aktywujące limfocyty T [4,8].

Przeciwciała monoklonalne

Są to immunoglobuliny rozpoznające ten sam fragment antygenu (epitop). Ich działanie polega na blokowaniu funkcji antygenu i związanych z nim szlaków sygnałowych lub też aktywacji odpowiedzi immunologicznej, np. cytotoksyczności [9].

W Unii Europejskiej i Stanach Zjednoczonych produkty wykorzystujące przeciwciała monoklonalne stanowią dominującą grupę wśród leków biologicznych, zarówno pod względem odsetka nowych pozwoleń na dopuszczenie do obrotu, jak i wartości rynkowej [4]. Nic dziwnego – obecne metody inżynierii genetycznej pozwalają wytwarzać na dużą skalę immunoglobuliny skierowane przeciwko właściwie dowolnym antygenom. Dodatkowo wraz z rosnącym stopniem ich humanizacji możliwe jest ograniczenie niekorzystnej odpowiedzi układu odpornościowego. Dalsze perspektywy stwarzają też koniugaty przeciwciał z radioizotopami (diagnostyka) lub z lekami (terapia celowana) [9].

Dzięki wspomnianym cechom przeciwciała monoklonalne znajdują zastosowanie w niezmiernie zróżnicowanych obszarach terapeutycznych – na czele z nowotworami, jak pokazano w poniższej tabeli [4].

Przykłady substancji czynnych

Punkt uchwytu

Wskazania terapeutyczne

Trastuzumab Receptor ludzkiego naskórkowego czynnika wzrostu 2 (HER2) Rak piersi, rak żołądka
Panitumumab Receptor nabłonkowego czynnika wzrostu (EGFR) Rak jelita grubego
Necytumumab Niedrobnokomórkowy rak płuca
Rytuksymab Antygen CD20 Chłoniak nieziarniczy, RZS
Pembrolizumab Receptor PD-1 Czerniak
Blinatumomab Antygeny CD19 i CD3 Białaczka
Inotuzumab ozogamycyny Antygen CD22
Bewacyzumab Czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF) Rożne nowotwory (jelita grubego, nerki, glejak)
Infliksymab TNF-α Choroba Crohna, RZS, łuszczyca i inne schorzenia zapalne
Adalimumab TNF
Ustekinumab IL-12, IL-23 Łuszczyca
Brodalumab Receptor IL-17
Omalizumab IgE Astma
Mepolizumab IL-5
Natalizumab Integryna α4β1 Stwardnienie rozsiane
Okrelizumab Antygen CD20
Ewolokumab Konwertaza białkowej subtylizyny/keksyny typu 9 (PCSK9) Pierwotna hipercholesterolemia, mieszana dyslipidemia
Erenumab Receptor peptydu związanego z genem kalcytoniny (CGRP) Migrena

Dostępność leków biologicznych w Polsce

Leki wytwarzane z zastosowaniem biotechnologii w UE wprowadzane są do obrotu w ramach procedury scentralizowanej, co oznacza, że jedno pozwolenie – wydawane przez EMA – obowiązuje na terenie wszystkich państw członkowskich.

Lek zarejestrowany nie jest jednak równoznaczny z lekiem dostępnym dla pacjenta. Ze względu na określone zasady refundacji i restrykcyjne kryteria kwalifikacji do programów lekowych, możliwości leczenia biologicznego w Polsce są mniejsze niż w wielu innych krajach UE.

Jako jedno z możliwych rozwiązań podaje się wprowadzenie do refundacji leków biopodobnych, które – ze względu na nieco uproszczone zasady rejestracji – charakteryzują się niższą ceną, zatem mogłyby zapewnić dostęp do nowoczesnych terapii dla większej liczby pacjentów [1,3,10].

 

Bibliografia

  1. Europejska Agencja Leków, Komisja Europejska. (2019). Leki biopodobne w UE. Poradnik dla pracowników służby zdrowia.
  2. Rader, R.A., (Re)defining biopharmaceutical. Nature Biotechnology, 2008. 26(7): p. 743-51.
  3. https://swiatlekarza.pl/lek-biologiczny/
  4. Walsh, G., Biopharmaceutical benchmarks 2018. Nature Biotechnology, 2018. 36(12): p. 1136-1145.
  5. https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=1702
  6. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/orencia
  7. https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=7940
  8. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/nulojix
  9. http://www.stream.wum.edu.pl/pl/baza-wiedzy/164-przeciwciala-monoklonalne-i-ich-zastosowanie-w-immunoterapii
  10. Obarska, I. Biologiczne leki równoważne i ich znaczenie dla systemu ochrony zdrowia w Polsce. W: Dostęp do leczenia biologicznego w Polsce. Modern Healthcare Institute, 2019.

 

Autorka: Weronika Krawczyk

REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij „Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu aptekaszpitalna.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz
logo