REKLAMA
REKLAMA

Bezpieczne przechowywanie produktów leczniczych w Apteczkach Oddziałowych

Zarówno w kontekście kształtującej się Ustawy o zawodzie farmaceuty, jak i codziennej praktyki farmaceuty szpitalnego, na uwagę zasługuje obowiązek nadzoru nad gospodarką produktami leczniczymi nie tylko w obrębie apteki, ale w całym szpitalu.
Odpowiednie przechowywanie produktów leczniczych w Apteczkach Oddziałowych jest kluczowe, aby zachować bezpieczeństwo stosowania leków

Ogromną liczbę produktów leczniczych przechowuje i przygotowuje się bezpośrednio na oddziałach szpitalnych. Dlatego nadzór farmaceutyczny i nieustanne szkolenia pracowników oddziałów szpitalnych, w zakresie odpowiedniego przechowywania produktów leczniczych są czynnikiem przyczyniającym się do zagwarantowania zarówno bezpiecznej farmakoterapii dla pacjenta, jak i bezpieczeństwa personelu przygotowującego i podającego leki.

Ogólne zasady przechowywania

Produkty lecznicze w obrębie oddziałów szpitalnych są przechowywane w wyznaczonych do tego celu pomieszczeniach, które ograniczają dostęp osób nieupoważnionych. Pomieszczenia te muszą być wyposażone w odpowiednio skalibrowane termometry i higrometry, a temperatura i wilgotność powietrza poddawana jest codziennemu rejestrowi. Osobny rejestr prowadzony jest także dla każdej z lodówek, w której przechowywane są leki. Podczas przechowywania należy zachować podział na produkty do stosowania zewnętrznego i wewnętrznego, a w celu ułatwienia ich użycia zaleca się grupowanie według działania farmakologicznego lub alfabetycznie.

Ścisłym regułom nadzoru podlegają leki psychotropowe. Przechowuje się je w wydzielonym i odpowiednio oznaczonym miejscu, w szafie zamykanej na klucz. Również leki bardzo silnie działające znajdują się w wydzielonych szafkach zamykanych na klucz i oznaczonych „Leki z wykazu A”. Środki narkotyczne wymagają przechowywania w zamykanym na klucz sejfie lub metalowej kasecie, trwale przymocowanej do podłoża. Miejsce ich przechowywania musi być niedostępne dla pacjentów. Na szczególną uwagę zasługują leki wysokiego ryzyka np. koncentraty do sporządzania roztworu do infuzji: 15% KCl, 10% NaCl, a także Addiphos, które należy przechowywać w wydzielonym, oznakowanym napisem miejscu, aby uniknąć błędów wynikających z nieodpowiedniego dawkowania i zastosowania. [1,2,3]

REKLAMA
REKLAMA

Leki powinno przechowywać się w oryginalnym opakowaniu umożliwiającym identyfikację nazwy, dawki, daty ważności i producenta. Jeśli nie jest to możliwe — w opakowaniach wydawanych przez aptekę. Nie należy obcinać blistrów ani łączyć w jednym opakowaniu leków o różnych seriach i datach ważności. Rotacja zapasów powinna odbywać się zgodnie z zasadą FEFO (first expiry, first out) — w pierwszej kolejności wydawane są produkty o najkrótszym terminie ważności.

Również środki dezynfekcyjne wymagają przechowywania w miejscu specjalnie wydzielonym i z dala od leków (czytaj także: Jak wygląda okresowa kontrola apteczek oddziałowych?).

Zapewnienie produktów leczniczych odpowiedniej jakości

Podstawą bezpieczeństwa farmakoterapii jest zapewnienie produktów leczniczych odpowiedniej jakości. Ważna jest zatem ciągła kontrola apteczek oddziałowych pod względem dat ważności preparatów. Część leków w postaci syropów, zawiesin doustnych, zawiesin do nebulizacji, czy preparatów stosowanych do oczu po pierwszym użyciu wymaga zmiany warunków przechowywania z temperatury pokojowej na lodówkę. Również skróceniu ulega ich termin przydatności do użycia. Przykładem jest Zinnat w postaci granulatu do sporządzania zawiesiny doustnej – przed otwarciem przechowywany w temp. pokojowej. Natomiast po sporządzeniu zawiesiny przechowywany w lodówce i ważny tylko 10 dni. Należy zatem po pierwszym otwarciu produkty z tej grupy odpowiednio oznaczyć. [12]

Produkty niezgodne, a zatem wycofane z obrotu, co do których istnieje podejrzenie niespełnienia wymagań jakościowych, a także o przekroczonej dacie ważności bezwzględnie należy przechowywać w osobnym i wyznaczonym do tego miejscu.

