Apteczka oddziałowa
Aby ułatwić dystrybucję leków w szpitalu, niektóre pozycje zawarte w Receptariuszu można przechowywać na konkretnych oddziałach. Apteczki oddziałowe utworzone w poszczególnych jednostkach, powinny znajdować się w pokojach pielęgniarki oddziałowej. Leki w tych miejscach przechowuje się w szafach zamykanych na klucz, które zapewniają odpowiednie warunki. Pieczę nad nimi sprawuje osoba do tego upoważniona. Ponadto, dodatkowe informacje regulujące warunki funkcjonowania, dystrybucji leków z wykorzystaniem apteczek oddziałowych powinno się doprecyzować w regulaminie danej placówki medycznej.
Konieczne jest przeprowadzenie okresowych kontroli stanu apteczek zlokalizowanych na oddziałach. Częstotliwość tej procedury dopasowuje się do wielkości szpitala i dokładnie określa się w wewnętrznym regulaminie jednostki. Zazwyczaj, tego typu działania są z góry zapowiedziane, natomiast jeśli zaistnieją dodatkowe okoliczności, istnieje możliwość przeprowadzenia kontroli częściej [1].
Kontrola apteczek oddziałowych
Jednym z obowiązków farmaceuty zatrudnionego w szpitalu, jest przeprowadzanie kontroli apteczek oddziałowych. Podczas tej procedury, sprawdza się nie tylko przechowywane w danej jednostce leki, ale również materiały medyczne i opatrunkowe.
Podczas takiej procedury zwraca się szczególną uwagę na weryfikację dat ważności, warunków przechowywania i rozchodu środków przechowywanych na oddziałach. Ponadto sprawdza się, czy personel szpitalny regularnie kontroluje temperaturę i wilgotność pomieszczenia, w którym składuje się leki. Dodatkowo weryfikuje się czy wydzielone na oddział preparaty przechowuje się np. w oryginalnych opakowaniach, z daleka od urządzeń grzewczych. W kwestii przechowywania leków należy również zwrócić uwagę na oddzielenie leków narkotycznych i psychotropowych od pozostałych medykamentów. W aspekcie dat ważności, ważne jest nie tylko upewnienie się, czy preparaty z przekroczonym terminem ważności nie składuje się z lekami gotowymi do użycia, ale także zwrócenie uwagi na prawidłowe ułożenie preparatów, tak by leki z najkrótszym terminem ważności wykorzystać w pierwszej kolejności.
Podczas kontroli sprawdza się również zgodność stanu leków narkotycznych z zeszytem kontroli. Dodatkowo weryfikuje się wyeliminowanie preparatów wstrzymanych bądź wycofanych z obrotu, a także przeterminowanych.
Kontrola apteczki oddziałowej stanowi również dobrą okazję, do określenia kompletności i sposobu, w jaki przechowywany jest zestaw antywstrząsowy. Podczas tej procedury, należy zwrócić uwagę na to, czy lokalizacja tego zestawu jest na tyle dogodna dla personelu, że w razie konieczności, możliwa będzie szybka jego lokalizacja [1].
Niedopatrzenie w kwestii kontroli może doprowadzić do poważnych konsekwencji. Zastosowanie leku, który utracił wymogi jakościowe, wskutek niewłaściwego przechowywania bądź przekroczenia daty ważności może stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia pacjenta. Ponadto, niedokładne kontrolowane apteczek oddziałowych zwiększa ryzyko pojawienia się w obrocie leków zanieczyszczonych, niewiadomego pochodzenia (czytaj także: Farmaceuta szpitalny w procesie akredytacji szpitala cz. VII) [2].
Rewizja leków na oddziałach musi odbywać się przy obecności osób wyznaczonych do gospodarki lekowej m.in. ordynatora czy pielęgniarki oddziałowej. Każdorazowy fakt przeprowadzenia kontroli apteczki odnotowuje się w zeszycie kontroli. Umieszcza się w nim również ewentualne zastrzeżenia. Przy kolejnej weryfikacji apteczki na danym oddziale, zwraca się szczególną uwagę na to czy zauważone podczas poprzednich kontroli nieprawidłowości zostały wyeliminowane [3].
Teoria a praktyka
Z raportu opublikowanego przez Najwyższą Izbę Kontroli w 2018 roku obejmującego badanie funkcjonowania aptek i działów farmacji szpitalnej wynika, że w ponad 80% skontrolowanych placówek stwierdzono niezgodności pomiędzy stanem magazynowym leków a faktyczną ilością medykamentów przechowywanych.
Ponadto, NIK zwrócił szczególną uwagę na aspekt niewłaściwego przechowywania leków na oddziałach. Kontrole odnotowały, że w niektórych placówkach w jednym miejscu, przechowywano preparaty niewiadomego pochodzenia i leki podawane pacjentom. Dodatkowo otwarte fiolki nie oznaczano datą napoczęcia. Przechowywane leki miały uszkodzone opakowania, przez co utrudnione było określenie przydatności preparatu do spożycia. Gdyby tego było mało, znaleziono placówki, w których leki przechowywane były wraz z preparatami do dezynfekcji, bądź artykułami spożywczymi [2], [4].
Okresowe kontrole apteczek oddziałowych nie tylko stanowią ważne narzędzie, pomocne w utrzymaniu odpowiednio wysokiego poziomu bezpieczeństwa farmakoterapii. Dodatkowo pozwalają na minimalizowanie wydatków, jakie ponosi szpital na ewentualne dodatkowe zakupy środków medycznych.
Źródła:
[1] R. aptekaSzpitalna.pl, ‘Farmaceuta szpitalny w procesie akredytacji szpitala cz. VII’, aptekaszpitalna.pl, 27-Jun-2018.
[2] ‘NIK o nieprawidłowościach w szpitalnych aptekach — Najwyższa Izba Kontroli’. [Online]. Link: https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/nik-o-funkcjonowaniu-aptek-i-dzialow-farmacji-w-szpitalach.html. [Dostęp: 02-Lis-2019].
[3] ‘Instrukcja w sprawie gospodarki produktami leczniczymi, wyrobami medycznymi i preparatami biobójczymi, których obrót podlega w aptece’, ZOZ Chełmno.
[4] ‘Funkcjonowanie aptek szpitalnych i działów farmacji szpitalnej — Najwyższa Izba Kontroli’. [Online]. Link: https://www.nik.gov.pl/kontrole/P/17/093/LWA/. [Dostęp: 02-Lis-2019].