Przeglądu wymagają również „leki własne pacjenta”. Niestety leki te nie są ewidencjonowane w szpitalnych systemach informatycznych, dlatego personel przyjmujący leki od pacjenta musi zweryfikować ich daty ważności, brak wstrzymania/wycofania produktu z obrotu przez GIF. Nie należy przyjmować od pacjenta leków, których nie można zidentyfikować, albo istnieje wątpliwość co do ich jakości lub prawidłowości przechowywania.

Weryfikacja odpowiedniej jakości produktów wymaga również oceny wizualnej. Warto zwrócić uwagę na zmianę barwy preparatu, tworzenie osadu czy zmętnienie. Należy jednak pamiętać, że niektóre z nich nawet przy zauważalnych gołym okiem zmianach fizykochemicznych wciąż spełniają wymagania jakościowe. Np. 20% Mannitol w roztworze do infuzji może podczas przechowywania wytwarzać kryształy, ale po podgrzaniu roztworu i ich rozpuszczeniu jest zdatny do użycia. Również zabarwienie roztworu w komorach zawierających aminokwasy i glukozę, dla produktu Numeta G16%E jest dopuszczalne zarówno przezroczyste, bezbarwne, jak i lekko żółte [13,14].

Leki termolabilne i światłoczułe

Odpowiednie miejsce przechowywania leków na oddziale szpitalnym, ich ochrona przed zbyt wysoką/niską temperaturą lub światłem wpływa na ich trwałość, a zatem również na bezpieczeństwo ich zastosowania. Względna wilgotność powietrza w miejscu przechowywania leków nie powinna przekraczać 70%. Ma to związek z wpływem, jakie cząsteczki wody zawarte w powietrzu mają na np.: tabletki i granulaty. Zazwyczaj spotykane oznaczenia dotyczące temperatury przechowywania, definiowane wg FP IX to:

  • Zamrażarka: poniżej -15°C
  • Lodówka: +2°C do +8°C
  • Zimne lub chłodne miejsce: +8 do +15°C
  • Temp. pokojowa: +15 do +25°C

Coraz częściej producenci leków oznaczają większy dozwolony zakres temperatur. Należy jednak pamiętać, że maksymalna temperatura np. 30°C określona dla Fraxiparine, jest już zbyt wysoka dla Clexane (max. 25°C). Jeśli leki te przechowywane są w tym samym miejscu, należy utrzymać temperaturę nieprzekraczającą 25°C — czyli optymalną dla obu preparatów [3,10,11].

Na szczególną uwagę zasługuje Adrenalina w postaci roztworu do wstrzykiwań, która po wyjęciu z lodówki, pozostaje ważna przez okres 6 miesięcy w temperaturze poniżej 25°C [9].

Leki światłoczułe należy przechowywać w zacienionym miejscu. Świetnie nadają się do tego zamykane szafy lub szuflady. Preparaty nieotwarte są chronione także przez swoje opakowania handlowe (kartoniki, fiolki ze szkła oranżowego). Natomiast leki po rozpuszczeniu, rozcieńczeniu należy zabezpieczać poprzez zastosowanie osłon foliowych, bursztynowych strzykawek oraz aparatów do przetoczeń. Ochrony przed promieniowaniem UV wymagają również preparaty do żywienia pozajelitowego zawierające aminokwasy i lipidy, a także gotowe mieszaniny do żywienia pozajelitowego szczególnie po dodaniu do nich witamin oraz przeznaczone dla dzieci poniżej 2 r.ż. [4,5,6].

W czasie braku na rynku preparatu standardowo stosowanego w danym szpitalu, często wprowadza się zamiennik. Należy wtedy zweryfikować warunki przechowywania stosowanego zamiennie leku, gdyż produkty lecznicze różnych producentów są odmiennymi układami fizyko-chemicznymi i mogą w związku z tym mieć różniące się wymagania.

Leki niebezpieczne

Na szczególną uwagę zasługują leki niebezpieczne. Według NIOSH lekami niebezpiecznymi są preparaty, które wykazują działanie rakotwórcze, teratogenne, szkodliwe na rozrodczość, genotoksyczne, a także toksyczne na narządy (nawet już w małych dawkach). Kryteria te spełniają leki cytotoksyczne. Do leków niebezpiecznych zalicza się także przeciwciała monoklonalne, niektóre hormony i leki przeciwwirusowe [7].

Dla zapewnienia bezpieczeństwa personelu medycznego, a także personelu pomocniczego leki cytotoksyczne przechowuje się w odrębnych szafach lub w wydzielonej półce w szafie z napisem „Leki cytotoksyczne”. Produkty wymagające temperatury przechowywania od +2°C do + 8°C powinno przechowywać się w oddzielnej lodówce do produktów leczniczych lub na wydzielonej półce i oznakowane „Leki cytotoksyczne”. Przechowywany w sąsiedztwie leków cytotoksycznych tzw. zestaw awaryjny, przyczynia się do wzrostu bezpieczeństwa personelu w wypadku zbicia, rozlania, rozsypania substancji niebezpiecznej i skażenia środowiska pracy [8].

Choć nie jest to wymagane, warto wydzielić lub odpowiednio oznakować również leki niebezpieczne, nienależące do grupy cytotoksycznych. Pozwala to na wyeliminowanie niebezpieczeństwa, na jakie praca z tymi lekami naraża np. kobiety karmiące lub ciężarne.

Dla zapewnienia bezpiecznego przechowywania leków na oddziale szpitalnym warto zatem zastosować co najmniej kilka narzędzi. Są nimi:

  • nadzór farmaceuty,
  • jasne procedury dot. przechowywania leków,
  • cykliczna edukacja personelu,
  • kontrole apteczek oddziałowych.

Bibliografia

  1. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne, z późniejszymi zmianami.
  2. Ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, z późniejszymi zmianami.
  3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej.
  4. University of Illinois at Chicago College of Pharmacy, Drug Information Group, Light-Sensitive Injectable Prescription Drugs, Hosp Pharm. 2014 Feb; 49(2): 136–163.
  5. Chessex P, Laborie S, Nasef N, Masse B, Lavoie JC. Shileding Parenteral Nutrition From Light Improves Survival Rate in Premature Infants. JPEN J Parenter Enteral Nutr. 2017;41 (3):378-383.
  6. Marcin Kołakowski, Komunikat do fachowych pracowników ochrony zdrowia,2.09.2019, http://www.urpl.gov.pl/pl/produkty-lecznicze-do-%C5%BCywienia-pozajelitowego-wymagana-ochrona-przed-%C5%9Bwiat%C5%82em-w-celu-zmniejszenia.
  7. NIOSH List of Antineoplastic and Other Hazardous Drugs in Healthcare Settings, DHHS ( NIOSH) Publication Number 2016-161.
  8. K. Chmal-Jagiełło, H. Jankowiak-Gracz, M. Bicz, E. Korczowska, M. Bochniarz, Standardy jakościowe w farmacji onkologicznej Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, Warszawa 2018; 68-71.
  9. ADRENALINA WZF 0,1%, 1 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań, Charakterystyka Produktu Leczniczego.
  10. Fraxiparine, 2 850 j.m. AXa/0,3 ml, roztwór do wstrzykiwań, Charakterystyka Produktu Leczniczego.
  11. Clexane, 2000 j.m. (20 mg) /0,2 ml, roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawkach, Charakterystyka Produktu Leczniczego.
  12. Zinnat, 125 mg/5 ml, granulat do sporządzania zawiesiny doustnej, Charakterystyka Produktu Leczniczego.
  13. MANNITOL 20% FRESENIUS, 200 mg/ml, roztwór do infuzji, Charakterystyka Produktu Leczniczego.
  14. NUMETA G16%E, emulsja do infuzji, Charakterystyka Produktu Leczniczego.

 

Autorka: mgr farm. Marta Starczak

REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij „Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu aptekaszpitalna.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz
logo